विवेचिका चावरणी शक्तेः शक्तिर्द्विधा नृप
राजा, शक्तीची दोन रूपे आहेत: विवेक करणारी आणि झाकणारी.
सत्यस्वरूपः श्रीकृष्णस्तस्मात्सर्वं च नश्वरम्
श्रीकृष्ण सत्यस्वरूप आहे; म्हणून बाकी सर्व नश्वर आहे.
नित्यरूपा ममेयं श्रीरिति चावरणी च धीः
ही लक्ष्मी माझीच आहे, तिचे रूप नेहमीचेच आहे आणि ती बुद्धीला झाकणारी शक्ती सुद्धा आहे.
अहं प्रचेतसः पुत्रः पौत्रश्च ब्रह्मणो नृप
राजा, मी प्रचेतसाचा मुलगा आहे आणि ब्रह्माचा नातू आहे.
गच्छ राजन्नदीतीरं भज दुर्गां सनातनीम्
राजा, तू नदीच्या काठावर जा आणि सनातन दुर्गेची भक्ती कर.
निष्कामाय च वैश्याय वैष्णवाय च वैष्णवी
निष्कामी वैश्य आणि विष्णूभक्तासाठी ती विष्णूला समर्पित असलेली देवी आहे.
इत्युक्त्वा च मुनिश्रेष्ठो ददौ ताभ्यां कृपानिधिः ।। 2.62.
असे सांगून त्या दयाळू श्रेष्ठ ऋषींनी दोघांनाही दिले.
वैश्यो मुक्तिं च संप्राप तां निषेव्य कृपामयीम्
त्या करुणामयी देवीची सेवा करून वैश्याने मुक्ती मिळवली.
इत्येवं कथितं सर्वं दुर्गोपाख्यानमुत्तमम्
अशा प्रकारे दुर्गेची ही सर्व उत्तम कथा सांगितली गेली.
इति श्रीब्रह्मवैवर्त्ते महापुराणे द्वितीये प्रकृति खण्डे नारदनारायणसंवादे दुर्गोपाख्याने सुरथमेधस्संवादे सुरथवैश्ययोरभिलषितसिद्धिर्नाम द्विषष्टितमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणाच्या दुसऱ्या प्रकृतीखंडातील नारद-नारायण संवादात, दुर्गा कथेमध्ये, सुरथ आणि वैश्य यांच्या अभिलषित सिद्धीचे हे बासष्टवे अध्याय समाप्त झाले.
नारद उवाच राजा केन प्रकारेण सिषेवे प्रकृतिं पराम्
नारद म्हणाले: राजाने कोणत्या प्रकारे त्या श्रेष्ठ प्रकृतीची उपासना केली?
समाधिर्नाम वैश्यो वा निष्कामं निर्गुणं विभुम्
समाधी नावाचा वैश्य, कोणतीही इच्छा न ठेवता, निर्गुण परमेश्वराची भक्ती करत होता.
किं वा पूजाविधानं च ध्यानं वा मनुरेव च
त्याने पूजा कशी केली, ध्यान केले की मंत्राचा जप केला?
वैश्याय प्रकृतिस्तस्मै किं वा ज्ञानं ददौ परम्
त्या वैश्याला देवीने कोणते श्रेष्ठ ज्ञान दिले?
ज्ञानं संप्राप्य वैश्यश्च किं पदं प्राप दुर्लभम्
ज्ञान मिळवून त्या वैश्याने कोणते दुर्मिळ स्थान प्राप्त केले?
श्रीनारायण उवाच स्तोत्रं च कवचं देव्या ध्यानं चैव पुरस्क्रियाम्
श्रीनारायण म्हणाले: त्याने देवीचे स्तोत्र, कवच, ध्यान आणि ठरलेली पूजा केली.
स्नात्वा त्रिकालं वर्षं च ततः शुद्धो बभूव सः
त्याने वर्षभर दिवसातून तीन वेळा स्नान केले आणि मग तो शुद्ध झाला.
राज्ञे ददौ राज्यवरं मनुत्वं वाञ्छितं सुखम्
राजाला देवीने राज्याचा वर आणि त्याला हवे ते सुख दिले.
यद्दत्तं शूलिने पूर्वं कृष्णेन परमात्मना
पूर्वी कृष्णाने परमात्म्याने शिवाला जे दिले होते तेच.
रुरोद कृत्वा क्रोडे तमचेष्टं श्वासवर्जितम् 2.63.
त्याने त्याला मांडीवर घेऊन, श्वास नसलेल्या आणि हालचाल न करणाऱ्या अवस्थेत, रडू लागला.
चेतनां च ददौ तस्मै स्वयं चैतन्यरूपिणी
स्वतः चेतन्यस्वरूप असलेल्या तिने त्याला जाणीव दिली.
तमुवाच प्रसन्नाऽसौ कृपयाऽतिकृपामयी
ती अत्यंत दयाळू असून प्रसन्न मनाने त्याच्याशी बोलली.
श्रीप्रकृतिरुवाच ब्रह्मत्वममरत्वं वा ततो वाऽतिसुदुर्लभम्
श्रीप्रकृती म्हणाली — ब्रह्मपद किंवा अमरत्व, किंवा जे अत्यंत दुर्मिळ आहे—
इन्द्रत्वं वा मनुत्वं वा सर्वसिद्धत्वमेव च
इंद्रपद, मनुपद किंवा सर्व सिद्धी—
वैश्य उवाच ततोऽतिदुर्लभं किं वा न जाने तदभीप्सितम्
वैश्य म्हणाला — त्याहूनही दुर्मिळ काय आहे, हे मला माहीत नाही. मला काय मागावे तेच समजत नाही.
त्वय्येव शरणापन्नो देहि यद्वाञ्छितं तव
मी फक्त तुझ्या चरणी शरण आलो आहे; तू मला जे हवे आहे तेच दे.
प्रकृतिरुवाच यतो यास्यसि गोलोकं पदमेव सुदुर्लभम्
प्रकृती म्हणाली — म्हणूनच, तू त्या अत्यंत दुर्मिळ असलेल्या गोलोकात जाशील.
सर्वसारं च यज्ज्ञानं सुरर्षीणां सुदुर्लभम्
आणि देव-ऋषींनाही मिळवायला कठीण असलेले सर्व ज्ञानाचे सार तुला मिळेल.
स्मरणं वन्दनं ध्यानमर्चनं गुणकीर्त्तनम्
स्मरण, स्तुती, ध्यान, पूजन आणि गुणगान—
एतदेवं वैष्णवानां नवधा भक्तिलक्षणम् 2.63.
हे सर्व, अशा प्रकारे, वैष्णव भक्तीची नऊ लक्षणे आहेत.