गते प्राकृतिके घोरे महति प्रलये तथा
जेव्हा भयंकर आणि नैसर्गिक प्रलय येतो,
षष्टिवर्षसहस्राणि विष्ठायां च कृमिर्भवेत्
तेव्हा तो साठ हजार वर्षे मलात किडा बनून राहतो.
सप्तजन्मसु शुद्धश्च गलत्कुष्ठी नपुंसकः
सात जन्मांत तो शुद्ध असतो, पण कुष्ठरोगी आणि नपुंसक असतो.
लब्ध्वैवं सप्त जन्मानि महापापी भवेच्छुचिः ।। 2.52.
अशा प्रकारे सात जन्म मिळाल्यावर तो मोठा पापी शुद्ध होतो.
मुनय ऊचुः एभिस्तुल्यो भवेद्दोषोऽप्यतिथीनां पराभवे
मुनी म्हणाले: पाहुण्यांचा अपमान केल्यानेही तसाच दोष लागतो.
प्रणामं कुरु विप्रेन्द्रं गृहं प्रापय निश्चितम्
ब्राह्मणश्रेष्ठास वंदन करून त्याला नक्कीच घरी आण.
वनं गच्छ महाराज तपस्यां कुरु सत्वरम्
राजा, तू वनात जा आणि लवकर तप कर.
इत्युक्त्वा मुनयः सर्वे ययुस्तूर्णं स्वमन्दिरम्
असे सांगून सर्व मुनी आपापल्या आश्रमात लवकर परत गेले.
इति श्रीब्रह्मवैवर्त्ते महापुराणे द्वितीये प्रकृतिखण्डे नारदनारायणसंवादान्तर्गतहरगौरीसंवादे राधोपाख्याने सुयज्ञोपाख्याने कर्मविपाको नाम द्विपञ्चाशत्तमोऽध्यायः
या प्रकारे श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणाच्या दुसऱ्या प्रकृतीखंडातील नारद-नारायण संवादात हर-गौरी संवादात राधा उपाख्यानातील सुयज्ञ उपाख्यानात 'कर्माचे फळ' या नावाचा बावन्नावा अध्याय संपला.
श्रीपार्वत्युवाच किं चकार नृपश्रेष्ठो ब्रह्मशापेन विह्वलः
श्रीपार्वती म्हणाली: ब्रह्मदेवाच्या शापामुळे दुःखी झालेल्या त्या श्रेष्ठ राजाने काय केले?
अतिथिर्ब्राह्मणो वाऽपि किं चकार तदा प्रभो
की त्या वेळी ब्राह्मण अतिथीने काय केले, हेही सांग, प्रभो.
महेश्वर उवाच प्रेरितश्च वसिष्ठेन धर्मिष्ठेन पुरोधसा
महेश्वर म्हणाले: धर्मनिष्ठ वसिष्ठ ऋषीच्या सांगण्यावरून,
पपात दण्डवद्भूमौ पादयोर्ब्राह्मणस्य च
राजा ब्राह्मणाच्या पायांवर दंडवत घालत जमिनीवर पडला.
सस्मितं ब्राह्मणं दृष्ट्वा त्यक्तमन्युं कृपामयम्
हसतमुख, शांत आणि दयाळू असलेल्या त्या ब्राह्मणाकडे पाहून,
राजोवाच किंनामा वाऽपि तद्ब्रूहि क्व वासः कथमागतः
राजा म्हणाला: आपले नाव काय, कुठे राहता आणि येथे कसे आलात, ते सांगा.
विप्ररूपी स्वयं विष्णुर्गूढः कपटमानुषः
तुम्ही तर ब्राह्मणाचा वेष घेतलेले, मानवासारखे भासणारे, प्रत्यक्ष विष्णूच आहात.
को वा गुरुस्ते भगवन्निष्टदेवश्च भारते
भगवन्, तुमचे गुरु कोण, आणि भारतभूमीत तुम्ही कोणत्या देवतेची उपासना करता?
गृहाण राज्यं निखिलमैश्वर्य्यं कोशमेव च
संपूर्ण राज्य, सर्व ऐश्वर्य आणि खजिना स्वीकारा.
सप्तसागरसंयुक्तां सप्तद्वीपां वसुन्धराम् 2.53.
सात समुद्रांनी वेढलेली, सात द्वीपांनी युक्त अशी ही पृथ्वीही तुमच्या अधिपत्यात घ्या.
मया भृत्येन शाधि त्वं राजेन्द्रो भव भारते
माझ्या वर राज्य करा; मी तुमचा सेवक आहे. भारतात तुम्ही राजाधिराज व्हा.
नृपस्य वचनं श्रुत्वा जहास मुनिपुङ्गवः
राजाचे बोल ऐकून, श्रेष्ठ ऋषी हसले.
अतिथिरुवाच कश्यपस्य सुताः सर्वे प्राप्ता देवत्वमीप्सितम्
अतिथी म्हणाले: कश्यप ऋषींची सर्व मुले इच्छित देवपदाला पोहोचली.
तेषु त्वष्टा महाज्ञानी चकार परमं तपः
त्यांच्यात तवष्टा नावाचा महाज्ञानी होता, त्याने कठोर तप केला.
सिषेवे ब्राह्मणार्थं च देवदेवं हरिं परम्
त्याने ब्राह्मणांच्या कल्याणासाठी देवाधिदेव हरिची भक्ती केली.
ततो बभूव तेजस्वी विश्वरूपस्तपोधनः
त्या तपामुळे तेजस्वी, तपश्चर्येने संपन्न असा विश्वरूप जन्मास आला.
मातामहेभ्यो दैत्येभ्यो दत्तवन्तं घृताहुतिम्
त्याने आपल्या मामा असलेल्या दैत्यांसाठी तुपाच्या आहुती दिल्या.
विश्वरूपस्य तनयो विरूपो मत्पिता नृप
राजा, विश्वरूपाचा मुलगा विरूप हा माझा वडील आहे.
महादेवो मम गुरुर्विद्याज्ञानमनुप्रदः
महादेव माझे गुरु आहेत, त्यांनी मला विद्या आणि ज्ञान दिले.
तच्चिन्तयामि पादाब्जं न मे वाञ्छा ऽस्ति सम्पदि 2.53.
मी त्यांच्या कमळासारख्या पायांचा ध्यान करतो; मला संपत्तीची इच्छा नाही.
तेन दत्तं न गृह्णामि विना तत्सेवनं शुभम्
त्यांच्या सेवेशिवाय त्यांनी दिलेले शुभ काहीही मी स्वीकारत नाही.