नाभुक्तं क्षीयते कर्म्म कल्पकोटिशतैरपि
अनुभवलेलं कर्म कितीही कल्प कोटी गेल्या तरी नष्ट होत नाही.
जगद्गुरोः शिवस्यापि गुरुपुत्रो बृहस्पतिः
जगाचा गुरू असलेल्या शिवाचा गुरू, बृहस्पती हा गुरुपुत्र आहे.
सर्वे समूहा देवानां सन्नद्धाश्च सवाहनाः
सर्व देवतांचे समूह, त्यांच्या वाहनांसह आणि शस्त्रांनी सज्ज होऊन, एकत्र जमले होते.
पश्चादहं च यास्यामि पुण्यं तन्नर्म्मदातटम्
नंतर मीही त्या पुण्य नर्मदेच्या काठी जाईन.
महेन्द्र उवाच मृत्युञ्जयस्य शम्भोश्च गुरुपुत्रो बृहस्पतिः ।। 2.59.
महेन्द्र म्हणाला : मृत्युञ्जय शंभूचा गुरुपुत्र म्हणजे बृहस्पती आहे.
अङ्गिरास्तव पुत्रश्च तत्पुत्रश्च बृहस्पतिः
अंगिरा हा तुझा पुत्र आहे, आणि त्याचा मुलगा म्हणजे बृहस्पती.
ब्रह्मोवाच इमां पुराप्रवृत्तिं च कथयामि निशामय
ब्रह्मा म्हणाला : ही प्राचीन कथा मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
मृतवत्सा कर्म्मदोषाद्भार्य्या चाङ्गिरसः पुरा
पूर्वी, कर्मातील दोषामुळे अंगिराच्या पत्नीला मूल गमवावे लागले.
व्रतं पुंसवनं नाम वर्षमेकं चकार सा
तिने एक वर्ष 'पुंसवन' नावाचे व्रत केले.
तदाऽऽगत्य च गोलोकात्परमात्मा कृपामयः
तेव्हा करुणेने परिपूर्ण असा परात्पर आत्मा गोलोकातून आला.
सुव्रतां च सलक्ष्मीकां तामुवाच कृपानिधिः
त्या पुण्यवती आणि लक्ष्मीसमेत शोभणाऱ्या स्त्रीला त्या कृपावंताने संबोधले.
श्रीकृष्ण उवाच भुंक्ष्व मद्वरतः पुत्रि भविष्यति मदंशतः
श्रीकृष्ण म्हणाले : कन्ये, माझा वर स्वीकार; माझ्या अंशाने युक्त पुत्र तुझ्या पोटी जन्मेल.
पतिर्गुरुश्च देवानां महतां ज्ञानिनां वरः
तुझा पती देवांचा गुरु होईल, मोठ्या ज्ञानी आणि श्रेष्ठांमध्ये अग्रगण्य ठरेल.
मद्वरेण भवेद्यो हि स च मद्वरपुत्रकः
माझ्या वरामुळे तो जन्मेल आणि तो माझ्या वराने मिळालेला पुत्र असेल.
वरजो वीर्य्यजश्चैव क्षेत्रजः पालकस्तथा 2.59.
तो वराने जन्मलेला, तेजाने उत्पन्न झालेला, आणि क्षेत्रज पुत्र होऊन, रक्षण करणारा असेल.
इत्युक्त्वा राधिकानाथः स्वलोकं च जगाम सः मृत्युञ्जयं महाज्ञानं शिवाय प्रददौ पुरा
असे सांगून राधिकेचा स्वामी आपल्या लोकात गेला; पूर्वी त्याने मृत्युञ्जयाचे महान ज्ञान शंकराला दिले.
दिव्यं वर्षत्रिलक्षं च तपश्चक्रे हिमालये स्वशक्तिं विष्णुमायां च स्वांशं वै वाहनं वृषम्
त्याने हिमालयात तीन लाख वर्षे दिव्य तप केले, आपल्या शक्तीसह, विष्णुमाया, स्वतःचा अंश आणि वाहन वृषभासह.
स्वशूलं च स्वकवचं स्वमन्त्रं द्वादशाक्षरम् शिवलोके शिवा सा च विष्णुमाया शिवप्रिया
आपले शूल, कवच, द्वादशाक्षरी मंत्र—शिवलोकात ती देवी विष्णुमाया होती, शिवाची प्रिय होती.
शक्तिर्नारायणस्येयं साऽऽविर्भूता सनातनी
ही नारायणाची सनातन शक्ती प्रकट झाली.
जघान दैत्यनिकरं देवेभ्यः प्रददौ पदम्
तिने दैत्यांचा संहार केला आणि देवांना स्थान दिले.
पितृयज्ञे तनुं त्यक्त्वा योगाद्वै सिद्धयोगिनी
पितृयज्ञाच्या वेळी तिने आपले शरीर सोडले आणि योगाच्या सहाय्याने ती सिद्ध योगिनी झाली.
कालेन कृष्णतपसा शङ्करं प्राप सुन्दरी।। श्रीकृष्णो हि गुरुः शम्भोः परमात्मा परात्परः
काळानंतर कृष्णाच्या तपामुळे सुंदरिने शंकराला प्राप्त केले; कारण श्रीकृष्ण हेच शंभूंचे गुरु आहेत, तेच सर्वश्रेष्ठ परमात्मा आहेत.
कृष्णस्य वरपुत्रोऽयं स्वयमेव बृहस्पतिः
हा बृहस्पती स्वतः कृष्णाचा वरपुत्र आहे.
इत्येवं कथितं सर्वमतिगुह्यं पुरातनम्
असे हे सर्व फार गुप्त आणि प्राचीन कथन सांगितले आहे.
पारंपरिकमन्यं च कथयामि निशामय 2.59.
आता मी तुला आणखी एक पारंपरिक कथा सांगतो, नीट ऐक.
शिष्यौ चांगिरसस्तौ द्वौ गुरुपुत्रोऽथवा ततः
ते दोघे आंगिरसाचे शिष्य होते, किंवा गुरुचे पुत्र होते.
स्वज्ञानं स्वं च भगवान्विसस्मार स्वमोहतः
भगवानाने स्वतःच्या मोहामुळे विसरलेले आपले ज्ञान आणि स्वतःला पुन्हा आठवले.
अतो हेतोर्गुरुश्चैवं मत्सुतस्स्याच्छिवस्य सः
या कारणामुळे गुरु माझा आणि शिवाचा पुत्र झाला.
त्वं गच्छ तत्र सन्नद्धः सदेवो नर्मदातटम्
तू देवांसह सज्ज होऊन नर्मदेच्या काठी जा.
गुरुर्ययौ च कैलासं महेन्द्रो नर्मदातटम्
गुरु कैलासावर गेला आणि महेंद्र नर्मदेच्या काठी गेला.