वृत्तान्तं कथयामास सुराचार्यो विधिं विभुम्
देवतांचे गुरु बृहस्पती यांनी घडलेला सारा वृत्तांत विधात्या ब्रह्मदेवाला सांगितला.
ब्रह्मोवाच बृहस्पतेश्च शिष्यस्त्वं सुराणामधिपः स्वयम्
ब्रह्मा म्हणाले: तू बृहस्पतीचा शिष्य आहेस आणि स्वतः देवांचा अधिपती आहेस.
मातामहस्ते दक्षश्च विष्णुभक्तः प्रतापवान्
त्याचा आजोबा दक्ष हा विष्णूभक्त आणि पराक्रमी आहे.
माता पतिव्रता यस्य पिता शुद्धो जितेन्द्रियः
त्याची आई पतीपरायण आहे आणि वडील शुद्ध व इंद्रियांवर विजय मिळवणारे आहेत.
जनः पैतृकदोषेण दोषान्मातामहस्य च
माणसावर वडिलांचे आणि आजोबांचे दोषही परिणाम करतात.
सर्वान्तरात्मा भगवान्सर्वदेहेष्ववस्थितः
सर्वांच्या अंतर्यामी असलेला भगवान प्रत्येक देहात वास करतो.
मनोऽहमिन्द्रियेशश्च ज्ञानरूपो हि शङ्करः
मन, इंद्रियांचा स्वामी आणि ज्ञानरूप हे सर्व शंकराचेच स्वरूप आहेत.
निद्रादयः शक्तयश्च ताः सर्वाः प्रकृतेः कलाः 2.38.
झोप आणि इतर शक्ती या सगळ्या प्रकृतीच्या अंश आहेत.
आत्मनीशे गते देहात्सर्वे यान्ति ससंभ्रमात्
जेव्हा आत्म्याचा स्वामी देह सोडतो, तेव्हा सगळ्या शक्ती घाईने त्याच्या मागे जातात.
अहं शिवश्च शेषश्च विष्णुर्धर्मो महान्विराट्
मी, शिव, शेष, विष्णू, धर्म, महात्मा आणि विराट—
शिवेन पूजितं पादपद्मं पुष्पेण येन च
ज्याने शंकराने आणि ज्याच्याद्वारे कमलासारख्या पायांची फुलांनी पूजा केली जाते—
तत्पुष्पं मस्तके यस्य कृष्णपादाब्जतश्च्युतम्
कृष्णाच्या कमलपदांवरून पडलेले फुल ज्याच्या डोक्यावर ठेवले जाते—
दैवेन वञ्चितस्त्वं च दैवं च बलवत्तरम्
तुला नशीबाने फसवले आहे आणि नशीब खरोखरच बलवान आहे.
कृष्णं न मन्यते यो हि श्रीनाथं सर्ववन्दितम्
जो कृष्णाला, लक्ष्मीच्या नाथाला आणि सर्वांनी पूजिलेल्या परमेश्वराला मानत नाही—
शतयज्ञेन या लब्धा दीक्षितेन त्वया पुरा
पूर्वी शंभर यज्ञांनी आणि दीक्षेने तुला जे मिळाले होते—
अधुना गच्छ वैकुण्ठं मया च गुरुणा सह
आता माझ्यासोबत आणि तुझ्या गुरूसोबत वैकुंठात जा.
इत्येवमुक्त्वा स ब्रह्मा सर्वैः सुरगणैः सह
असे म्हणून ब्रह्मा सर्व देवतांसह—
तत्र गत्वा परं ब्रह्म भगवन्तं सनातनम् 2.38.
तेथे जाऊन त्यांनी परब्रह्म, सनातन भगवान पाहिला.
ग्रीष्ममध्याह्नमार्त्तण्डशतकोटिसमप्रभम्
तो उन्हाळ्यातील दुपारच्या कोटी कोटी सूर्यांसारखा तेजस्वी होता.
चतुर्भुजैः पार्षदैश्च सरस्वत्या स्तुतं नतम्
चार हात असलेल्या पार्षदांसह सरस्वतीने त्याची स्तुती केली आणि वंदना केली.
तं प्रणेमुः सुराः सर्वे मूर्ध्ना ब्रह्मपुरोगमाः
ब्रह्मा यांच्या पुढेमागे सर्व देवांनी, आपली मस्तकं झुकवून, त्याला नमस्कार केला.
वृत्तान्तं कथयामास स्वयं ब्रह्मा कृताञ्जलिः
ब्रह्मा स्वतः, हात जोडून, त्या घडलेल्या गोष्टी सांगू लागले.
स चापश्यत्सुरगणं विपद्ग्रस्तं भयाकुलम्
त्याने देवांचा समूह संकटात सापडलेला आणि भीतीने ग्रासलेला पाहिला.
शोभाशून्यं हतश्रीकं परिवारैरनावृतम्
त्यांच्याकडे तेज नव्हते, ऐश्वर्य हरवले होते आणि सेवकांनी वेढलेले असूनही ते उघडे दिसत होते.
नारायण उवाच दास्यामि लक्ष्मीमचलां परमैश्वर्यवर्द्धिनीम्
नारायण म्हणाले — मी तुम्हाला लक्ष्मी देईन, जी कधीही डळमळणार नाही आणि श्रेष्ठ संपत्ती वाढवणारी आहे.
किञ्च मद्वचनं किञ्चिच्छ्रूयतां समयोचितम्
आणि अजून एक, या प्रसंगाला योग्य असे माझे बोलणे ऐका.
जनाश्चासंख्यविश्वस्था मदधीनाश्च सन्ततम्
जगात असंख्य माणसे नेहमीच माझ्या अधीन असतात.
यो यो रुष्टो हि मद्भक्ते मत्परे हि निरङ्कुशः 2.38.
जो कोणी माझ्या भक्तांवर किंवा माझ्यावर अखंड प्रेम करणाऱ्यांवर, मनमानीपणे रागावतो—
दुर्वासाः शङ्करांशश्च वैष्णवो मत्परायणः
दुर्वासा, जो शंकराचा अंश आहे, तो वैष्णव आणि माझ्यावर एकनिष्ठ आहे.
यत्र शङ्खध्वनिर्नास्ति तुलसी च शिलार्चनम्
जिथे शंखाचा आवाज नाही, तुळशीने किंवा शिळेने पूजा होत नाही—