इति श्रीब्रह्मवैवर्त्ते महापुराणे द्वितीये प्रकृतिखण्डे नारदनारायणसंवादे लक्ष्म्युपाख्याने लक्ष्मीस्वरूपपूजादिवर्णनं नाम पञ्चत्रिंशोऽध्यायः
श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणाच्या द्वितीय प्रकृतिकांडातील नारद-नारायण संवादातील लक्ष्मी उपाख्यानात 'लक्ष्मीचे स्वरूप व पूजन' या पंचत्रिंश अध्यायाचा समारोप.
नारद उवाच वैकुण्ठाधिष्ठातृदेवी महालक्ष्मीः सनातनी
नारद म्हणाले: वैकुंठावर अधिष्ठान करणारी, सनातन महालक्ष्मी देवी,
कथं बभूव सा देवी पृथिव्यां सिन्धुकन्यका
ती देवी पृथ्वीवर सिंधूची कन्या कशी झाली?
पुरा केन स्तुताऽऽदौ सा तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
पूर्वी सुरुवातीला तिला कोणी स्तुती केली, हे मला कृपया सांग.
नारायण उवाच बभूव देवसंघश्च मर्त्यलोकश्च नारद
नारायण म्हणाले: तेव्हा देवांची सभा आणि मर्त्य लोकांचा जन्म झाला, हे नारद,
लक्ष्मीः स्वर्गादिकं त्यक्त्वा रुष्टा परमदुःखिता
लक्ष्मीने स्वर्ग वगैरे सोडून दिले, ती रागावली आणि फार दुःखी झाली.
तदा शोकाद्ययुर्देवा दुःखिता ब्रह्मणः सभाम्
त्या वेळी देवता दुःखाने आणि शोकाने ग्रासल्या गेल्या आणि ब्रह्माची सभा देखील त्यांना अस्वस्थ झाली.
वैकुण्ठे शरणा पन्ना देवा नारायणे परे
वैकुंठात देवतांनी परम नारायणाच्या चरणी आश्रय घेतला.
तदा लक्ष्मीश्च कलया पुरा नारायणाज्ञया
त्या वेळी लक्ष्मीने, पूर्वी नारायणाच्या आज्ञेने, आपल्या अंशाने—
तदा मथित्वा क्षीरोदं देवा दैत्यगणैः सह
त्या वेळी देवता आणि दैत्यांनी मिळून क्षीरसागराचे मंथन केले.
सुरादिभ्यो वरं दत्त्वा वनमालां च विष्णवे 2.36.
देवतांना वर दिला आणि वनमाळा विष्णूला अर्पण केली.
नारद उवाच केन दोषेण वा ब्रह्मन्ब्रह्मिष्ठं ब्रह्मवित्पुरा
नारद म्हणाले: ब्रह्मन्, कोणत्या दोषामुळे त्या ब्रह्मज्ञानीने पूर्वी—
को वा तयोश्च संवादो ह्यभवत्तद्वद प्रभो
त्या दोघांमध्ये कोणती चर्चा झाली होती, हे मला सांगा प्रभो.
नारायण उवाच क्रीडां चकार रहसि रम्भया सह कामुकः
नारायण म्हणाले: तो रम्येसोबत गुप्तपणे क्रीडा करत होता, तिच्या आकर्षणाने.
कृत्वा क्रीडां तया सार्द्धं कामुक्या हृतचेतनः
त्या कामुक स्त्रीसोबत क्रीडा करून त्याचे मन पूर्णपणे तिच्याकडे गेले.
कैलासशिखरं यान्तं वैकुण्ठादृषिपुङ्गवम्
वैकुंठातून निघून तो ऋषिपुंगव कैलासाच्या शिखराकडे जात होता.
ग्रीष्ममध्याह्नमार्त्तण्डसहस्रप्रभमीश्वरम्
तो प्रभू उन्हाळ्यातील दुपारी हजार सूर्यांसारखा तेजस्वी दिसत होता.
शुक्लयज्ञोपवीतं च चीरं दण्डं कमण्डलुम्
त्याने पांढरे यज्ञोपवीत, चिर, दंड आणि कमंडलू धारण केले होते.
समन्वितं शिष्यवर्गैर्वेदवेदाङ्गपारगैः 2.36.
त्याच्यासोबत वेद आणि वेदांग पारंगत शिष्यांचा समूह होता.
शिष्यवर्गं स भक्त्या वै तुष्टाव च मुदान्वितः
त्याने भक्तीभावाने आणि आनंदाने आपल्या शिष्यवर्गाचे स्तवन केले.
विष्णुदत्तं पारिजातपुष्पं च सुमनोहरम्
विष्णूने दिलेले पारिजाताचे अतिशय मनोहारी फूल—
शक्रः पुष्पं गृहीत्वा च प्रमत्तो राजसम्पदा
शक्राने ते फूल घेतले आणि राजवैभवाने तो मदमस्त झाला.
हस्ती तत्स्पर्शमात्रेण रूपेण च गुणेन च
हत्तीने फुलाचा स्पर्श होताच, त्याच्या रूपाने आणि गुणांनी—
त्यक्त्वा शक्रं गजेन्द्रश्चाप्यगच्छद्घोरकाननम्
शक्राला सोडून गजेंद्र भयानक अरण्यात निघून गेला.
तत्पुष्पं त्यक्तवन्तं च दृष्ट्वा शक्रं मुनीश्वरः
इंद्राने ते फूल टाकलेले पाहून, त्या महर्षींनी
दुर्वासा उवाच मद्दत्तपुष्पं गर्वेण त्यक्तवान्हस्तिमस्तके
दुर्वास म्हणाले — मी दिलेले फूल, अभिमानाने, तू हत्तीच्या डोक्यावर ठेवून टाकलेस.
विष्णोर्निवेदितं पुष्पं नैवेद्यं वा फलं जलम्
विष्णूला अर्पण केलेले फूल, नैवेद्य, फळ किंवा पाणी
भ्रष्टश्रीर्भ्रष्टबुद्धिश्च भ्रष्टज्ञानो भवेन्नरः
जो मनुष्य त्याचा अपमान करतो, त्याची लक्ष्मी, बुद्धी आणि ज्ञान नष्ट होते.
प्राप्तिमात्रेण यो भुङ्क्ते भक्त्या विष्णुनिवेदितम् 2.36.
जो केवळ मिळवण्यासाठी विष्णूला अर्पण केलेले पदार्थ खातो,
विष्णुनैवेद्यभोजी यो नित्यं तु प्रणमेद्धरिम्
जो नेहमी विष्णूचा नैवेद्य खातो आणि हरिला वंदन करतो,