कथितो लोकविस्तारो यथाशक्ति यथागमम्
जगांचा विस्तार शक्य तितक्या आणि परंपरेनुसार सांगितला आहे.
पात्रं षट्पलसंभूतं गभीरं चतुरङ्गुलम्
हे पात्र सहा कमळाच्या पाकळ्यांपासून बनलेले, खोल आणि चार बोटे रुंद आहे.
स्वर्णमाषकृतच्छिद्रं दण्डैश्च चतुरंगुलैः
त्यात सोन्याच्या मिरीएवढे छिद्र आहे आणि प्रत्येक काठी चार बोटे लांब आहे.
दण्डद्वयं मुहूर्तं च यामस्तस्य चतुष्टयम्
दोन काठ्यांचा एक मुहूर्त होतो आणि अशा चार मुहूर्तांचा एक याम बनतो.
मासो द्वाभ्यां च पक्षाभ्यां वर्षं द्वादशमासकैः 2.54.
एक महिना दोन पक्षांनी बनतो आणि बारा महिन्यांनी एक वर्ष पूर्ण होते.
कृष्णपक्षे दिनं प्रोक्तं शुक्ले रात्रिः प्रकीर्त्तिता
कृष्णपक्षात दिवस मानला जातो आणि शुक्लपक्षात रात्र सांगितली आहे.
अयनं ह्युत्तरमहो रात्रिर्वै दक्षिणायनम्
उत्तरायणाला दिवस म्हणतात आणि दक्षिणायनाला खरी रात्र समजतात.
प्रकृतेः प्राकृतानां च ब्रह्मादीनां निशामय
आता ब्रह्मा आणि इतर मूळ सृष्टींचे दिवस-रात्र ऐक.
दिव्यैर्द्वादशसाहस्रैः सावधानं निशामय
लक्षपूर्वक ऐक, बारा हजार दिव्य वर्षे सांगितली आहेत.
तेषां च सन्ध्यासन्ध्यांशौ द्वे सहस्रे प्रकीर्तिते
त्यात दोन संध्याकाळी मिळून दोन हजार वर्षे होतात असे सांगितले आहे.
चतुर्युगं परिमितं नरमानक्रमेण च
मानवी वर्षांच्या प्रमाणानुसार एक चतुर्व्यूह ठरवला आहे.
कृतं युगं नृमानेन संख्याविद्भिः प्रकीर्त्तितम्
संख्या जाणणाऱ्यांनी मानवी प्रमाणाने कृतयुग सांगितले आहे.
त्रेतायुगं परिमितं कालविद्भिः प्रकीर्त्तितम्
काळ जाणणाऱ्यांनी त्रेतायुग मोजून सांगितले आहे.
परिमाणं द्वापरस्य संख्याविद्भिरितीरितम् नृमानाद्वै कलियुगं विदुः कालविदो बुघाः
संख्या जाणणाऱ्यांनी द्वापरयुगाचे प्रमाण सांगितले आणि काळ जाणणाऱ्यांनी मानवी प्रमाणावरून कलियुग ओळखले.
तत्र सप्त च वारा वै तिथयः षोडश स्मृताः 2.54.
त्यात सात वार आणि सोळा तिथी मानल्या आहेत.
तथा भ्रमति तच्चक्रमेवमेवं चतुर्युगम्
असेच हे चक्र फिरत राहते आणि चतुर्व्यूहही असेच फिरतो.
एवं क्रमाद्भ्रमन्त्येव मनवश्च चतुर्दश
अशा प्रकारे चौदा मनू एकामागून एक फिरत राहतात.
पञ्चविंशतिसाहस्रं षष्ट्यन्तशतपञ्चकम्
पंचवीस हजार आणि साठच्या शेवटी पाच असे मिळून संख्या होते.
आख्यानं च मनूनां च धर्मिष्ठानां नराधिप
मनूंमधील धर्मशील राजांची गोष्टी सांगितल्या जातात.
आद्यो मनुर्ब्रह्मपुत्रः शतरूपा पतिव्रता
पहिला मनु ब्रह्माचा पुत्र होता; शतरूपा त्याची पतिव्रता पत्नी होती.
स्वायम्भुवः शम्भुशिष्यो विष्णुव्रतपरायणः
स्वायंभुव मनु शंभूचा शिष्य होता आणि त्याचे सर्वस्व विष्णूच्या व्रताला समर्पित होते.
राजसूयसहस्रं च चक्रे वै नर्मदातटे
त्याने नर्मदेच्या काठी हजारो राजसूय यज्ञ केले.
गोमेधं च चतुर्लक्षं विधिवन्महदद्भुतम्
त्याने विधिप्रमाणे चार लाख गोमेध यज्ञ केले, हे फार मोठे आणि अद्भुत कृत्य होते.
पञ्चलक्षगवां मांसैः सुपक्वैर्घृतसंस्कृतैः
पाच लाख गायींचे तुपात शिजवलेले मांस त्याने यज्ञात वापरले.
अमूल्यरत्नलक्षं च दशकोटिसुवर्णकम् ।।2.54.
त्यात लाखो अमूल्य रत्नं आणि दहा कोटी सुवर्णमुद्रा दिल्या.
वह्निशुद्धानि वस्त्राणि मुनीन्द्राणां च लक्षकम् त्रिलक्षमश्वरत्नं च शातकुंभविभूषितम्
मुनिश्रेष्ठांसाठी अग्निपरिक्षित एक लाख वस्त्रे आणि तीन लाख सोन्याने सजवलेले उत्तम घोडे दिले.
सहस्रं रथरत्नं च शिबिकालक्षमेव च त्रिकोटिस्वर्णभूषाश्च कर्पूरादिसुवासितम्
हजार रथ, एक लाख पालख्या आणि तीस कोटी सुवर्णालंकार, जे कर्पूरादी सुगंधांनी सुवासिक केले होते, त्याने दिले.
ताम्बूलं सुविचित्रं च त्रिकोटिस्वर्णतल्पकम्
तीन कोटी सोन्याच्या पलंगांसह सुंदर तांबूल त्याने दिले.
वह्निशुद्धांशुकैश्चित्रै राजितं माल्यजालकैः
फुलांच्या माळांनी आणि जाळ्यांनी सजवलेले, अग्निपरिक्षित सुंदर वस्त्रांनी अलंकृत केलेले होते.
संप्राप्य शंकराज्ज्ञानं कृष्णमंत्रं सुदुर्लभम्
त्याने शंकराकडून ज्ञान मिळवले आणि दुर्मिळ कृष्णमंत्र प्राप्त केला.