दाहिकाशक्तिहीनश्च यथा मन्दो हुताशनः
जसा दुर्बल अग्नी जाळू शकत नाही, तसा पत्नीची शक्ती नसलेला पुरुष असतो.
शक्तिहीनो यथा जीवो यथा चात्मा तनुं विना
जसा शक्तिहीन जीव, किंवा शरीराशिवाय आत्मा—
न च शक्तो यथा यज्ञः फलदो दक्षिणां विना
जसा दक्षिणाशिवाय यज्ञ फळ देऊ शकत नाही—
विना स्वर्णं स्वर्णकारो यथा शक्तः स्वकर्मणि
जसा सोन्याशिवाय सोनार आपले काम करू शकत नाही—
तथा गृही न शक्तश्च सततं सर्वकर्मणि 2.59.
तसाच, पत्नीशिवाय गृहस्थ सर्व कर्तव्ये कधीच पूर्ण करू शकत नाही.
भार्य्यामूलाः क्रियाः सर्वा भार्य्यामूला गृहास्तथा
सर्व कर्मांची मुळे पत्नीमध्ये असतात; घराचेही मूळ पत्नीच असते.
भार्य्यामूलः सदा हर्षो भार्य्यामूलं च मङ्गलम्
पत्नीमुळेच नेहमी आनंद मिळतो, आणि शुभत्वाचं मूळही पत्नीच असते.
यथा रथश्च रथिनां गृहिणां च तथा गृहम्
जसा रथ रथ चालवणाऱ्याचा असतो, तसंच घर हे गृहस्थाचं असतं.
सर्वरत्नप्रधाना च स्त्रीरत्नं दुष्कुलादपि
सर्व रत्नांमध्ये स्त्रीरत्न श्रेष्ठ असतं, जरी ती नीच कुळातली असली तरी.
यथा जलं विना पद्मं पद्मं शोभां विना यथा
जसं पाण्याशिवाय कमळ राहत नाही, तसं तेजाशिवाय कमळाला शोभा येत नाही.
इत्येवमुक्त्वा स गुरुः प्रविवेश गृहं मुहुः
असं म्हणून तो गुरु पुन्हा पुन्हा घरात गेला.
मुहुर्मुहुश्च मूर्च्छां च चेतनां समवाप सः
तो वारंवार बेशुद्ध पडला आणि पुन्हा भानावर आला.
अथान्तरे महाज्ञानी ज्ञानिभिश्च प्रबोधितः
मग दरम्यान त्या महान ज्ञानीला ज्ञानी लोकांनी शुद्धीवर आणलं.
स गुरुः पूजितस्तेन चातिथ्येन मरुत्वता
त्या गुरूचं मारुत्वानं आदरपूर्वक स्वागत केलं.
बृहस्पतिवचः श्रुत्वा रक्तपङ्कजलोचनः 2.59.
बृहस्पतीचं बोलणं ऐकून त्याच्या डोळ्यांना चिखल लागलेल्या कमळासारखी लालिमा आली.
महेन्द्र उवाच अतीव निपुणं दक्षं तत्त्वप्राप्तिनिमित्तकम्
महेंद्र म्हणाला — तो अत्यंत कुशल आणि चतुर आहे, सत्य मिळवण्यास योग्य आहे.
यत्रास्ति पातकी चन्द्रो मन्मात्रा तारया सह
जिथे पापी चंद्र तारा हिच्यासोबत आहे, माझ्या मते—
त्यज चिन्तां महाभाग सर्वं भद्रं भविष्यति
महाभागा, चिंता सोड; सर्व काही चांगलंच होईल.
इत्युक्त्वा च शुनासीरो दूतानां च सहस्रकम्
असं म्हणून शुनासीरोनं हजार दूत पाठवले.
ते दूता वै वर्षशतं ययुर्निर्जनमेव च
ते दूत शंभर वर्षं एकाकी स्थळी भटकत राहिले.
चन्द्रं च शुक्रभवने तं प्रपन्नं च विज्वरम्
आणि त्यांनी चंद्राला शुक्राच्या घरी तापमुक्त अवस्थेत सापडलं.
इति श्रुत्वा शुनासीरो नतवक्त्रो बृहस्पतिम्
हे ऐकून शुनासीरोनं डोकं खाली घालून बृहस्पतीकडे गेला.
महेन्द्र उवाच भयं त्यज महाभाग सर्वं भद्रं भविष्यति
महेंद्र म्हणाला — महाभागा, भीती सोड; सर्व काही चांगलंच होईल.
त्वया नहि जितः शुक्रो न मया दितिनन्दनः
शुक्र तुझ्यामुळे जिंकला गेला नाही, आणि मी दितीचा मुलगा जिंकू शकलो नाही.
गच्छ शीघ्रं ब्रह्मलोकमस्माभिः सार्द्धमेव च 2.59.
आमच्यासोबत तू लवकर ब्रह्मलोकात चल.
इत्युक्त्वा तु महेन्द्रश्च सन्तप्तो गुरुणा सह
असं म्हणून, महेंद्र आपल्या गुरूंसोबत दुःखी मनाने गेला.
तत्र दृष्ट्वा च ब्रह्माणं ननाम गुरुणा सह
तेथे ब्रह्माला पाहून, त्याने गुरूंसोबत वाकून नमस्कार केला.
महेन्द्रवचनं श्रुत्वा हसित्वा कमलोद्भवः
महेंद्राचं बोलणं ऐकून, कमलातून जन्मलेला ब्रह्मा हसला.
ब्रह्मोवाच तस्मै ददाति दुःखं च शास्ता कृष्णः सनातनः
ब्रह्मा म्हणाला — शाश्वत कृष्ण, जो सर्वांचा गुरू आहे, तो त्याला दुःख देतो.
अहं स्रष्टा च सृष्टेश्च पाता विष्णुः सनातनः
मी सृष्टीचा कर्ता आहे आणि शाश्वत विष्णू सृष्टीचं रक्षण करतो.