तत्स्पर्शवायुना सद्यस्तीर्थौघश्च विशुध्यति
त्याच्या स्पर्शाच्या वाऱ्याने लगेचच सर्व तीर्थे शुद्ध होतात.
पुंश्चल्यन्नमवीरान्नं शूद्रश्राद्धान्नमेव च
परस्त्रीगामी, नपुंसक, आणि शूद्रांच्या श्राद्धाचे अन्न,
शिवलिङ्गप्रदत्तान्नं यदन्नं शूद्रयाजिनाम्
शिवलिंगावर दिलेले अन्न, आणि शूद्रांनी केलेल्या यज्ञातील अन्न,
कन्याविक्रयिणामन्नं यदन्नं योनिजीविनाम्
मुली विकणाऱ्यांचे अन्न, आणि शरीर विकून उपजीविका करणाऱ्यांचे अन्न,
शूद्रापतिद्विजान्नं च वृषवाहद्विजान्नकम्
शूद्र पत्नी असलेल्या द्विजांचे अन्न, आणि बैलावर बसणाऱ्या द्विजांचे अन्न,
अगम्यगामिनां चैव द्विजानामन्नमेव च
अयोग्य स्त्रियांशी संबंध ठेवणाऱ्या द्विजांचे अन्न, आणि अशा द्विजांचे अन्न,
मिथ्यासाक्ष्यप्रदानां च ब्राह्मणानां तथैव च
खोटी साक्ष देणाऱ्या ब्राह्मणांचे अन्न,
श्वपचो विष्णुसेवी च वंशानां कोटिमुद्धरेत्
जरी तो श्वपच असला, तरी जो विष्णूभक्त आहे, तो आपल्या वंशातील कोटी लोकांना तारू शकतो.
अज्ञानाद्यदि गृह्णाति विष्णोर्निर्माल्यमेव च 2.36.
कोणी अज्ञानाने विष्णूचे निघालेले अन्न घेत असेल,
ज्ञात्वा भक्त्या च गृह्णाति विष्णोर्नैवेद्यमेव च
पण जो जाणूनबुजून आणि भक्तीने विष्णूचा नैवेद्य स्वीकारतो,
यस्मात्संस्थापितं पुष्पं गर्वाद्वै हस्तिमस्तके
कारण अभिमानाने फूल हत्तीच्या डोक्यावर ठेवले गेले,
नारायणस्य भक्तोऽहं न बिभेमीश्वरं विधिम्
मी नारायणाचा भक्त आहे; मला परमेश्वर किंवा नियम यांची भीती नाही.
किं करिष्यति ते तातः कश्यपश्च प्रजापतिः
तुझा वडील कश्यप प्रजापती तुझ्यासाठी काय करणार?
इति श्रुत्वा महेन्द्रश्च धृत्वा तच्चरणद्वयम्
हे ऐकून महेंद्राने त्या दोन्ही पायांना धरले.
इन्द्र उवाच हृता त्वया चेत्सम्पत्तिः कियज्ज्ञानं च देहि मे
इंद्र म्हणाला — जर माझे वैभव तू घेतले असेल, तर मला थोडे ज्ञान दे.
ऐश्वर्य्यं विपदां बीजं प्रच्छन्नज्ञानकारणम्
सत्ताच संकटांची बीज आहे, आणि गुप्त अज्ञानाचे कारण आहे.
जन्ममृत्युजरारोगशोकदुःखांकुरं परम्
तीच जन्म, मृत्यू, म्हातारपण, आजार, दुःख आणि वेदना यांचे मूळ आहे.
सम्पन्मत्तः समूढश्च सुरामत्तः सचेतनः 2.36.
वैभवाच्या गर्वाने माणूस वेडा होतो; दारूच्या नशेत मात्र तो शुद्धीवर राहतो.
सम्पन्मदे प्रमत्तश्च विषयान्धश्च विह्वलः
संपत्तीच्या गर्वात माणूस बेफिकीर, विषयांच्या मोहाने आंधळा आणि गोंधळलेला होतो.
द्विविधो विषयान्धश्च राजसस्तामसः स्मृतः
विषयांच्या मोहाने आंधळे दोन प्रकारचे असतात — राजस आणि तामस, असे म्हटले जाते.
शास्त्रे च द्विविधं मार्गं निर्दिष्टं मुनिपुङ्गव
शास्त्रात, हे श्रेष्ठ ऋषी, दोन मार्ग सांगितले आहेत.
चरन्ति जीविनश्चादौ प्रवृत्तौ दुःखवर्त्मनि
सर्व जीव सुरुवातीला कर्माच्या, म्हणजे दुःखाच्या वाटेवर चालतात.
आपातमधुरे लोभात्क्लेशे च सुखमानिनः
लोभामुळे, जे सुरुवातीला गोड वाटते पण शेवटी त्रासदायक असते, त्यालाच ते सुख समजतात.
अनेकजन्मपर्य्यन्तं कृत्वा च भ्रमणं मुदा
अशा रीतीने, अनेक जन्म आनंदात भटकत राहतात.
ततः कृष्णानुग्रहाच्च सत्सङ्गं लभते जनः
नंतर, कृष्णाच्या कृपेने, माणसाला सत्संग मिळतो.
साधुः सत्त्वप्रदीपेन मुक्तिमार्गं प्रदर्शयेत्
सज्जन आपल्या निर्मळतेच्या प्रकाशाने मुक्तीचा मार्ग दाखवतो.
अनेकजन्मयोगेन तपसाऽनशनेन च
अनेक जन्मांची पुण्याई, तप आणि उपवास यामुळे,
इदं श्रुतं गुरोर्वक्त्रात्प्रसङ्गावसरेण च 2.36.
हे सर्व गुरुच्या तोंडून, योग्य वेळी, ऐकले आहे.
अधुना विधिना दत्तो विपत्तौ ज्ञानसागरः
आता, नशिबाने, संकटात ज्ञानाचा महासागर मिळाला आहे.
ज्ञानसिन्धो दीनबन्धो मह्यं दीनाय साम्प्रतम्
ज्ञानसागर, दीनांचा मित्र, मी सध्या दुःखी आहे, मला तुझी कृपा दे.