कुण्डानि यमदूतं च यमं च यमकिङ्करान्
खड्डे, यमाचे दूत, यम आणि यमाचे सेवक—
हरिव्रतं ये कुर्वंति गृहिणः कर्मभोगिनः
जे गृहस्थ हरीचे व्रत पाळतात आणि संसारातील कर्मे करीत असतात,
प्रणमंति हरिं नित्यं हर्य्यर्चां पूजयन्ति च
जे दररोज हरिला वंदन करतात आणि हरिची मूर्ती भक्तीने पूजतात,
त्रिसन्ध्यपूता विप्राश्च शुद्धाचारसमन्विताः
जे ब्राह्मण दिवसातील तीन संध्याकाळी शुद्ध होतात आणि शुद्ध आचार पाळतात,
ते स्वर्गभोगिनोऽन्ये च शुद्धा देवान्यकिंकराः निवृत्तिं न हि लिप्सन्ति कृष्णसेवां विना नराः
ते, आणि इतर स्वर्गातील सुख उपभोगणारे, तसेच शुद्ध देवांचे सेवक, हे सर्व कृष्णसेवा वगळता मुक्तीची इच्छा करत नाहीत.
स्वधर्म्मनिरताश्चापि स्वधर्मविरतास्तथा
जे आपल्या धर्मात निष्ठावान आहेत, तसेच जे आपल्या धर्मात निष्ठावान नाहीत,
भीताः कृष्णोपासकाच्च वैनतेयादिवोरगाः 2.32.
कृष्णभक्तांच्या भीतीने गरुड व इतर सर्प तिथून पळून जातात.
यास्यसीति च सर्वत्र हरिभक्ताश्रमं विना
सर्वत्र, फक्त हरिभक्तांच्या आश्रमाचा अपवाद वगळता, तू निघून जाशील.
करोति नखराञ्जल्या चित्रगुप्तश्च भीतवत्
चित्रगुप्त भीतीने हात जोडून उभा राहतो.
विलंघ्य ब्रह्मलोकं च गोलोके गच्छतां सताम्
सज्जन लोक ब्रह्मलोक ओलांडून थेट गोलोकात जातात.
यथा सुप्रज्वलद्वह्नौ काष्ठानि च तृणानि च
जसा प्रज्वलित अग्नीत लाकूड व गवत जळून जाते,
कामश्च कामिनं याति लोभ क्रोधौ ततः सति
ज्याला इच्छा आहे त्याच्यामागे काम लागते, आणि त्यानंतर लोभ व रागही येतात.
कालः शुभाशुभं कर्म्म हर्षो भोगस्तथैव च
काळ, शुभ-अशुभ कर्म, आनंद व भोग हे सुद्धा मागे येतात.
शृणु देहस्य विवृतिं कथयामि यथागमम्
ऐक, मी तुला शास्त्रात सांगितल्याप्रमाणे देहाची नाशाची कथा सांगतो.
देहिनां देहबीजं च स्रष्टुः सृष्टिविधौ परम्
सर्व जीवांच्या देहाचे बीज, सृष्टी करताना सृष्टीकर्त्याने श्रेष्ठ मानले आहे.
स कृत्रिमो नश्वरश्च भस्मसाच्च भवेदिह
तो कृत्रिम आणि नाशवंत आहे, आणि इथे तो राखेत बदलतो.
बिभर्ति सूक्ष्मदेहं च तद्रूपं भोगहेतवे 2.32.
तो भोगासाठी तसाच सूक्ष्म देह धारण करतो.
जलेन नष्टो देहो वा प्रहारे सुचिरं कृते
पाण्यात देह नष्ट झाला किंवा दीर्घकाळ मार लागला,
तप्तद्रवे तप्तलौहे तप्तपाषाण एव च
किंवा तापलेल्या द्रवात, तापलेल्या लोखंडात किंवा तापलेल्या दगडात,
न च दग्धो न भग्नश्च भुंक्ते संतापमेव च कुण्डानां लक्षणं सर्वं निबोध कथयामि ते
तो ना जळतो ना तुटतो, फक्त यातना भोगतो; सर्व कुंडांचे लक्षण मी तुला सांगतो, नीट ऐक.
यम उवाच अतीव निम्नं पाषाणभेदैश्च खचितं सति
यम म्हणाला: ती खूप खोल असून, दगडांच्या तुकड्यांनी भरलेली आहे.
न नश्वरं चाप्रलयं निर्मितं चेश्वरेच्छया
ती नाश पावणारी नाही, प्रलयातही नाहीशी होत नाही, आणि ती ईश्वराच्या इच्छेने निर्माण झालेली आहे.
ज्वलदङ्गाररूपं च शतहस्तशिखान्वितम्
ती जळत्या कोळशासारखी दिसते, आणि शेकडो ज्वाळांनी सजलेली आहे.
महच्छब्दं प्रकुर्वद्भिः पापिभिः परिपूरितम्
पापी लोक मोठमोठ्या आवाजात ओरडतात, त्यामुळे ती पूर्ण भरलेली असते.
प्रतप्तोदकपूर्णं च हिंस्रजन्तुसमन्वितम्
कडकडीत गरम पाण्याने भरलेले आणि हिंस्र प्राण्यांनी वेढलेले आहे.
प्रकुर्वता काकुशब्दं प्रहारैर्वर्णितेन च
मारहाण होत असताना, ते करुण आवाज काढतात.
तत्तक्षारोदकैः पूर्णं नक्रैश्च परिवेष्टितम्
त्या छाटण्याच्या पाण्याने भरलेले आणि मगरांनी वेढलेले आहे.
त्राहीति शब्दं कुर्वद्भिर्मम दूतैश्च ताडितैः
माझ्या दूतांनी मारहाण करताना, 'वाचवा' असा आक्रोश ते करत असतात.
ताडितैर्मम दूतैश्चाप्यनाहारैरुपद्रवैः ।। 2.33.
माझ्या दूतांनी मारहाण केलेले आणि उपासमारीने व यातनांनी त्रस्त झालेले आहेत.
तप्तमूत्रद्रवैः पूर्णं मूत्रकीटैश्च संकुलम्
गरम लघवीने भरलेले आणि लघवीच्या किड्यांनी गच्च भरलेले आहे.