पौगण्डे यातनां भुक्त्वा प्राप्नुते यौवनं पुनः
बालपणी यातना भोगून, तो पुन्हा तारुण्यात प्रवेश करतो.
आहारमैथुनार्त्तश्च नानामोहादिवेष्टितः
तो भूक, कामवासना आणि वेदना यांनी त्रस्त असतो, आणि विविध मोहांनी वेढलेला असतो.
एवं यावत्समर्थश्च तावदेव हि पूजितः
तोपर्यंतच त्याचा सन्मान होतो, जोपर्यंत तो काही करू शकतो.
यदाऽतीव जरायुक्तो जडोऽतिबधिरो भवेत्
जेव्हा त्याच्यावर प्रचंड वार्धक्य येते, तेव्हा तो मंद आणि फारच बहिरा होतो.
तदन्तरेऽनुतापं च कुरुते सन्ततं पुनः
त्या अवस्थेत तो पुन्हा पुन्हा खंत करत राहतो.
पुनश्च मानवीं योनिं लभामि भारते यदि
माझ्या भारतात पुन्हा मानवी जन्म मिळावा अशी त्याची इच्छा होते.
इत्येवमादि मनसि कुर्वन्तं तं जडं सुर 2.36.
अशा प्रकारच्या अनेक विचारांत तो मंद माणूस मनात गुंततो, हे देवा.
स पश्येद्यमदूतं च पाशहस्तं च दण्डिनम्
तो यमदूताला पाहतो, ज्याच्या हातात फास आणि काठी असते.
दुर्निवार्य्यमुपायैश्च बलिष्ठं च भयङ्करम्
तो कोणत्याही उपायाने थांबवता येत नाही, आणि तो फार बलवान व भयंकर असतो.
दृष्टमात्रान्महाभीतो विण्मूत्रं च समुत्सृजेत्
फक्त पाहताच तो मोठ्या भीतीने घाबरतो आणि त्याचे मलमूत्र सैल होते.
अंगुष्ठमात्रं पुरुषं गृहीत्वा यमकिङ्करः
यमाचे सेवक अंगठ्याएवढ्या आकाराचा जीव पकडतो.
जीवो गत्वा यमं पश्येत्सर्वधर्मज्ञमेव च
तो जीव यमाकडे जातो आणि सर्व धर्म जाणणाऱ्या यमाला पाहतो.
धर्माधर्मविचारज्ञं सर्वज्ञं सर्वतोमुखम्
तो धर्म आणि अधर्म ओळखण्यात पटाईत आहे, सर्वज्ञ आहे आणि सर्व दिशांना तोंड करून असतो.
वह्निशुद्धांशुकाधानं रत्नभूषणभूषितम्
त्याने अग्नीशुद्ध वस्त्र परिधान केलेले असतात आणि रत्नांनी सजलेला असतो.
जपन्तं श्रीकृष्णनाम शुद्धस्फाटिकमालया
तो शुद्ध स्फटिकाच्या माळेने श्रीकृष्णाचे नाव जपतो.
सगद्गदं साश्रुनेत्रं सर्वत्र समदर्शिनम्
त्याचा आवाज भावनेने गहिवरलेला असतो, डोळ्यांत अश्रू असतात आणि तो सर्वांना सारखेच पाहतो.
स्वतेजसा प्रज्वलन्तं सुखदृश्यं विचक्षणम् 2.36.
तो स्वतःच्या तेजाने उजळतो, पाहायला सुखद वाटतो आणि अत्यंत समजूतदार आहे.
पुण्यात्मनां शान्तरूपं पापिनां च भयङ्करम्
पुण्यवानांना तो शांत रूपात दिसतो, पण पापींसाठी तो भीतीदायक असतो.
चित्रगुप्तविचारेण येषां यदुचितं फलम्
चित्रगुप्ताच्या निर्णयाने प्रत्येकाला त्याच्या योग्यतेप्रमाणे फळ मिळते.
एवं तेषां गतायाते निवृत्तिर्नास्ति जीविनाम्
अशा प्रकारे, आलेल्या आणि गेलेल्या जीवांसाठी, जिवंत असतानाही विश्रांती नाही.
इत्येवं कथितं सर्वं वरं प्रार्थय वाञ्छितम्
हे सर्व सांगितले, आता तू इच्छित असलेला वर माग.
महेन्द्र उवाच कल्पवृक्ष मुनिश्रेष्ठ देहि मे परमं पदम्
महेंद्र म्हणाला: कल्पवृक्षा, श्रेष्ठ मुनी, मला परमपद दे.
महेन्द्रस्य वचः श्रुत्वा प्रहस्य मुनिपुङ्गवः
महेंद्राची वचने ऐकून, श्रेष्ठ मुनी हसला.
दुर्वासा उवाच मुक्तिर्युष्मद्विधानां च न लये प्राकृतेऽपि च
दुर्वासा म्हणाले: तुमच्यासारख्यांना मुक्ती मिळत नाही, अगदी प्रलयाच्या वेळीही नाही.
आविर्भावः सृष्टिविधौ तिरोभावो लयेऽपि च
सृष्टीच्या वेळी प्रकट होणे आणि प्रलयाच्या वेळी अदृश्य होणे असे घडते.
यथा भ्रमति कालश्च तथा विषयिणो धुवम्
जसा काळ भटकतो, तसेच विषयांच्या मागे लागलेले लोकही नेहमीच भटकत राहतात.
पलमेकं भवेदेव यथा विपलषष्टिभिः 2.36.
साठ विपळांनी एक पळा बनतो.
त्रिंशद्भिश्च मुहूर्त्तैश्च भवेदेव दिवानिशम्
तीस मुहूर्तांनी एक दिवस-रात्र होते.
पक्षाभ्यां शुक्लकृष्णाभ्यां मास एव विधीयते
शुक्ल आणि कृष्ण या दोन पक्षांनी एक महिना बनतो.
ऋतुत्रयेणायनं च ताभ्यां द्वाभ्यां च वत्सरः
तीन ऋतूंनी एक अयन तयार होते, आणि त्या दोन अयनांनी एक वर्ष पूर्ण होते.