यस्मात्संस्थापितं पुष्पं गर्वाद्वै हस्तिमस्तके
कारण अभिमानाने फूल हत्तीच्या डोक्यावर ठेवले गेले,
नारायणस्य भक्तोऽहं न बिभेमीश्वरं विधिम्
मी नारायणाचा भक्त आहे; मला परमेश्वर किंवा नियम यांची भीती नाही.
किं करिष्यति ते तातः कश्यपश्च प्रजापतिः
तुझा वडील कश्यप प्रजापती तुझ्यासाठी काय करणार?
इति श्रुत्वा महेन्द्रश्च धृत्वा तच्चरणद्वयम्
हे ऐकून महेंद्राने त्या दोन्ही पायांना धरले.
इन्द्र उवाच हृता त्वया चेत्सम्पत्तिः कियज्ज्ञानं च देहि मे
इंद्र म्हणाला — जर माझे वैभव तू घेतले असेल, तर मला थोडे ज्ञान दे.
ऐश्वर्य्यं विपदां बीजं प्रच्छन्नज्ञानकारणम्
सत्ताच संकटांची बीज आहे, आणि गुप्त अज्ञानाचे कारण आहे.
जन्ममृत्युजरारोगशोकदुःखांकुरं परम्
तीच जन्म, मृत्यू, म्हातारपण, आजार, दुःख आणि वेदना यांचे मूळ आहे.
सम्पन्मत्तः समूढश्च सुरामत्तः सचेतनः 2.36.
वैभवाच्या गर्वाने माणूस वेडा होतो; दारूच्या नशेत मात्र तो शुद्धीवर राहतो.
सम्पन्मदे प्रमत्तश्च विषयान्धश्च विह्वलः
संपत्तीच्या गर्वात माणूस बेफिकीर, विषयांच्या मोहाने आंधळा आणि गोंधळलेला होतो.
द्विविधो विषयान्धश्च राजसस्तामसः स्मृतः
विषयांच्या मोहाने आंधळे दोन प्रकारचे असतात — राजस आणि तामस, असे म्हटले जाते.
शास्त्रे च द्विविधं मार्गं निर्दिष्टं मुनिपुङ्गव
शास्त्रात, हे श्रेष्ठ ऋषी, दोन मार्ग सांगितले आहेत.
चरन्ति जीविनश्चादौ प्रवृत्तौ दुःखवर्त्मनि
सर्व जीव सुरुवातीला कर्माच्या, म्हणजे दुःखाच्या वाटेवर चालतात.
आपातमधुरे लोभात्क्लेशे च सुखमानिनः
लोभामुळे, जे सुरुवातीला गोड वाटते पण शेवटी त्रासदायक असते, त्यालाच ते सुख समजतात.
अनेकजन्मपर्य्यन्तं कृत्वा च भ्रमणं मुदा
अशा रीतीने, अनेक जन्म आनंदात भटकत राहतात.
ततः कृष्णानुग्रहाच्च सत्सङ्गं लभते जनः
नंतर, कृष्णाच्या कृपेने, माणसाला सत्संग मिळतो.
साधुः सत्त्वप्रदीपेन मुक्तिमार्गं प्रदर्शयेत्
सज्जन आपल्या निर्मळतेच्या प्रकाशाने मुक्तीचा मार्ग दाखवतो.
अनेकजन्मयोगेन तपसाऽनशनेन च
अनेक जन्मांची पुण्याई, तप आणि उपवास यामुळे,
इदं श्रुतं गुरोर्वक्त्रात्प्रसङ्गावसरेण च 2.36.
हे सर्व गुरुच्या तोंडून, योग्य वेळी, ऐकले आहे.
अधुना विधिना दत्तो विपत्तौ ज्ञानसागरः
आता, नशिबाने, संकटात ज्ञानाचा महासागर मिळाला आहे.
ज्ञानसिन्धो दीनबन्धो मह्यं दीनाय साम्प्रतम्
ज्ञानसागर, दीनांचा मित्र, मी सध्या दुःखी आहे, मला तुझी कृपा दे.
इन्द्रस्य वचनं श्रुत्वा प्रहस्य ज्ञानिनां गुरुः
इंद्राचं बोलणं ऐकून ज्ञानी लोकांचे गुरु हसला.
दुर्वासा उवाच आपाततो दुःखबीजं परिणामसुखावहम्
दुर्वासांनी म्हटलं, "सुरुवातीला हे दुःखाचं बीज असतं, पण शेवटी ते सुख देतं."
स्वगर्भयातनानाशपीडाखण्डनकारणम्
हे आपल्या जन्माच्या वेदना आणि यातना दूर करणारे कारण आहे.
कर्मवृक्षाङ्कुरच्छेदकारणं सर्वतारकम्
हे कर्माच्या झाडाच्या कोंबांना छाटण्याचं कारण आहे आणि सर्वांना तारून नेणारं आहे.
दानेन तपसा वाऽपि व्रतेनानशनादिना
दान, तप किंवा व्रत, उपवास यांसारख्या गोष्टींनी,
काम्यानां कर्मणां चैव मूलं संछिद्य यत्नतः
इच्छेने केलेल्या कर्मांची मुळं काळजीपूर्वक छाटावीत.
यत्कर्म सात्त्विकं कुर्य्यादसंकल्पितमेव च
कोणतंही कर्म करताना ते सात्विक आणि स्वतःच्या हेतूशिवाय असावं.
सांसारिकाणामेतत्तु निर्वाणं मोचकं विदुः 2.36.
संसारात अडकलेल्यांसाठी हेच खऱ्या अर्थाने मुक्ती आणि सुटका आहे असं मानलं जातं.
सेवां कुर्वन्ति ते नित्यं विधायोत्तमदेहकम्
ते नेहमी उत्तम शरीर मिळवून सेवा करतात.
हरिसेवादिरूपां च मुक्तिमिच्छन्ति वैष्णवाः
वैष्णव लोक हरिची सेवा वगैरे स्वरूपातील मुक्तीची इच्छा करतात.