सृष्टेरादौ पितृगणान्ससर्ज जगतां विधिः
सृष्टीच्या आरंभी जगाचा स्वामी विधीनं पितरांचा समूह निर्माण केला.
सप्त दृष्ट्वा पितृगणान्सिद्धिरूपान्मनोहरान्
सात सिद्ध आणि मनोहारी पितरांचे समूह पाहून,
स्नानं तर्पणपर्य्यन्तं श्राद्धान्तं देवपूजनम्
त्याने स्नानापासून तरपण, श्राद्ध आणि देवपूजेपर्यंतचे सर्व विधी ठरवले.
नित्यं न कुर्य्याद्यो विप्रस्त्रिसन्ध्यं श्राद्धतर्पणम्
जो ब्राह्मण दररोज त्रिसंध्या, श्राद्ध आणि तरपण करत नाही,
हरिसेवाविहीनश्च श्रीहरेरनिवेद्यभुक्
जो हरिची सेवा करत नाही आणि श्रीहरिला अर्पण केलेले अन्न खात नाही,
ब्रह्मा श्राद्धादिकं सृष्ट्वा जगाम पितृहेतवे
ब्रह्मानं श्राद्ध व इतर विधी निर्माण करून पितरांच्या कल्याणासाठी निघून गेला.
सर्वे प्रजग्मुः क्षुधिता विषण्णा ब्रह्मणः सभाम्
सर्वजण उपाशी आणि निराश होऊन ब्रह्माच्या सभेत गेले.
ब्रह्मा च मानसीं कन्यां ससृजे तां मनोहराम्
तेव्हा ब्रह्मानं आपल्या मनातून एक सुंदर कन्या निर्माण केली.
विद्यावतीं गुणवतीमपि रूपवतीं सतीम् 2.41.
ती विद्वान, गुणी, रूपवान आणि पतिव्रता होती.
विशुद्धां प्रकृतेरंशां सस्मितां वरदां शुभाम्
ती शुद्ध, प्रकृतीचा अंश, हसतमुख, वर देणारी आणि शुभ होती.
शतपद्मपदन्यस्तपादपद्मं च बिभ्रतीम्
तीच्या पायांखाली शंभर पाकळ्यांचा कमळ होता.
पितृभ्यस्तां ददौ कन्यां तुष्टेभ्यस्तुष्टिरूपिणीम्
ब्रह्मानं ती कन्या पितरांना दिली, ती त्यांना तृप्त करणारी होती.
स्वधान्तं मन्त्रमुच्चार्य्य पितृभ्यो देहि चेति च
'स्वधा'ने संपणारा मंत्र उच्चारून, 'हे पितरांनो, हे घ्या' असे त्याने सांगितले.
स्वाहा शस्ता देवदाने पितृदाने स्वधा वरा
'स्वाहा' देवांना अर्पण करताना उत्तम आहे; पितरांना अर्पण करताना 'स्वधा' श्रेष्ठ आहे.
पितरो देवता विप्रा मुनयो मानवास्तथा
पितर, देव, ब्राह्मण, ऋषी आणि माणसे सुद्धा,
देवादयश्च सन्तुष्टाः परिपूर्णमनोरथाः
देव आणि इतर सर्वजण तृप्त झाले, त्यांची सर्व इच्छापूर्ती झाली.
इत्येवं कथितं सर्वं स्वधोपाख्यानमुत्तमम्
अशा प्रकारे 'स्वधा'चे हे उत्तम कथन पूर्णपणे सांगितले गेले.
नारद उवाच श्रोतुमिच्छामि यत्नेन वद वेदविदां वर
नारद म्हणाला: मी हे मन लावून ऐकू इच्छितो; वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, तू सांग.
नारायण उवाच सर्वं जानासि वक्ष्ये वै ज्ञातुमिच्छसि वृद्धये ।। 2.41.
नारायण म्हणाले: तुला सर्व काही माहीत आहे; तरीही, तुझ्या वाढीसाठी तू जाणून घ्यावे अशी इच्छा धरलीस म्हणून मी सांगतो.
शरत्कृष्णत्रयोदश्यां मघायां श्राद्धवासरे
शरद ऋतूतील कृष्णपक्षातील त्रयोदशीला, मघा नक्षत्राच्या दिवशी, श्राद्धाचा दिवस येतो.
स्वधां नाभ्यर्च्य यो विप्रः श्राद्धं कुर्य्यादहंमतिः
जो ब्राह्मण शुद्ध मनाने, आधी स्वधा देवीची पूजा न करता श्राद्ध करतो,
ब्रह्मणो मानसीं कन्यां शश्वत्सुस्थिरयौवनाम्
त्याने ब्रह्मदेवाच्या मनातून उत्पन्न झालेल्या, नेहमी तरुण व स्थिर असलेल्या कन्येचे ध्यान करावे.
इति ध्यात्वा घटे रम्ये शालग्रामेऽथवा शुभे
असे ध्यान करून, सुंदर कलशात किंवा शालग्राम किंवा दुसऱ्या शुभ स्थळी,
आं श्रीं क्लीं स्वधादेव्यै स्वाहेति च महामनुम्
‘आं, श्रीं, क्लीं, स्वधादेव्यै, स्वाहा’ हा महा मंत्र म्हणावा.
स्तोत्रं शृणु मुनिश्रेष्ठ ब्रह्मपुत्र विशारद
हे मुनिश्रेष्ठ, हे ब्रह्मपुत्रा, हे स्तोत्र ऐक.
ब्रह्मोवाच मुच्यते सर्वपापेभ्यो वाजपेयफलं लभेत्
ब्रह्मा म्हणाले: जो कोणी हे करतो, तो सर्व पापांपासून मुक्त होतो आणि वाजपेय यज्ञाचे फळ मिळवतो.
स्वधा स्वधा स्वधेत्येवं यदि वारत्रयं स्मरेत्
जो माणूस दररोज तीन वेळा ‘स्वधा, स्वधा, स्वधा’ असे स्मरण करतो,
श्राद्धकाले स्वधास्तोत्रं यः शृणोति समाहितः
श्राद्धाच्या वेळी जो एकाग्रतेने स्वधा स्तोत्र ऐकतो,
स्वधा स्वधा स्वधेत्येवं त्रिसन्ध्यं यः पठेन्नरः 2.41.
जो माणूस दिवसातील तीन संध्याकाळी ‘स्वधा, स्वधा, स्वधा’ असे पठण करतो,
पितॄणां प्राणतुल्या त्वं द्विजजीवनरूपिणी
तू पितरांसाठी श्वासासारखी आहेस, आणि द्विजांच्या जीवनाचे रूप आहेस.