देवताप्रतिमां दृष्ट्वा गुरुं वा ब्राह्मणं सति
जो देवतेची मूर्ती, योग्य गुरु किंवा ब्राह्मण पाहूनही,
न ददात्याशिषं कोपात्प्रणताय च यो द्विजः
जो द्विज रागातून वंदन करणाऱ्याला आशीर्वाद देत नाही,
गोहत्या ब्रह्महत्या च कथिता चातिदेशिकी
गोहत्येची आणि ब्रह्महत्येची पापे फार मोठी सांगितली आहेत,
सावित्र्युवाच न्यूनाधिके च को भेदस्तन्मां व्याख्यातुमर्हसि
सावित्री म्हणाली: कमी आणि जास्त यात काय फरक आहे, ते मला समजावून सांग.
यम उवाच कुत्रातिदेशिकः श्रेष्ठो वास्तवो न्यून एव च
यम म्हणाला: कुठे जास्त, कुठे कमी आणि कुठे खरा अतिरेक आहे,
कुत्र वा समता साध्वि तयोर्वेदप्रमाणतः
हे सती, वेदांच्या मते त्या दोघांमध्ये समता कुठे आहे?
पुरा परिचिते विप्रे विद्यामन्त्रप्रदातरि
पूर्वी, जो विद्या आणि मंत्र देणारा प्रसिद्ध ब्राह्मण होता,
पितुः शतगुणा माता मातुः शतगुणस्तथा
आई ही वडिलांपेक्षा शंभरपट मोठी मानली जाते आणि वडीलही आईपेक्षा शंभरपट मोठे मानले जातात.
गुरुतो गुरुपत्नी च गौरवे च गरीयसी ।। 2.30.
गुरू आणि गुरुपत्नी या दोघांनाही सर्वात मोठा मान द्यावा.
विप्रः शिवसमो यश्च विष्णुतुल्यपराक्रमः
ब्राह्मण हा शंकरासारखा आहे आणि त्याची ताकद विष्णूसारखी आहे.
सर्वं गङ्गासमं तोयं सर्वे व्याससमा द्विजाः
सर्व पाणी गंगेसारखे आहे आणि सर्व द्विज व्यासासारखे आहेत.
आतिदेशिकहत्याया वास्तवश्च चतुर्गुणः
गुरूचा वध केल्याचा परिणाम प्रत्यक्ष वधाच्या चारपट जड असतो.
आतिदेशिकहत्याया भेदश्च कथितः सति
गुरूवधाचा फरक आता सांगितला आहे.
स्वस्त्री गम्या च सर्वेषामिति वेदे निरूपिता
वेदात असे सांगितले आहे की प्रत्येकासाठी स्वतःची पत्नीच योग्य आहे.
सामान्यं कथितं सर्वं विशेषं शृणु सुन्दरि
सर्वसाधारण गोष्टी सांगितल्या, आता विशेष ऐक, सुंदरिनी.
शूद्राणां विप्रपत्नी च विप्राणां शूद्रकामिनी
शूद्रांसाठी ब्राह्मणाची पत्नी आणि ब्राह्मणांसाठी शूद्र स्त्री.
शूद्रश्चेद्ब्राह्मणीं गच्छेद्ब्रह्महत्याशतं लभेत्
जर शूद्राने ब्राह्मण स्त्रीकडे गेला, तर त्याला शंभर ब्रह्महत्या केल्याचा पाप लागतो.
यदि शूद्रां व्रजेद्विप्रो वृषलीपतिरेव सः
जर ब्राह्मणाने शूद्र स्त्रीकडे गेला, तर तो फक्त नीच स्त्रीचा नवरा राहतो.
विष्ठासमश्च तत्पिंडो मूत्रतुल्यं च तर्पणम् 2.30.
त्याचे पिंडदान विष्ठेसारखे आणि तर्पण मूत्रासारखे अपवित्र असते.
कोटिजन्मार्जितं पुण्यं सन्ध्यार्चातपसाऽर्जितम्
कोटी जन्मांनी मिळवलेले पुण्य, संध्यावंदन, पूजा आणि तपाने मिळवलेले पुण्य,
ब्राह्मणश्च सुरापीती विड्भोजी वृषलीपतिः
जो ब्राह्मण मद्यपान करतो, विष्ठा खातो किंवा नीच स्त्रीचा नवरा असतो—
गुरुपत्नीं राजपत्नीं सपत्नीमातरं प्रसूम्
गुरुपत्नी, राजपत्नी, सवत माई किंवा स्वतःची आई,
सोदरभ्रातृजायां च मातुलानीं पितृप्रसूम्
सख्ख्या भावाची बायको, मामा, किंवा वडिलांची बायको,
शिष्यां च शिष्यपत्नीं च भगिनेयस्य कामिनीम्
शिष्या, शिष्याची पत्नी किंवा भगिनीच्या मुलाची प्रेयसी—
एतास्वेकामनेकां वा यो व्रजेन्मानवोऽधमः
या स्त्रियांपैकी एक किंवा अधिक कोणाकडेही जो पुरुष जातो, तो सर्वांत नीच समजला जातो.
अकर्म्मार्होऽपि सोऽस्पृश्यो लोके वेदेऽति निन्दितः
तो कोणत्याही कर्माला पात्र नसला तरी, समाजात अस्पृश्य आणि वेदात अत्यंत निंद्य ठरतो.
करोत्यशुद्धां सन्ध्यां च सन्ध्यां वा न करोति यः
जो संध्यावंदन शुद्ध न करता किंवा संध्यावंदनच करत नाही,
वैष्णवं च तथा शैवं शाक्तं सौरं च गाणपम्
वैष्णव, तसेच शैव, शाक्त, सौर आणि गाणपत्य,
प्रवाहमवधिं कृत्वा यावद्धस्तचतुष्टयम् 2.30.
प्रवाहाची मर्यादा चार मुठीपर्यंत ठेवली,
तत्र नारायणक्षेत्रे कुरुक्षेत्रे हरेः पदे
त्या ठिकाणी, नारायणक्षेत्रात, कुरुक्षेत्रात, हरिच्या पायरीवर,