एवंविधानां विश्वानां संख्या नास्त्येव पुत्रक
अशा प्रकारच्या जगांची संख्या, मुला, खरंच मोजता येत नाही.
देवा देवर्षयश्चैव मनवो मानवादयः
देव, देवर्षी, मनू आणि मनूपासून आलेले लोक—
महाविष्णोर्लोमकूपे सन्ति विश्वानि यस्य च
महाविष्णूच्या रोमकूपांत सर्व जगं वास करतात.
भज सत्यं परं ब्रह्म नित्यं निर्गुणमच्युतम्
सत्य, परब्रह्म, नित्य, निर्गुण आणि अचल अशा त्या परमेश्वराची नेहमी भक्ती कर.
निरीहं च निराकारं निर्विकारं निरञ्जनम्
तो इच्छाशून्य आहे, आकाररहित आहे, बदलरहित आहे आणि कलंकहीन आहे.
स्वेच्छामयं सर्वरूपं भक्तानुग्रहविग्रहम्
तो स्वतःच्या इच्छेने सर्व रूपे घेतो आणि भक्तांवर कृपा करणारा मूर्तिमंत आहे.
ध्यानासाध्यं दुराराध्यं शिवादीनां च योगिनाम्
तो ध्यानाने साध्य होतो, आणि शिवासारख्या योग्यांनाही त्याची प्राप्ती करणे कठीण आहे.
सर्वाधारं च सर्वज्ञं सर्वानन्दकरं परम्
तो सर्वांचा आधार आहे, सर्वज्ञ आहे आणि सर्वांना परमानंद देणारा सर्वोच्च आहे.
दास्यदं धर्मदं चैव सर्वसिद्धिप्रदं सताम् 2.63.
तो भक्तांना सेवा, धर्म आणि सर्व सिद्धी देतो.
परात्परतरं शुद्धं परिपूर्णतमं शिवम्
तो सर्वांत श्रेष्ठ, शुद्ध, पूर्ण आणि मंगल आहे.
कृष्णेति द्व्यक्षरं मन्त्रं गृहीत्वा कृष्णदास्यदम्
'कृष्ण' हे दोन अक्षरी मंत्र घेतल्याने, जो कृष्णाची सेवा देतो—
दशलक्षजपेनैव मन्त्रसिद्धिर्भवेत्तव
दहा लाख वेळा त्या मंत्राचा जप केल्याने, त्या मंत्राची सिद्धी नक्कीच मिळते.
वैश्यो नत्वा च तां भक्त्या चागमत्पुष्करं मुने भगवत्याः प्रसादेन कृष्णदासो बभूव सः
त्या वैश्याने भक्तीने देवीला वंदन करून पुष्कर क्षेत्र गाठले; तिच्या कृपेने तो कृष्णाचा दास झाला.
इति श्रीब्रह्मवैवर्त्ते महापुराणे द्वितीये प्रकृतिखण्डे नारदनारायणसं वादे दुर्गोपाख्याने सुरथसमाधिमेधस्संवादे प्रकृतिवैश्यसंवादकथनं नाम त्रिषष्टितमोऽध्यायः
अशा प्रकारे महापुराण ब्रह्मवैवर्ताच्या दुसऱ्या प्रकृतिकांडातील नारद-नारायण संवाद, दुर्गा आख्यान, सुरथ, समाधी आणि मेधस यांच्या संवादात 'प्रकृती-वैश्य संवादकथा' नावाचा त्रिसष्ट अध्याय संपला.
नारायण उवाच तच्छ्रूयतां महाभाग वेदोक्तं क्रममेव च
नारायण म्हणाले— हे भाग्यवान, आता वेदात सांगितलेली पद्धत नीट ऐक.
स्नात्वाऽऽचम्य महाराजः कृत्वा न्यासत्रयं तदा
राजाने स्नान करून, आचमन करून, त्यानंतर तीन प्रकारची न्यास क्रिया केली.
प्राणायामं ततः कृत्वा कृत्वा च शङ्खशोधनम्
मग त्याने प्राणायाम केला आणि शंख स्वच्छ केला.
पुनर्ध्यात्वा च भक्त्या च पूजयामास भक्तितः
पुन्हा भक्तीभावाने ध्यान धरून, त्याने मनापासून पूजा केली.
संपूज्य भक्तिभावेन भक्त्या परमधार्मिकः
तो अत्यंत धर्मात्मा भक्तिभावाने, भक्तीने पूजा करून,
भक्त्या च पूजयामास विधिपूर्वं च नारद
नारद, त्याने भक्तीने आणि विधीपूर्वक पूजा केली.
देवषट्कं च संपूज्य नमस्कृत्य विचक्षणः
त्या ज्ञानी पुरुषाने देवांच्या सहा गटाची पूजा करून, नमस्कार केला.
ध्यानं च सामवेदोक्तं परं कल्पतरुं मुने
मुनिवर, त्याने सामवेदात सांगितलेल्या पराकोटीच्या कल्पवृक्षाचे ध्यान केले.
ब्रह्मविष्णुशिवादीनां पूज्यां वन्द्यां सनातनीम्
ब्रह्मा, विष्णु, शिव आणि इतरांनी ज्यांची पूजा वंदना करावी अशी सनातन देवी,
सर्वस्वरूपां सर्वेषां सर्वाधारां परात्पराम् 2.64.
ज्या सर्वांच्या मूळस्वरूपात आहेत, सर्वांची आधार आहेत, आणि सर्वांत श्रेष्ठ आहेत.
सगुणां निर्गुणां सत्त्वां वरां स्वेच्छामयीं सतीम्
ज्या गुणसंपन्न आणि निर्गुण, शुद्ध सत्त्वस्वरूप, श्रेष्ठ, स्वेच्छेने वागणाऱ्या आणि सती आहेत.
कृष्णप्रियां कृष्णशक्तिं कृष्णबुद्ध्यधिदेवताम्
ज्या कृष्णाच्या अत्यंत प्रिय, कृष्णशक्ती आणि कृष्णाच्या बुद्धीच्या अधिदेवी आहेत.
तप्तकाञ्चनवर्णाभां कोटिसूर्य्यसमप्रभाम्
ज्यांचा रंग तांबूस सोन्यासारखा आणि ज्यांचे तेज कोटी सूर्यांसारखे आहे.
दुर्गां शतभुजां देवीं महद्दुर्गतिनाशिनीम्
शंभर हातांची दुर्गा देवी, जी मोठ्या संकटांचा नाश करणारी आहे.
त्रिलोचनप्राणरूपां शुद्धार्द्धचन्द्रशेखराम्
ती त्रिनेत्रधारी शंकराची प्राणस्वरूप आणि शुद्ध अर्धचंद्र धारण करणारी आहे.
वर्तुलं वामवक्त्रं च शम्भोर्मानसमोहिनीम्
जिचे डावीकडील गाल गोल आहेत आणि जी शंभूच्या मनाला मोहून टाकते.