अविद्धकर्णाः क्रूराश्च निर्भया रणदुर्जयाः 1.10.
त्यांचे कान टोचलेले नसतात, ते क्रूर, निर्भय आणि रणात जिंकता येत नाहीत.
म्लेच्छात्कुविन्दकन्यायां जोला जातिर्बभूव ह।। । जोलात्कुविन्दकन्यायां शराङ्कः परिकीर्तितः
म्लेच्छाच्या वीर्याने, कुंविदाच्या कन्येतून, जोला जात जन्मली; जोलाच्या वीर्याने, कुंविदाच्या कन्येतून, शरांक नावाचा जन्म झाला असे सांगितले जाते.
वर्णसङ्करदोषेण बह्व्यश्चाश्रुतजातय
वर्णसंकराच्या दोषामुळे, अनेक नव्या जाती निर्माण झाल्या ज्या पूर्वी ऐकल्या नव्हत्या.
वैद्योऽश्विनीकुमारेण जातो विप्रस्य योषिति
अश्विनीकुमाराच्या वीर्याने, ब्राह्मण स्त्रीच्या पोटी, वैद्य जन्मला.
ते च ग्राम्यगुणज्ञाश्च मन्त्रौषधिपरायणाः
ते गावातील गुण जाणणारे आणि मंत्र व औषध यांना समर्पित असतात.
शौनक उवाच अहो केनाविवेकेन वीर्य्याधानं चकार ह
शौनक म्हणाले: अरे, कोणत्या विवेकशून्यतेमुळे हे वीर्यदान झाले?
सौतिरुवाच ददर्श कामुकः शान्तः पुष्पोद्याने च निर्जने
सौतिने सांगितले — तो कामुक तिला शांतपणे एकांतातील फुलांच्या बागेत पाहतो.
तया निवारितो यत्नाद्बलेन बलवान्सुरः
तीने सर्व शक्तीनं विरोध केला, पण तो बलवान देव तिला जिंकून गेला.
द्रुतं तत्याज गर्भं सा पुष्पोद्याने मनोहरे
तीने पटकन त्या सुंदर फुलांच्या बागेत आपलं मूल सोडून दिलं.
सपुत्रा स्वामिनो गेहं जगाम व्रीडिता सदा
लाजून, ती नेहमी आपल्या मालकाच्या घरी मुलासह परत गेली.
विप्रो रोषेण तत्याज तं च पुत्रं स्वकामिनीम् 1.10.
त्या ब्राह्मणाने रागाने आपल्या मुलाला आणि प्रियतमेचा त्याग केला.
पुत्रं चिकित्साशास्त्रं च पाठयामास यत्नतः
त्याने आपल्या मुलाला फार मन लावून औषधशास्त्र शिकवले.
विप्रश्च वेतनाज्योतिर्गणनाच्च निरन्तरम्
आणि तो ब्राह्मण नेहमीच दक्षिणा आणि ज्योतिषाचा हिशोब करत असे.
लोभी विप्रश्च शूद्राणामग्रे दानं गृहीतवान्
तो लोभी ब्राह्मण शूद्रांसमोर दान स्वीकारत असे.
कश्चित्पुमान्ब्रह्मयज्ञे यज्ञकुण्डात्समुत्थितः
एक पुरुष ब्रह्मयज्ञात यज्ञकुंडातून प्रकट झाला.
पुराणं पाठयामास तं च ब्रह्मा कृपानिधिः
तो करुणेचा सागर ब्रह्मदेव त्याला पुराण शिकवू लागला.
वैश्यायां सूतवीर्य्येण पुमानेको बभूव ह
वैश्य स्त्रीपासून सूताच्या वीर्याने एक पुरुष जन्माला आला.
एवं ते कथितः किंचित्पृथिव्यां जातिनिर्णय
अशा प्रकारे पृथ्वीवरील जन्माचा थोडक्यात निर्णय मी तुला सांगितला.
सबन्धो येषु येषां यः सर्वजातिषु सर्वतः
सर्व जातींमध्ये आणि सर्वत्र कोणाचा कोणाशी नातेसंबंध आहे—
पिता तातस्तु जनको जन्मदाता प्रकीर्तितः
वडील, तात्या किंवा जन्मदाते म्हणून ओळखले जातात.
पितामहः पितृपिता तत्पिता प्रपितापहः 1.10.
पितामह म्हणजे वडिलांचे वडील; त्यांचे वडील म्हणजे प्रपितामह.
मातामहः पिता मातुः प्रमातामह एव च
मातामह म्हणजे आईचे वडील आणि त्यांचे वडील म्हणजे प्रमातामह.
पितामही पितुर्माता तच्छ्वश्रूः प्रपितामही
पितामही म्हणजे वडिलांची आई आणि तिची सासू म्हणजे प्रपितामही.
मातामही मातृमाता मातृतुल्या च पूजिता
मातामही म्हणजे आईची आई आणि जी आईसमान मानली जाते, तीही पूजनीय आहे.
वृद्धमातामही ज्ञेया पत्पितुः कामिनी तथा
वृद्ध आजी आणि वडिलांच्या वडिलांची पत्नी, या दोघींनाही तशाच समजाव्यात.
पितृष्वसा पितुर्मातृष्वसा मातुस्स्वसा स्मृता
वडिलांची बहीण, आईची बहीण आणि आईची सख्खी बहीण, या सर्वांना तशाच ओळखाव्यात.
धनभाग्वीर्य्यजश्चैव पुंसि जन्ये च वर्त्तते
ज्याच्याकडे धन आहे, ज्याचा जन्म वीर्यापासून झाला आहे, आणि पुरुषाच्या वंशात हे सर्व असतात.
पुत्रपत्नी वधू ज्ञेया जामाता दुहितुः पतिः
मुलाच्या पत्नीला सून म्हणतात; आणि मुलीच्या नवऱ्याला जावई म्हणतात.
देवरः स्वामिनो भ्राता ननांदा स्वामिनः स्वसा
देवर म्हणजे नवऱ्याचा भाऊ; आणि नणंद म्हणजे नवऱ्याची बहीण.
भार्य्या जाया प्रिया कान्ता स्त्री व पत्नी प्रकीर्तिता
पत्नी, जाया, प्रिया, कांता आणि स्त्री — या सर्व शब्दांनी पत्नीचाच अर्थ होतो.