चतुर्युगं परिमितं नरमानक्रमेण च
मानवी वर्षांच्या प्रमाणानुसार एक चतुर्व्यूह ठरवला आहे.
कृतं युगं नृमानेन संख्याविद्भिः प्रकीर्त्तितम्
संख्या जाणणाऱ्यांनी मानवी प्रमाणाने कृतयुग सांगितले आहे.
त्रेतायुगं परिमितं कालविद्भिः प्रकीर्त्तितम्
काळ जाणणाऱ्यांनी त्रेतायुग मोजून सांगितले आहे.
परिमाणं द्वापरस्य संख्याविद्भिरितीरितम् नृमानाद्वै कलियुगं विदुः कालविदो बुघाः
संख्या जाणणाऱ्यांनी द्वापरयुगाचे प्रमाण सांगितले आणि काळ जाणणाऱ्यांनी मानवी प्रमाणावरून कलियुग ओळखले.
तत्र सप्त च वारा वै तिथयः षोडश स्मृताः 2.54.
त्यात सात वार आणि सोळा तिथी मानल्या आहेत.
तथा भ्रमति तच्चक्रमेवमेवं चतुर्युगम्
असेच हे चक्र फिरत राहते आणि चतुर्व्यूहही असेच फिरतो.
एवं क्रमाद्भ्रमन्त्येव मनवश्च चतुर्दश
अशा प्रकारे चौदा मनू एकामागून एक फिरत राहतात.
पञ्चविंशतिसाहस्रं षष्ट्यन्तशतपञ्चकम्
पंचवीस हजार आणि साठच्या शेवटी पाच असे मिळून संख्या होते.
आख्यानं च मनूनां च धर्मिष्ठानां नराधिप
मनूंमधील धर्मशील राजांची गोष्टी सांगितल्या जातात.
आद्यो मनुर्ब्रह्मपुत्रः शतरूपा पतिव्रता
पहिला मनु ब्रह्माचा पुत्र होता; शतरूपा त्याची पतिव्रता पत्नी होती.
स्वायम्भुवः शम्भुशिष्यो विष्णुव्रतपरायणः
स्वायंभुव मनु शंभूचा शिष्य होता आणि त्याचे सर्वस्व विष्णूच्या व्रताला समर्पित होते.
राजसूयसहस्रं च चक्रे वै नर्मदातटे
त्याने नर्मदेच्या काठी हजारो राजसूय यज्ञ केले.
गोमेधं च चतुर्लक्षं विधिवन्महदद्भुतम्
त्याने विधिप्रमाणे चार लाख गोमेध यज्ञ केले, हे फार मोठे आणि अद्भुत कृत्य होते.
पञ्चलक्षगवां मांसैः सुपक्वैर्घृतसंस्कृतैः
पाच लाख गायींचे तुपात शिजवलेले मांस त्याने यज्ञात वापरले.
अमूल्यरत्नलक्षं च दशकोटिसुवर्णकम् ।।2.54.
त्यात लाखो अमूल्य रत्नं आणि दहा कोटी सुवर्णमुद्रा दिल्या.
वह्निशुद्धानि वस्त्राणि मुनीन्द्राणां च लक्षकम् त्रिलक्षमश्वरत्नं च शातकुंभविभूषितम्
मुनिश्रेष्ठांसाठी अग्निपरिक्षित एक लाख वस्त्रे आणि तीन लाख सोन्याने सजवलेले उत्तम घोडे दिले.
सहस्रं रथरत्नं च शिबिकालक्षमेव च त्रिकोटिस्वर्णभूषाश्च कर्पूरादिसुवासितम्
हजार रथ, एक लाख पालख्या आणि तीस कोटी सुवर्णालंकार, जे कर्पूरादी सुगंधांनी सुवासिक केले होते, त्याने दिले.
ताम्बूलं सुविचित्रं च त्रिकोटिस्वर्णतल्पकम्
तीन कोटी सोन्याच्या पलंगांसह सुंदर तांबूल त्याने दिले.
वह्निशुद्धांशुकैश्चित्रै राजितं माल्यजालकैः
फुलांच्या माळांनी आणि जाळ्यांनी सजवलेले, अग्निपरिक्षित सुंदर वस्त्रांनी अलंकृत केलेले होते.
संप्राप्य शंकराज्ज्ञानं कृष्णमंत्रं सुदुर्लभम्
त्याने शंकराकडून ज्ञान मिळवले आणि दुर्मिळ कृष्णमंत्र प्राप्त केला.
दृष्ट्वा मुक्तं स्वपुत्रं च प्रहष्टोऽभूत्प्रजापतिः
स्वतःचा पुत्र मुक्त झालेला पाहून प्रजापती अत्यंत आनंदित झाला.
यतः स्वयम्भुपुत्रोऽयमतः स्वायम्भुवो मनुः
तो स्वयंभूचा पुत्र असल्याने त्याला स्वायंभुव मनु म्हणतात.
राजा वदान्यो धर्मिष्ठः स्वायम्भुवसमो महान्
तो राजा उदार, धर्मनिष्ठ, महान आणि स्वायंभुव मनुसमान होता.
तौ तृतीयौ चतुर्थौ च वैष्णवौ तापसोत्तमौ
तिसरा आणि चौथा मनु हे दोघेही विष्णुभक्त आणि तपस्वी होते.
धर्मिष्ठानां वरिष्ठश्च रैवतः पञ्चमो मनुः 2.54.
धार्मिक मनूंमध्ये पाचवा मनु रैवत हा सर्वश्रेष्ठ होता.
श्राद्धदेवः सूर्यसुतो वैष्णवः सप्तमो मनुः
श्राद्धदेव हा सूर्याचा पुत्र आणि सातवा मनु, विष्णूभक्त होता.
नवमो दक्षसावर्णिर्विष्णुव्रतपरायणः
नववा मनु दक्षसावर्णी, जो विष्णूच्या व्रतांना पूर्णपणे समर्पित आहे.
ततश्च धर्मसावर्णिर्मनुरेकादशः स्मृतः
त्याच्या नंतर धर्मसावर्णी हा अकरावा मनु म्हणून ओळखला जातो.
ज्ञानी च रुद्रसावर्णिर्मनुश्च द्वादशः स्मृतः
रुद्रसावर्णी हा बारावा मनु ज्ञानी आणि विद्वान आहे.
चतुर्दशो महाज्ञानी चन्द्रसावर्णिरेव च
चंद्रसावर्णी हा चौदावा मनु मोठा ज्ञानी आणि ऋषी आहे.