अर्थं षोडशनाम्नां च सर्वेषामीप्सितं वरम्
या सोळा नावांचा अर्थ आणि सर्वांना हवी असलेली कृपा.
केन वा पूजिता साऽऽदौ द्वितीये केन वा पुरा
तिला प्रथम कोणी पूजले आणि पुन्हा प्राचीन काळी कोणी पूजले?
नारायण उवाच ज्ञात्वा पुनः पृच्छसि त्वं कथयामि यथागमम्
नारायण म्हणाले: तुला माहीत असूनही तू पुन्हा विचारतोस, मी तुला शास्त्रानुसार सांगतो.
दुर्गो दैत्ये महाविघ्ने भवबन्धे च कर्म्मणि
दुर्गा दैत्यांमध्ये, मोठ्या अडचणीत आणि कर्माच्या बंधनात आहे.
महाभयेऽतिरोगे चाप्याशब्दो हन्तृवाचकः
मोठ्या संकटात आणि तीव्र आजारात 'आ' हा ध्वनी नाश करणारा मानला जातो.
यशसा तेजसा रूपैर्नारायणसमा गुणैः
कीर्तीने, तेजाने, रूपांनी आणि गुणांनी ती नारायणासारखीच आहे.
ईशानः सर्वसिद्ध्यर्थे चाशब्दो दातृवाचकः 2.57.
ईशान सर्व सिद्धीसाठी 'आ' हा ध्वनी देणारा समजला जातो.
सृष्टा माया पुरा सृष्टौ विष्णुना परमात्मना
सृष्टीच्या आरंभी विष्णूंनी, परमात्म्याने, माया निर्माण केली.
शिवे कल्याणरूपा च शिवदा च शिवप्रिया
शिवामध्ये ती कल्याणमूर्ती आहे, शुभ देणारी आहे आणि शिवाची प्रिय आहे.
सद्बुद्ध्यधिष्ठातृदेवी विद्यमाना युगे युगे
सद्बुद्धीची अधिष्ठात्री देवी प्रत्येक युगात अस्तित्वात आहे.
यथा नित्यो हि भगवान्नित्या भगवती तथा
जसा भगवान नित्य आहे, तशीच भगवतीही नित्य आहे.
आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं सर्वं मिथ्यैव कृत्रिमम्
ब्रह्मापासून गवताच्या पात्यापर्यंत सर्व काही खोटे आणि कृत्रिम आहे.
सिद्धैश्वर्यादिकं सर्वं यस्यामस्ति युगे युगे
सर्व सिद्धी आणि ऐश्वर्य तिच्यात प्रत्येक युगात असतात.
सर्वान्मोक्षं प्रापयति जन्ममृत्युजरादिकम्
ती सर्वांना जन्म, मृत्यू, वार्धक्य यांपासून मुक्ती देते.
मङ्गलं मोक्षवचनं चाशब्दो दातृवाचकः
मंगल आणि मोक्षाचे वचन—'आ' हा ध्वनी देणारा मानला जातो.
हर्षे सम्पदि कल्याणे मंगलं परिकीर्तितम्
आनंदात, संपत्तीत, कल्याणात याला 'मंगल' असे म्हणतात.
अम्बेति मातृवचनो वन्दने पूजने सदा 2.57.
'अंबा' हा मातेला उद्देशून असलेला शब्द नेहमी वंदना आणि पूजेत वापरला जातो.
विष्णुभक्ता विष्णुरूपा विष्णोः शक्तिस्वरूपिणी
ती विष्णूभक्त आहे, विष्णूच्या रूपाची आहे आणि विष्णूच्या शक्तीची मूर्ती आहे.
गौरः पीते च निर्लिप्ते परे ब्रह्मणि निर्मले
ती गौरवर्णाची, पिवळ्या वस्त्रातील, निर्लिप्त, परब्रह्म आणि निर्मळ आहे.
गुरुः शम्भुश्च सर्वेषां तस्य शक्तिः या सती
सर्वांचा गुरु आणि शंभू—ती सती त्याची शक्ती आहे.
तिथिभेदे पर्वभेदे कल्पभेदेऽन्यभेदके
तिथी, सण, कल्प आणि इतर भेदांमध्ये—
महोत्सवविशेषे च पर्वन्निति सुकीर्तिता
विशेष मोठ्या उत्सवांत तिला 'पर्वणी' म्हणून मोठ्या गौरवाने ओळखले जाते.
पर्वतस्य सुता देवी साऽऽविर्भूता च पर्वते
पर्वताची कन्या असलेली ती देवी पर्वतावर प्रकट झाली.
सर्वकाले सना प्रोक्तो विस्तृते च तनीति च
सर्व काळात तिला 'सना' असे म्हणतात, आणि विस्ताराने 'तनी' असेही ओळखले जाते.
अर्थः षोडशनाम्नां च कीर्त्तितश्च महामुने
महर्षे, तिच्या सोळा नावांचा अर्थ सांगितला गेला आहे.
प्रथमे पूजिता सा च कृष्णेन परमात्मना
ती देवी प्रथम परमात्मा कृष्णाने पूजली.
मधुकैटभभीतेन ब्रह्मणा सा द्वितीयतः ।। 2.57.
नंतर मदु आणि कैटभ यांच्यामुळे घाबरलेल्या ब्रह्मदेवानेही तिची पूजा केली.
भ्रष्टश्रिया महेन्द्रेण शापाद्दुर्वाससः पुरा
पूर्वी दुर्वासांच्या शापामुळे श्रीहीन झालेल्या इंद्राने तिची पूजा केली.
तदा मुनीन्द्रैः सिद्धेन्द्रैर्देवैश्च मुनिपुङ्गवैः
त्या वेळी श्रेष्ठ ऋषी, सिद्धांचे प्रमुख, देव आणि मोठे मुनी यांनीही तिची पूजा केली.
तेजस्सु सर्वदेवानां साऽऽविर्भूता पुरा मुने
मुनी, त्या काळी ती देवी सर्व देवतांच्या तेजातून प्रकट झाली.