शतमानवमानं च गभीरं ध्वान्तसंयुतम्
ते शंभर प्रमाण लांब, खोल आणि अंधाराने भरलेले आहे.
नानाचर्मकषायोदैः परिपूर्णं धनुःशतम्
ते शंभर धनुष्य लांब असून विविध कातड्यांनी आणि कडू द्रव्यांनी पूर्ण भरलेले आहे.
शूर्पाकारमुखं कुण्डं धनुर्द्वादशमानकम्
त्या खड्ड्याचं तोंड सुपासारखं आहे आणि त्याची लांबी बारा धनुष्याएवढी आहे.
अन्तरा ऽग्निशिखानां च ज्वालाव्यात्तमुखं सदा
आत सतत ज्वाळांच्या मध्ये, त्या खड्ड्याचं तोंड नेहमीच आगीने उघडं असतं.
ज्वालाभिर्दग्धगात्रैश्च पापिभिर्व्याप्तमेव यत्
त्या खड्ड्यात सर्वत्र पापी लोक आहेत, ज्यांचं शरीर ज्वाळांनी भाजलं गेलं आहे.
पातमात्राद्यत्र पापी मूर्छितो व्यथितो भवेत्
पापी माणूस तिथे पडताच लगेच बेशुद्ध होतो आणि यातना भोगतो.
धूमान्धकारयुक्तं च धूमान्धैः पापिभिर्युतम्
तो खड्डा धुराने आणि अंधाराने भरलेला आहे, आणि धुरामुळे आंधळे झालेले पापी त्यात आहेत.
पातमात्राद्यत्र पापी नागैस्संवेष्टितो भवेत् 2.33.
पापी माणूस तिथे पडताच लगेच सापांनी वेढला जातो.
षडशीतिश्च कुण्डानि मयोक्तानि निशामय
मी छप्पन खड्ड्यांचं वर्णन केलं आहे, नीट ऐक.
सावित्र्युवाच त्वत्तः सर्वं श्रुतं देव नावशिष्टोऽधुना मम
सावित्री म्हणाली: देवा, मी तुझ्याकडून सर्व काही ऐकलं; आता मला काहीच उरलेलं नाही.
किंचित्कथय मे धर्मं श्रीकृष्णगुणकीर्त्तगम्
माझ्यासाठी श्रीकृष्णाच्या गुणांची कीर्ती सांगणारा धर्म सांग.
कारणं मुक्तिकार्याणां सर्वाशुभनिवारणम्
तो धर्म मुक्तीचं कारण आहे आणि सर्व अशुभ दूर करतो.
मुक्तयः कतिधा सन्ति किं वा तासां च लक्षणम्
मुक्ती किती प्रकारची आहे आणि तिची लक्षणं काय आहेत?
तत्त्वज्ञानविहीना च स्त्रीजातिर्विधिनिर्मिता
नियमाने निर्माण केलेल्या स्त्रियांना सत्याचं ज्ञान नसतं.
सर्वदानं ह्यनशनं तीर्थस्नानं व्रतं तपः
सर्व दान, उपवास, तीर्थस्नान, व्रत आणि तप—
पितुः शतगुणा माता गौरवेणातिरिच्यते
आईचं महत्त्व वडिलांपेक्षा शंभरपट जास्त आहे.
यम उवाच अधुना हरिभक्तिस्ते वत्से भवतु मद्वरात्
यम म्हणाला: आता, माझ्या वरामुळे, तुला हरिभक्ती मिळेल, बाळे.
श्रोतुमिच्छसि कल्याणि श्रीकृष्णगुणकीर्त्तनम्
तुला श्रीकृष्णाच्या गुणांची कीर्ती ऐकायची इच्छा आहे, कल्याणी.
शेषो वक्त्रसहस्रेण नहि यद्वक्तु मीश्वरः 2.34.
शेषाने हजार तोंडांनी सांगितलं तरी उरलेलं काहीही परमेश्वर सांगू शकत नाही.
धाता चतुर्णां वेदानां विधाता जगतामपि
तो चारही वेदांचा कर्ता आहे आणि सगळ्या जगाचा व्यवस्थापक आहे.
कार्तिकेयः षण्मुखेन नापि वक्तुमलं ध्रुवम्
कार्तिकेय आपल्या सहा तोंडांनीसुद्धा हे सांगू शकत नाही, हे नक्की.
सारभूताश्च शास्त्राणां वेदाश्चत्वार एव च
सर्व शास्त्रांचा आणि चारही वेदांचा सारांशसुद्धा—
सरस्वती च यत्नेन नालं यद्गुणवर्णने
सरस्वतीनेही खूप प्रयत्न केला तरी त्या गुणांचे वर्णन तिला जमत नाही.
सनन्दः कपिलः सूर्य्यो ये चान्ये ब्रह्मणः सुताः
सनंद, कपिल, सूर्य आणि ब्रह्माचे इतर पुत्र—
न यद्वक्तुं क्षमाः सिद्धा मुनीन्द्रा योगिनस्तथा
सिद्ध, मोठे ऋषी आणि योगी हे सांगण्यास समर्थ नाहीत.
ध्यायन्ति यत्पदाम्भोजं ब्रह्मविष्णुशिवादयः
ज्यांच्या चरणकमळांचे ध्यान ब्रह्मा, विष्णु, शिव आणि इतर करतात—
कश्चित्किंचिद्विजानाति तद्गुणोत्कीर्त्तनं महत्
कोणीतरी थोडेफार त्या महान गुणगानाचे ज्ञान मिळवतो.
तस्मै दत्तं पुरा ज्ञानं कृष्णेन परमात्मना 2.34.
त्याला हे ज्ञान पूर्वी कृष्णाने, परमात्म्याने दिले होते.
तत्रैव कथितं किंचिद्यद्गुणोत्कीर्त्तनं पुनः
तेथेही त्या गुणांचे थोडे स्तवन पुन्हा सांगितले गेले.
धर्मस्तत्कथयामास पुष्करे भास्कराय च
धर्माने ते पुष्कर येथे भास्करालाही सांगितले.