स्वधर्म्मनिरतैर्वाऽपि विरतैर्वा स्वतन्त्रकैः
स्वधर्मात राहणारे, संन्यास घेतलेले किंवा स्वतंत्र असणारे, हे सगळे तिथे असतात.
एतत्ते कथितं साध्वि कुण्डसंख्यानिरूपणम्
हे साध्वी, तुला या सर्व खड्ड्यांची संख्या आणि स्वरूप सांगितली आहेत.
इति श्रीब्रह्मवैवर्त्ते महापुराणे नारदनारायणसंवादे द्वितीये प्रकृतिखण्डे सावित्र्युपाख्याने यमसावित्रीसंवादे नरककुण्डसंख्यानं नामैकोनत्रिंशो ऽध्यायः
यम आणि सावित्री यांच्या संवादात, सावित्रीच्या कथेत, प्रकृतिकांडाच्या दुसऱ्या भागात, नारद-नारायण संवादात, ब्रह्मवैवर्त महापुराणात 'नरकातील खड्ड्यांची संख्या' हा एकोणतीसवा अध्याय संपला.
2.30 यम उवाच तपस्वी ब्रह्मचारी च न याति नरकं यतिः
यम म्हणाला: जो तपस्वी आहे, ब्रह्मचर्य पाळतो, किंवा संन्यास घेतो, तो नरकात जात नाही.
कटुवाचा बान्धवांश्च खलत्वेन च यो नरः
जो माणूस आप्तांना कठोर बोलतो किंवा वाईट वागतो,
गात्रलोमप्रमाणाब्दं तत्र स्थित्वा हुताशने
तो तिथे केस वाढण्याइतका काळ अग्नीमध्ये राहतो.
ब्राह्मणं तृषितं क्षुब्धं प्रतप्तं गृहमागतम्
जो ब्राह्मण तहानलेला, अस्वस्थ, त्रासलेला, घरात आला,
तत्र लोमप्रमाणाब्दं स्थित्वा तत्र च दुःखितः
तो तिथे केस वाढण्याइतका काळ राहून, त्या ठिकाणी दुःख भोगतो.
रविवारार्कसंक्रान्त्याममायां श्राद्धवासरे
रविवार, सूर्याचा संक्रमणाचा काळ, माघ महिना किंवा श्राद्धाचा दिवस यांपैकी कुठल्याही दिवशी—
स याति क्षारकुण्डं च सूत्रमानाब्दमेव च
—जो असे कर्म करतो, तो क्षाराच्या कुंडात जातो आणि तिथे एक वर्ष राहतो.
स्वदत्तां परदत्तां वा ब्रह्मवृत्तिं हरेत्तु यः
स्वतः दिलेली किंवा दुसऱ्याने दिलेली ब्राह्मणाची उपजीविका जो घेतो—
षष्टिवर्षसहस्राणि विड्भोजी तत्र तिष्ठति
—तो तिथे सहा हजार वर्षे विष्ठा खाऊन राहतो.
परकीयतडागे च तडागं यः करोति च 2.30.
कोणी दुसऱ्याच्या तळ्यात तळे बांधतो—
तद्रेणुमानवर्षं च तद्भोजी तत्र तिष्ठति
—तो त्या तळ्याच्या रेणूइतकी वर्षे तिथे राहून तीच धूळ खातो.
एकाकी मिष्टमश्नाति श्लेष्मकुण्डं प्रयाति सः
जो एकटा गोड पदार्थ खातो, तो कफाने भरलेल्या कुंडात जातो.
पूर्णमब्दशतं चैव स प्रेतो भारते भवेत्
तो पूर्ण शंभर वर्षे भारतात प्रेतरूपाने राहतो.
पितरं मातरं चैव गुरुं भार्य्यां सुतं सुताम्
जो वडील, आई, गुरु, पत्नी, मुलगा किंवा मुलीला त्रास देतो—
पूर्णमब्दसहस्रं च तद्भोजी तत्र तिष्ठति
—तो तिथे पूर्ण हजार वर्षे खात राहतो.
दृष्ट्वातिथिं वक्रचक्षुः करोति यो हि मानवः
जो माणूस पाहुण्याकडे वाकड्या नजरेने पाहतो—
यानि कानि च पापानि ब्रह्महत्यादिकानि च
—ब्रह्महत्या वगैरे सर्व पापे जशी असतात—
पूर्णमब्दशतं चैव तद्भोजी तत्र तिष्ठति
—तो तिथे पूर्ण शंभर वर्षे खात राहतो.
दत्त्वा द्रव्यं च विप्राय चान्यस्मै दीयते यदि
कोणी ब्राह्मणाला दिलेले द्रव्य दुसऱ्याला देतो—
ततो भवेत्स चण्डालस्त्रिजन्मनि ततः शुचिः ततो भवेन्मानवश्च दरिद्रोऽल्पायुरेव च ।।2.30.
—तर पुढच्या जन्मी तो चांडाळ होतो, मग शुद्ध जन्म घेतो, नंतर तो माणूस गरीब आणि अल्पायुषी होतो.
पुमांसं कामिनी वाऽपि कामिनीं वा पुमानथ
पुरुषाने स्त्रीकडे किंवा स्त्रीने पुरुषाकडे वासनेने पाहिले—
पूर्णमब्दशतं चैव तद्भोजी तत्र तिष्ठति
—तो तिथे पूर्ण शंभर वर्षे खात राहतो.
सन्ताड्य च गुरुं विप्रं रक्तपातं च कारयेत्
जो गुरु किंवा ब्राह्मणाला मारतो किंवा रक्त काढतो—
ततो भवेद्व्याधजन्म सप्तजन्मसु भारते
मग तो भारतभूमीत सात जन्मे आजारी अवस्थेत जन्म घेतो.
अश्रु स्रवन्तं गायन्तं भक्तं दृष्ट्वा च गद्गदम्
जेव्हा एखादा भक्त डोळ्यातून अश्रू येत आणि गळ्यात कंठ दाटून गाताना दिसतो—
स वसेदश्रुकुण्डे च तद्भोजी शतवत्सरम्
तो अश्रुकुंडाजवळ शंभर वर्षे राहतो आणि तिथेच अन्न खातो.
करोति खलतां शश्वदशुद्धहृदयो नरः
ज्याचे हृदय नेहमी अपवित्र असते, तो मनुष्य कायम वाईट बनतो.