यथा सुप्रज्वलद्वह्नौ काष्ठानि च तृणानि च
जसा प्रज्वलित अग्नीत लाकूड व गवत जळून जाते,
कामश्च कामिनं याति लोभ क्रोधौ ततः सति
ज्याला इच्छा आहे त्याच्यामागे काम लागते, आणि त्यानंतर लोभ व रागही येतात.
कालः शुभाशुभं कर्म्म हर्षो भोगस्तथैव च
काळ, शुभ-अशुभ कर्म, आनंद व भोग हे सुद्धा मागे येतात.
शृणु देहस्य विवृतिं कथयामि यथागमम्
ऐक, मी तुला शास्त्रात सांगितल्याप्रमाणे देहाची नाशाची कथा सांगतो.
देहिनां देहबीजं च स्रष्टुः सृष्टिविधौ परम्
सर्व जीवांच्या देहाचे बीज, सृष्टी करताना सृष्टीकर्त्याने श्रेष्ठ मानले आहे.
स कृत्रिमो नश्वरश्च भस्मसाच्च भवेदिह
तो कृत्रिम आणि नाशवंत आहे, आणि इथे तो राखेत बदलतो.
बिभर्ति सूक्ष्मदेहं च तद्रूपं भोगहेतवे 2.32.
तो भोगासाठी तसाच सूक्ष्म देह धारण करतो.
जलेन नष्टो देहो वा प्रहारे सुचिरं कृते
पाण्यात देह नष्ट झाला किंवा दीर्घकाळ मार लागला,
तप्तद्रवे तप्तलौहे तप्तपाषाण एव च
किंवा तापलेल्या द्रवात, तापलेल्या लोखंडात किंवा तापलेल्या दगडात,
न च दग्धो न भग्नश्च भुंक्ते संतापमेव च कुण्डानां लक्षणं सर्वं निबोध कथयामि ते
तो ना जळतो ना तुटतो, फक्त यातना भोगतो; सर्व कुंडांचे लक्षण मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
यम उवाच अतीव निम्नं पाषाणभेदैश्च खचितं सति
यम म्हणाला: ती खूप खोल असून, दगडांच्या तुकड्यांनी भरलेली आहे.
न नश्वरं चाप्रलयं निर्मितं चेश्वरेच्छया
ती नाश पावणारी नाही, प्रलयातही नाहीशी होत नाही, आणि ती ईश्वराच्या इच्छेने निर्माण झालेली आहे.
ज्वलदङ्गाररूपं च शतहस्तशिखान्वितम्
ती जळत्या कोळशासारखी दिसते, आणि शेकडो ज्वाळांनी सजलेली आहे.
महच्छब्दं प्रकुर्वद्भिः पापिभिः परिपूरितम्
पापी लोक मोठमोठ्या आवाजात ओरडतात, त्यामुळे ती पूर्ण भरलेली असते.
प्रतप्तोदकपूर्णं च हिंस्रजन्तुसमन्वितम्
कडकडीत गरम पाण्याने भरलेले आणि हिंस्र प्राण्यांनी वेढलेले आहे.
प्रकुर्वता काकुशब्दं प्रहारैर्वर्णितेन च
मारहाण होत असताना, ते करुण आवाज काढतात.
तत्तक्षारोदकैः पूर्णं नक्रैश्च परिवेष्टितम्
त्या छाटण्याच्या पाण्याने भरलेले आणि मगरांनी वेढलेले आहे.
त्राहीति शब्दं कुर्वद्भिर्मम दूतैश्च ताडितैः
माझ्या दूतांनी मारहाण करताना, 'वाचवा' असा आक्रोश ते करत असतात.
ताडितैर्मम दूतैश्चाप्यनाहारैरुपद्रवैः ।। 2.33.
माझ्या दूतांनी मारहाण केलेले आणि उपासमारीने व यातनांनी त्रस्त झालेले आहेत.
तप्तमूत्रद्रवैः पूर्णं मूत्रकीटैश्च संकुलम्
गरम लघवीने भरलेले आणि लघवीच्या किड्यांनी गच्च भरलेले आहे.
गव्यूतिमानं ध्वान्ताक्तं शब्दकृद्भिश्च सन्ततम्
गायीच्या अंतराएवढे लांब, काळोखाने झाकलेले आणि नेहमीच आवाज करणाऱ्यांनी भरलेले आहे.
श्लैष्मपूर्णं क्रोशमितं वेष्टितं चेष्टितैः सदा
कफाने भरलेले, एक कोस लांब आणि नेहमीच अस्वस्थ जीवांनी वेढलेले आहे.
क्रोशार्द्धं गरपूर्णं च गरभोजिभिरन्वितम्
अर्धा कोस लांब, विषाने भरलेले आणि विष खाणाऱ्यांसोबत आहे.
ताडितैर्मम दूतैश्च शब्दकृद्भिश्च कम्पितैः
माझ्या दूतांनी मारहाण केलेले आणि आवाज करणाऱ्यांनी हलवलेले आहे.
नेत्रयोर्मलपूर्णं च क्रोशार्द्धं कीटसंयुतम्
अर्धा कोस लांब, डोळ्यांच्या घाणिने भरलेले आणि किड्यांनी युक्त आहे.
वसारसेन पूर्णं च क्रोशतुर्य्यं सुदुस्सहम्
मज्जा आणि चरबिने भरलेले, चार कोस लांब आणि अत्यंत असह्य आहे.
शुक्रपूर्णं क्रोशतुर्य्यं शुक्रकीटैश्च भक्षितैः
चार कोस लांब, वीर्याने भरलेले आणि वीर्याच्या किड्यांनी खाल्लेले आहे.
दुर्गन्धिरक्तपूर्णं च वापीमानं गभीरकम्
दुर्गंधी रक्ताने भरलेले, खोल विहिरीसारखे आहे.
पूर्णं नेत्राश्रुभिर्नृणां वाप्यर्द्धं पापिभिर्युतम् 2.33.
माणसांच्या डोळ्यांतून पडलेल्या अश्रूंनी भरलेले, अर्ध्या विहिरीएवढे आणि पापी लोकांसोबत आहे.
नृणां गात्रमलैः पूर्णं तद्भक्ष्यैः पापिभिर्युतम्
माणसांच्या अंगावरील घाणिने भरलेले आणि ती खाणाऱ्या पाप्यांसोबत आहे.