विष्णुदत्तं पारिजातपुष्पं च सुमनोहरम्
विष्णूने दिलेले पारिजाताचे अतिशय मनोहारी फूल—
शक्रः पुष्पं गृहीत्वा च प्रमत्तो राजसम्पदा
शक्राने ते फूल घेतले आणि राजवैभवाने तो मदमस्त झाला.
हस्ती तत्स्पर्शमात्रेण रूपेण च गुणेन च
हत्तीने फुलाचा स्पर्श होताच, त्याच्या रूपाने आणि गुणांनी—
त्यक्त्वा शक्रं गजेन्द्रश्चाप्यगच्छद्घोरकाननम्
शक्राला सोडून गजेंद्र भयानक अरण्यात निघून गेला.
तत्पुष्पं त्यक्तवन्तं च दृष्ट्वा शक्रं मुनीश्वरः
इंद्राने ते फूल टाकलेले पाहून, त्या महर्षींनी
दुर्वासा उवाच मद्दत्तपुष्पं गर्वेण त्यक्तवान्हस्तिमस्तके
दुर्वास म्हणाले — मी दिलेले फूल, अभिमानाने, तू हत्तीच्या डोक्यावर ठेवून टाकलेस.
विष्णोर्निवेदितं पुष्पं नैवेद्यं वा फलं जलम्
विष्णूला अर्पण केलेले फूल, नैवेद्य, फळ किंवा पाणी
भ्रष्टश्रीर्भ्रष्टबुद्धिश्च भ्रष्टज्ञानो भवेन्नरः
जो मनुष्य त्याचा अपमान करतो, त्याची लक्ष्मी, बुद्धी आणि ज्ञान नष्ट होते.
प्राप्तिमात्रेण यो भुङ्क्ते भक्त्या विष्णुनिवेदितम् 2.36.
जो केवळ मिळवण्यासाठी विष्णूला अर्पण केलेले पदार्थ खातो,
विष्णुनैवेद्यभोजी यो नित्यं तु प्रणमेद्धरिम्
जो नेहमी विष्णूचा नैवेद्य खातो आणि हरिला वंदन करतो,
तत्स्पर्शवायुना सद्यस्तीर्थौघश्च विशुध्यति
त्याच्या स्पर्शाच्या वाऱ्याने लगेचच सर्व तीर्थे शुद्ध होतात.
पुंश्चल्यन्नमवीरान्नं शूद्रश्राद्धान्नमेव च
परस्त्रीगामी, नपुंसक, आणि शूद्रांच्या श्राद्धाचे अन्न,
शिवलिङ्गप्रदत्तान्नं यदन्नं शूद्रयाजिनाम्
शिवलिंगावर दिलेले अन्न, आणि शूद्रांनी केलेल्या यज्ञातील अन्न,
कन्याविक्रयिणामन्नं यदन्नं योनिजीविनाम्
मुली विकणाऱ्यांचे अन्न, आणि शरीर विकून उपजीविका करणाऱ्यांचे अन्न,
शूद्रापतिद्विजान्नं च वृषवाहद्विजान्नकम्
शूद्र पत्नी असलेल्या द्विजांचे अन्न, आणि बैलावर बसणाऱ्या द्विजांचे अन्न,
अगम्यगामिनां चैव द्विजानामन्नमेव च
अयोग्य स्त्रियांशी संबंध ठेवणाऱ्या द्विजांचे अन्न, आणि अशा द्विजांचे अन्न,
मिथ्यासाक्ष्यप्रदानां च ब्राह्मणानां तथैव च
खोटी साक्ष देणाऱ्या ब्राह्मणांचे अन्न,
श्वपचो विष्णुसेवी च वंशानां कोटिमुद्धरेत्
जरी तो श्वपच असला, तरी जो विष्णूभक्त आहे, तो आपल्या वंशातील कोटी लोकांना तारू शकतो.
अज्ञानाद्यदि गृह्णाति विष्णोर्निर्माल्यमेव च 2.36.
कोणी अज्ञानाने विष्णूचे निघालेले अन्न घेत असेल,
ज्ञात्वा भक्त्या च गृह्णाति विष्णोर्नैवेद्यमेव च
पण जो जाणूनबुजून आणि भक्तीने विष्णूचा नैवेद्य स्वीकारतो,
यस्मात्संस्थापितं पुष्पं गर्वाद्वै हस्तिमस्तके
कारण अभिमानाने फूल हत्तीच्या डोक्यावर ठेवले गेले,
नारायणस्य भक्तोऽहं न बिभेमीश्वरं विधिम्
मी नारायणाचा भक्त आहे; मला परमेश्वर किंवा नियम यांची भीती नाही.
किं करिष्यति ते तातः कश्यपश्च प्रजापतिः
तुझा वडील कश्यप प्रजापती तुझ्यासाठी काय करणार?
इति श्रुत्वा महेन्द्रश्च धृत्वा तच्चरणद्वयम्
हे ऐकून महेंद्राने त्या दोन्ही पायांना धरले.
इन्द्र उवाच हृता त्वया चेत्सम्पत्तिः कियज्ज्ञानं च देहि मे
इंद्र म्हणाला — जर माझे वैभव तू घेतले असेल, तर मला थोडे ज्ञान दे.
ऐश्वर्य्यं विपदां बीजं प्रच्छन्नज्ञानकारणम्
सत्ताच संकटांची बीज आहे, आणि गुप्त अज्ञानाचे कारण आहे.
जन्ममृत्युजरारोगशोकदुःखांकुरं परम्
तीच जन्म, मृत्यू, म्हातारपण, आजार, दुःख आणि वेदना यांचे मूळ आहे.
सम्पन्मत्तः समूढश्च सुरामत्तः सचेतनः 2.36.
वैभवाच्या गर्वाने माणूस वेडा होतो; दारूच्या नशेत मात्र तो शुद्धीवर राहतो.
सम्पन्मदे प्रमत्तश्च विषयान्धश्च विह्वलः
संपत्तीच्या गर्वात माणूस बेफिकीर, विषयांच्या मोहाने आंधळा आणि गोंधळलेला होतो.
द्विविधो विषयान्धश्च राजसस्तामसः स्मृतः
विषयांच्या मोहाने आंधळे दोन प्रकारचे असतात — राजस आणि तामस, असे म्हटले जाते.