मालाकारः शङ्खकारः कर्मकारः कुविन्दकः 1.10.
माळा करणारा, शंख घडवणारा, कारागीर आणि कुंभार—
सूत्रकारश्चित्रकारः स्वर्णकारस्तथैव च
सूत्र विणणारा, चित्र काढणारा आणि सोनार—
शौनक उवाच शूद्रायामधमायां च कथं ते पतितास्त्रयः
शौनक म्हणाले: त्या शूद्रांपैकी नीचात नीच असलेल्या तिघांचे असे कसे झाले?
कथं तेषु ब्रह्मशापो ह्यभवत्केन हेतुना
त्यांना ब्रह्माचा शाप कसा आणि कोणत्या कारणाने मिळाला?
सौतिरुवाच तामपश्यद्विश्वकर्मा गच्छन्तीं पुष्करे पथि
सूती म्हणाले: विश्वकर्म्याने तिला पुष्कराच्या वाटेवर जाताना पाहिले.
आगच्छत्तद्विलोकाच्च प्रसादोत्फुल्लमानमः
ती जवळ येताच आणि त्याने तिला पाहताच त्याचे मन आनंदाने फुलून आले.
रत्नालङ्कारभूषाढ्यां सर्वावयवकोमलाम्
ती रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेली होती, तिचे सर्व अंग नाजूक आणि मऊ होते.
बृहन्नितम्ब भारार्तां मुनिमानसमोहिनीम्
तिच्या रुंद कंबरेला वजनाचा भार होता, आणि ती ऋषींच्या मनालाही मोहून टाकणारी होती.
तच्छ्रोणीं कठिनां दृष्ट्वा वायुनाऽपहृतांशुकाम्
तिची घट्ट कंबर, वाऱ्याने तिचे वस्त्र उडून गेलेले पाहून—
सुस्मितं चारु वक्त्रं च शरच्चन्द्रविनिन्दकम्
तिचे हसरे, सुंदर मुख शरद ऋतूच्या चंद्रालाही लाजवणारे होते.
सिन्दूरबिन्दुसंयुक्तं कस्तूरीबिन्दुसंयुतम् 1.10.
तिच्या कपाळावर कुंकवाचा ठिपका आणि कस्तुरीचा डाग शोभत होता.
तामुवाच प्रियां शान्तां कामशास्त्रविशारदः
प्रेमशास्त्रात निपुण असलेल्या त्याने, आपल्या प्रिय आणि शांत अशा तिला बोलावले.
विश्वकर्मोवाच मम प्राणांश्चापहत्य तिष्ठ कान्ते क्षणं शुभे
विश्वकर्मा म्हणाला: सुंदरिणी, तुझ्यासाठी माझा जीवच हरपला आहे, क्षणभर थांब.
तवैवान्वेषणं कृत्वा भ्रमामि जगतीतलम्
फक्त तुझाच शोध घेत मी या पृथ्वीवर भटकत आहे.
त्वं कामलोकं यासीति श्रुत्वा रम्भामुखोदितम्
रंभेच्या तोंडून ऐकले की तू कामलोकात जाणार आहेस—
अहो सरस्वतीतीरे पुष्पोद्याने मनोहरे
अहो, सरस्वतीच्या सुंदर काठी, फुलांच्या बागेत—
यभ कान्ते मया सार्द्धं यूना कान्तेन शोभने
सुंदरी, जसा तरुण प्रियकर आपल्या प्रेयसीसोबत आनंद घेतो, तसंच मीही तुझ्यासोबत आहे.
स्थिरयौवनसंयुक्ता त्वमेव चिरजीविनी
तुला कायमचं तरुणपण लाभलं आहे, म्हणून तूच दीर्घायुषी आहेस.
मृत्युंजयवरेणैव मृत्युकन्या जिता मया
मृत्यूवर विजय मिळवणाऱ्याच्या वरामुळे मी मृत्यूची कन्या जिंकली आहे.
रत्नमाला च वरुणाद्वायोः स्त्रीरत्नभूषणम्
रत्नमाळा ही स्त्रियांच्या अलंकारांपैकी एक असून ती वरुण आणि वायूपासून आली.
कामशास्त्रं कामदेवाद्योषिद्रञ्जनकारम् 1.10.
स्त्रियांना आनंद देणारं कामशास्त्र हे कामदेवापासून उत्पन्न झालं.
रत्नमालां वस्त्रयुग्मं सर्वाण्याभरणानि च
रत्नांची माळ, वस्त्रांची जोडी आणि सर्व अलंकार,
गृहे तानि च संस्थाप्य चागतोऽन्वेषणे भवे
ती सर्व वस्तू घरात ठेवून तो शोधायला बाहेर गेला.
कामुकस्य वचः श्रुत्वा घृताची सस्मिता मुने
कामुकाचे शब्द ऐकून घृताची हसली, हे मुनी.
घृताच्युवाच । किन्तु सामयिकं वाक्यं ब्रवीष्यामि स्मरातुर
घृताची म्हणाली: पण मी तुला योग्य वेळी योग्य बोल सांगते, हे प्रेमाने व्याकुळ झालेल्या.
कामदेवालयं यामि कृतवेषा च तत्कृते
मी कामदेवाच्या निवासस्थानी जात आहे, त्यासाठी मी सजले आहे.
अद्याहं कामपत्नी च गुरुपत्नी तवाधुना
आज मी कामाची पत्नी आहे आणि आता तुझ्या गुरूची पत्नीही आहे.
विद्यादाता मन्त्रदाता गुरुर्लक्षगुणैः पितुः
ज्ञान देणारा, मंत्र देणारा, गुरू हा वडिलांपेक्षा लक्षावधी पट अधिक श्रेष्ठ असतो.
गुरोः शतगुणैः पूज्या गुरुपत्नी श्रुतौ श्रुता
शास्त्रात असं सांगितलं आहे की गुरूच्या पत्नीला गुरूपेक्षा शंभरपट अधिक सन्मान द्यावा.
मात्रा समागमे सूनोर्यावान्दोषः श्रुतौ श्रुतः
शास्त्रात सांगितलं आहे की, आईसोबत पुत्राने संबंध ठेवला तर त्याचा मोठा दोष होतो.