ब्रह्मादिस्तम्बपर्यन्तं सर्वं नश्वरमेव च
ब्रह्मापासून गवताच्या पात्यापर्यंत सर्व काही नाशवंत आहे.
ब्रह्मविष्णुशिवादीनामहमाद्या परात्परा
ब्रह्मा, विष्णु, शिव आणि इतरांमध्ये मीच आद्य, सर्वश्रेष्ठ आणि सर्वोच्च आहे.
नित्या ऽनित्या सर्वरूपा सर्वकारणकारणम्
ती चिरंतनही आहे आणि क्षणिकही आहे, सर्व रूपांची आहे, आणि सर्व कारणांची मूळ कारण आहे.
पुण्ये वृन्दावने रम्ये गोलोके रासमण्डले
पवित्र आणि सुंदर वृंदावनात, गोलोकात, रासमंडळात ती आहे.
सावित्री वेदमाताऽहं ब्रह्माणी ब्रह्मलोकतः
मी सावित्री आहे, वेदांची जननी, आणि ब्रह्मलोकातील ब्रह्माणी आहे.
नानाविधाऽहं कलया मायया सर्वयोषितः
माझ्या अनेक रूपांनी आणि मायेमुळे मी सर्व स्त्रिया आहे.
भ्रूभंगलीलया सृष्टो येन पुंसा महान्विराट्
त्याच्या भुवईच्या हलक्या हालचालीने त्या पुरुषाने महान विराटाची निर्मिती केली.
असंख्यानि च तान्येव कृत्रिमाणि च मायया 2.65.
ती सर्व रूपे अगणित आहेत आणि मायेमुळे कृत्रिमही आहेत.
सप्तसागरसंयुक्ता सप्तद्वीपा वसुन्धरा
सात समुद्रांनी आणि सात द्वीपांनी युक्त अशी ही पृथ्वी आहे.
एवं विश्वं बहुविधं ब्रह्माण्डं ब्रह्मणा कृतम्
अशा प्रकारे हे विविध विश्व, हे ब्रह्मांड, ब्रह्म्याने निर्माण केले.
सर्वेषामीश्वरः कृष्ण इति ज्ञानं परात्परम्
सर्वांचा स्वामी कृष्ण आहे, हेच श्रेष्ठ ज्ञान आहे.
देवानां चैव सर्वेषां सारः कृष्ण इति स्मृतः
सर्व देवतांचा सार कृष्ण आहे, असे स्मरण केले जाते.
पवित्राणि च तीर्थानि तद्भक्तस्पर्शवायुना
पवित्र तीर्थक्षेत्रे आणि नद्या, त्याच्या भक्ताच्या स्पर्शाच्या वाऱ्याने शुद्ध होतात.
मन्त्रग्रहणमात्रेण नरो नारायणो भवेत्
मंत्राचा उच्चार जरी केला, तरी मनुष्य नारायण होतो.
मातामहानां शतकं पितॄणां च सहस्रकम्
मातामहालांचे शंभर आणि पितरांचे हजार इतके.
इदं ज्ञानं सारभूतं कथितं ते नराधिप
हे सार्थक ज्ञान तुला सांगितले आहे, राजन.
अहं यमनुगृह्णामि तस्मै दास्यामि निर्मलाम् 2.65.
ज्याच्यावर मी कृपा करते, त्याला मी निर्मळता देईन.
करोमि वञ्चनां यं यं तेभ्यो दास्यामि सम्पदम्
ज्याची मी फसवणूक करते, त्याच्याकडून मी संपत्ती दूर ठेवते.
इति ते कथितं ज्ञानं गच्छ वत्स यथासुखम्
हे ज्ञान तुला सांगितले, आता जा, बाळा, जसे तुला हवे तसे.
राजा संप्राप्य राज्यं च नत्वा तां प्रययौ गृहम्
राजाने राज्य मिळवले, तिला वंदन केले आणि घरी परतला.
इति श्रीब्रह्मवैवर्त्ते महापुराणे द्वितीये प्रकृतिखण्डे नारदनारायणसंवादे दुर्गोपाख्याने प्रकृतिसुरथसंवादे ज्ञानकथनं नाम पञ्चषष्टितमोऽध्यायः
या प्रकारे, श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणाच्या द्वितीय प्रकृतिकांडातील नारद-नारायण संवादात, दुर्गा उपाख्यानातील प्रकृति-सुरथ संवादात 'ज्ञानकथन' नावाचा पंचषष्टितम अध्याय संपला.
नारद उवाच प्रकृतेः कवचं स्तोत्रं ब्रूहि मे मुनिसत्तम
नारद म्हणाले — हे श्रेष्ठ मुनी, मला प्रकृतीचे कवच आणि स्तोत्र सांग.
नारायण उवाच संपूज्य मधुमासे च संप्रीते रासमण्डले
नारायण म्हणाले — मधुमासात, रासमंडळात भक्तीभावाने पूजा करून,
तत्रैव काले सा दुर्गा ब्रह्मणा प्राणसङ्कटे
त्याच वेळी, ब्रह्मदेव प्राणसंकटात असताना,
पुरा त्रिपुरयुद्धे च महाघोरतरे मुने
आणि पूर्वी, त्रिपुराच्या अत्यंत भयंकर युद्धात,
शक्रेण सर्वदेवैश्च घोरे च प्राणसङ्कटे
इंद्र आणि सर्व देवता गंभीर प्राणसंकटात असताना,
संस्तुता पूजिता सा च कल्पे कल्पे परात्परा सुखदं मोक्षदं सारं भवसन्तारकारणम्
ती परात्पर देवी प्रत्येक युगात स्तुती व पूजा केली गेली; ती सुख आणि मुक्ती देणारी, सर्वश्रेष्ठ सार आणि संसारातून तारण्याचे कारण आहे.
श्रीकृष्ण उवाच त्वमेवाद्या सृष्टिविधौ स्वेच्छया त्रिगुणात्मिका
श्रीकृष्ण म्हणाले — सृष्टीच्या आरंभी, तुझ्या इच्छेने, तूच त्रिगुणात्मिका आहेस.
कार्य्यार्थे सगुणा त्वं च वस्तुतो निर्गुणा स्वयम्
कार्याच्या निमित्ताने तू गुणांनी युक्त आहेस, पण खऱ्या अर्थाने तू स्वतः निर्गुण आहेस.
तेजस्स्वरूपा परमा भक्तानुग्रविग्रहा
तू तेजस्वी स्वरूपाची, परात्पर आणि भक्तांवर कृपा करणारी आहेस.