चतुर्दशेन्द्रावच्छिन्नं ब्रह्मणो दिनमुच्यते
चौदा इंद्रांच्या काळाने मर्यादित असलेला दिवस ब्रह्माचा दिवस म्हणतात.
कालरात्रिश्च सा ज्ञेया वेदेषु परिकीर्त्तिता
हीच वेळ 'कालरात्रि' म्हणून ओळखली जाते, वेदांमध्ये तिचे वर्णन आहे.
सप्तकल्पे चिरंजीवी मार्कण्डेयो महातपाः
सात कल्पांमध्ये मर्कंडेय हा महान तपस्वी दीर्घायुषी आहे.
उत्थितेनैव सहसा सङ्कर्षणमुखाग्निना
तो शंकरषणाच्या तोंडातून निघालेल्या अग्नीमुळे अचानक प्रकट झाला.
ब्रह्मरात्रिव्यतीते तु पुनश्च ससृजे विधिः 2.54.
ब्रह्मरात्री संपल्यानंतर विधीने पुन्हा सृष्टी निर्माण केली.
देवाश्च मनवश्चैव तत्र दग्धा नरादयः
त्या वेळी देव, मनु आणि नारद तिथे जळून गेले.
वर्षं द्वादशमासैश्च ब्रह्मसम्बन्धि चैव हि दैनंदिनस्तु प्रलयो वेदेषु परिकीर्त्तितः
ब्रह्माशी संबंधित एक वर्ष म्हणजे बारा महिने; दररोजचा प्रलय वेदांमध्ये सांगितला आहे.
मोहरात्रिश्च सा प्रोक्ता वेदविद्भिः पुरातनैः
हीच रात्र प्राचीन वेदज्ञांनी 'मोह रात्र' असे म्हटले आहे.
आदित्या वसवो रुद्रा मनवो मानवादयः
आदित्य, वसु, रुद्र, मनु आणि त्यांच्या संतती.
मार्कण्डेयो लोमशश्च पेचकश्चिरजीविनः
मर्कंडेय, लोमश आणि पेचक हे तिघेही दीर्घायुषी आहेत.
नाडीजंघो बकश्चैव सर्वे नष्टाश्च तत्र वै
नाडीजंघ आणि बक हे सर्व तिथे नष्ट झाले.
ब्रह्मलोकं ययुः सर्वे ब्रह्मपुत्रादयस्तथा
ब्रह्मपुत्र आणि इतर सर्वजण ब्रह्मलोकात गेले.
एवं शताब्दपर्य्यन्तं परमायुः प्रजापतेः
अशा प्रकारे, प्रजापतीचे परमायुष्य शंभर वर्षांपर्यंत असते.
देवमाता च सावित्री वेदा धर्म्मादयस्तथा 2.54.
देवतांची माता सावित्री, वेद, धर्म आणि इतरही तसेच आहेत.
नारायणे प्रलीनाश्च विश्वस्था वैष्णवास्तथा
जगात जे स्थिर आहेत आणि वैष्णव देखील, हे सर्व नारायणामध्ये विलीन होतात.
मृत्युञ्जये महादेवे प्रलीनः स तमो गुणः
मृत्युंजय महादेवामध्ये तमोगुण विलीन होतो.
नारायणस्य शम्भोश्च महाविष्णोश्च निश्चितम्
नारायण, शंभू आणि महाविष्णू हे नक्कीच एकच आहेत.
कृष्णो निमेषरहितो निर्गुणः प्रकृते परः
कृष्ण हा डोळ्याच्या पापणीच्या क्षणापलीकडे आहे, त्याला कोणतेही गुण नाहीत आणि तो निसर्गाच्या पलीकडे आहे.
निर्गुणस्य च नित्यस्य चाद्यन्तरहितस्य च
जो निर्गुण, शाश्वत आणि ज्याला आरंभ व अंत नाही,
षष्टिदण्डात्मिकास्तस्या वासरश्च प्रकीर्त्तितः
तिचा दिवस साठ दंडांचा असल्याचे सांगितले आहे.
एवं गते शताब्दे च श्रीकृष्णे प्रकृतेर्लयः
अशा प्रकारे शंभर वर्षे गेल्यावर, श्रीकृष्ण प्रकृतीचे विलयन करतो.
सर्वान्संहृत्य सा चैका महाविष्णोः प्रसूश्च या
सर्वांना आपल्यात सामावून, तीच एक उरते, जी महाविष्णूची जननी आहे.
बुद्ध्यधिष्ठातृदेवी च श्रीकृष्णस्यैव निर्गुणाम् 2.54.
बुद्धीची अधिष्ठात्री देवी देखील श्रीकृष्णाची निर्गुण शक्ती आहे.
प्राणाधिष्ठातृदेवीं च प्रेम्णा प्राणाधिकां वराम्
प्राणांची अधिष्ठात्री देवी, जी प्राणाहूनही प्रिय आणि श्रेष्ठ आहे.
नारायणश्च शम्भुश्च संहृत्य स्वगणान्बहून्
नारायण आणि शंभू यांनी आपले अनेक गण मागे घेतले,
गोपा गोप्यश्च गावश्च सवत्साश्च नराधिप । महाविष्णौ विलीनाश्च ते सर्वे क्षुद्रविष्णवः
गोप, गोपी, गायी आणि वासरे, हे सर्व लहान विष्णू, राजन, महाविष्णूमध्ये विलीन होतात.
प्रकृतिर्योगनिद्रा च श्रीकृष्णनयनद्वये
प्रकृती आणि योगनिद्रा श्रीकृष्णाच्या दोन्ही डोळ्यांत आहेत.
प्रकृतेर्वासरो यावन्मितः कालः प्रकीर्त्तितः
प्रकृतीच्या दिवसाचा मोजलेला काळ सांगितला आहे.
अमूल्य रत्नतल्पे च वह्निशुद्धांशुकार्चिते
अमूल्य रत्नांच्या पलंगावर, अग्नीशुद्ध वस्त्रांनी सजवलेले,
पुनः प्रजागरे तस्य सर्वसृष्टिर्भवेत्पुनः
तो पुन्हा जागा झाला की, पुन्हा सर्व सृष्टी निर्माण होते.