महाज्ञानयुतां चैव प्रवरां ज्ञानिनां सताम्
—ती मोठ्या ज्ञानाने युक्त आहे आणि ज्ञानी व सत्पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ आहे—
इति ध्यात्वा च तां देवीं मूलेनैव प्रपूजयेत्
अशा देवीचे ध्यान करून, मुळ मंत्राने तिची पूजा करावी.
मूलमन्त्रश्च वेदोक्तो भक्तानां वाञ्छितप्रदः
मुळ मंत्र वेदात सांगितला आहे आणि तो भक्तांच्या सर्व इच्छा पूर्ण करतो.
ॐ ह्रीं श्रीं क्रीं ऐं मनसादेव्यै स्वाहेति कीर्तितः
तो मंत्र असा आहे: 'ॐ ह्रीं श्रीं क्लीं ऐं मनसा देव्यै स्वाहा'.
मन्त्रसिद्धिर्भवेद्यस्य स सिद्धो जगतीतले
ज्याला या मंत्राची सिद्धी मिळते, तो जगात सर्व काही साध्य करू शकतो.
ब्रह्मन्नाषाढसंक्रान्त्यां गुडाशाखासु यत्नतः
हे ब्राह्मण, आषाढ संक्रांतीच्या वेळी, गूळ आणि फांद्या घेऊन, मन लावून—
पञ्चम्यां मानसाख्यायां देव्यै दद्याच्च यो बलिम्
—मांसा नावाच्या पंचमीला जो देवीला बलि देतो—
पूजाविधानं कथितं तदाख्यानं निशामय 2.46.
—पूजेची पद्धत सांगितली आहे; आता त्या कथेला लक्ष दे.
पुरा नागभयाक्रान्ता बभूवुर्मानवा भुवि
पूर्वी पृथ्वीवर माणसे सर्पांच्या भीतीने त्रस्त होती.
मन्त्राधिष्ठातृदेवीं तां मानसां ससृजे ततः
मग त्याने आपल्या मनातून त्या मंत्रांची अधिष्ठात्री देवी निर्माण केली.
कुमारी सा च संभूय चागमच्छङ्करालयम्
ती कुमारिका जन्मल्यावर परंपरेनुसार शंकराच्या निवासस्थानी गेली.
दिव्यं वर्षसहस्रं च तं सिषेवे मुनेः सुता
तेथे त्या ऋषीच्या कन्येने दिव्य हजार वर्षे त्याची सेवा केली.
महाज्ञानं ददौ तस्यै पाठयामास साम च
त्याने तिला श्रेष्ठ ज्ञान दिले आणि सामवेद शिकवला.
लक्ष्मीमायाकामबीज ङेन्तं कृष्णपदं तथा त्रैलोक्यमङ्गलं नाम कवचं पूजनक्रमम्
त्याने तिला लक्ष्मी, माया आणि काम यांचे बीजमंत्र, कृष्णाचे चरण, त्रैलोक्याच्या मंगलाचे कवच आणि पूजेची पद्धत शिकवली.
स्तवनं सर्वपूज्यं च ध्यानं भुवनपावनम्
त्याने तिला सर्वश्रेष्ठ स्तोत्र आणि जगांना पावन करणारे ध्यान शिकवले.
प्राप्य मृत्युञ्जयाज्ज्ञानं परं मृत्युञ्जयं सती
मृत्युञ्जयाकडून परम ज्ञान मिळवून ती खऱ्या अर्थाने मृत्युवर विजय मिळवणारी झाली.
त्रियुगं च तपस्तप्त्वा कृष्णस्य परमात्मनः 2.46.
तीने कृष्ण, परमात्मा याच्यासाठी तीन युगे कठोर तप केला.
दृष्ट्वा कृशाङ्गीं बालां च कृपया च कृपानिधिः
कृश शरीराची ती बालिका पाहून करुणेचा सागर तिच्यावर दयावान झाला.
वरं च प्रददौ तस्यै पूजिता त्वं भवे भव
पूजित झाल्यावर त्याने तिला वर दिला, "तू नेहमी पूजिली जाशील."
प्रथमे पूजिता सा च कृष्णेन परमात्मना
सर्वप्रथम कृष्ण, परमात्म्याने तिची पूजा केली.
मनुना मुनिना चैव ह्यहिना मानवादिना
मनू, ऋषी आणि सर्प, या मानवांच्या प्रमुखानेही तिची पूजा केली.
जरत्कारुमुनीन्द्राय कश्यपस्तां ददौ पुरा
पूर्वी कश्यपाने तिला जरत्कारू या महान ऋषीला दिले.
कृत्वोद्वाहं महायोगी विश्रान्तस्तपसा चिरम्
लग्न करून, तपाने थकलेला तो महान योगी विश्रांतीला गेला.
निद्रां जगाम स मुनिः स्मृत्वा निद्रेशमीश्वरम्
तो ऋषी निद्राधिपतीचे स्मरण करून झोपेत गेला.
संचिन्त्य मनसा तत्र मनसा च पतिव्रता
तेथे ती पतिव्रता स्त्री मनातच चिंतन करू लागली.
अकृत्वा पश्चिमां सन्ध्यां नित्यां चैव द्विजन्मनाम्
द्विजांचा नित्य संध्याकाळचा संध्यावंदन विधी न करता,
नोपतिष्ठति यः पूर्वां नोपास्ते यश्च पश्चिमाम् 2.46.
जो पहिल्यांनां सन्मान करत नाही, आणि नंतरच्या पूजाही करत नाही,
वेदोक्तमिति संचिन्त्य बोधयामास तं मुनिम्
हे वेदांनी सांगितले आहे असे समजून, त्याने त्या ऋषीला समजावले.
जरत्कारुरुवाच व्यर्थं व्रतादिकं तस्या या भर्त्तुश्चापकारिणी
जरत्कारू म्हणाले: जी स्त्री आपल्या नवऱ्याविरुद्ध वागते, तिचे व्रत वगैरे सगळे व्यर्थ आहे.
तपश्चानशनं चैव व्रतं दानादिकं च यत्
ती जे काही तप, उपवास, व्रत, दान किंवा असे काही करते—