परमात्मा परं ब्रह्म निर्गुणः प्रकृतेः परः
परमात्मा, परमब्रह्म हे निर्गुण आणि प्रकृतीच्या पलीकडे आहे.
इत्येवं कथितं सर्वं मया पृष्टं यथागमम्
असं सर्व काही मी तुला विचारल्याप्रमाणे आणि परंपरेनुसार सांगितलं आहे.
सावित्र्युवाच प्रश्नं यद्यत्करोमि त्वां तद्भवान्वक्तुमर्हति
सावित्री म्हणाली: मी तुला जे काही विचारते, त्याचं उत्तर देण्यास तू समर्थ आहेस.
कां कां योनिं याति जीवः कर्मणा केन वा यम
जिवाला कोणत्या कर्मामुळे किंवा कोणत्या कारणाने कोणती योनी मिळते, हे सांग, यम.
केन वा कर्मणा मुक्तिः केन भक्तिर्भवेद्धरेः
कुठल्या कर्मामुळे मुक्ती मिळते, आणि कुठल्या कर्मामुळे हरिप्रती भक्ती होते?
केन वा दीर्घजीवी च केनाल्पायुश्च कर्म्मणा
कुठल्या कर्मामुळे दीर्घायुष्य मिळतं, आणि कुठल्या कर्मामुळे आयुष्य कमी होतं?
अङ्गहीनश्च काणश्च बधिरः केन कर्म्मणा
कुठल्या कर्मामुळे कोणी अपंग, आंधळा किंवा बहिरा होतो?
क्षिप्तोऽतिलुब्धकश्चैव केन वा नरघातकः 2.25.
कुठल्या कर्मामुळे कोणी वेडा, फारच लोभी किंवा माणूस मारणारा होतो?
केन वा ब्राह्मणत्वं च तपस्वित्वं च केन वा
कोणत्या गोष्टीमुळे ब्राह्मणत्व येते आणि कोणत्या मुळे तपस्वीपणा मिळतो?
गोलोकं केन वा ब्रह्मन्सर्वोत्कृष्टं निरामयम्
गोलोक सर्वश्रेष्ठ आणि दुःखरहित कशामुळे आहे, हे मला सांग.
को वा कं नरकं याति कियन्तं तेषु तिष्ठति
कोणत्या माणसाला कोणता नरक मिळतो आणि तिथे तो किती काळ राहतो?
यद्यदस्ति मया पृष्टं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
मी जे काही विचारले आहे, ते सर्व मला समजावून सांग.
नारायण उवाच ।। सावित्रीवचनं श्रुत्वा जगाम विस्मयं यमः । प्रहस्य वक्तुमारेभे कर्मपाकं च जीविनाम्
नारायण म्हणाले: सावित्रीचे बोल ऐकून यमाला आश्चर्य वाटले; तो हसत हसत जिवंत प्राण्यांच्या कर्मफळांबद्दल सांगायला लागला.
यम उवाच ज्ञानं ते पूर्वविदुषां योगिनां ज्ञानिनां परम्
यम म्हणाला: प्राचीन काळच्या ज्ञानी, योगी आणि खरे ज्ञानी यांचे जे ज्ञान आहे—
सावित्रीवरदानेन त्वं सावित्रीकला सति
सावित्रीने मिळवलेल्या वरामुळे तू सावित्रीचाच एक अंश आहेस.
यथा श्रीः श्रीपतेः क्रोडे भवानी च भवोरसि
जसे श्री लक्ष्मी श्रीपतीच्या मांडीवर असते, आणि भवानी महादेवाच्या छातीवर असते,
धर्मोरसि यथा मूर्त्तिः शतरूपा मनौ यथा
जसे धर्म त्याच्या छातीवर आहे, आणि शतरूपा मनुच्या सोबत आहे,
अदितिः कश्यपे चापि यथाऽहल्या च गौतमे
जशी अदिती कश्यपाच्या सोबत आहे, आणि अहल्या गौतमाच्या सोबत आहे,
यथा रतिः कामदेवे यथा स्वाहा हुताशने
जशी रती कामदेवाच्या सोबत आहे, आणि स्वाहा अग्निदेवाच्या सोबत आहे,
वरुणानी च वरुणे यज्ञे च दक्षिणा यथा
जशी वरुणानी वरुणाच्या सोबत आहे, आणि दक्षिणा यज्ञाच्या सोबत आहे,
सौभाग्या सुप्रिया त्वं च भव सत्यवति प्रिये वृणु देवि महाभागे सर्वं दास्यामि निश्चितम्
तसेच, सौभाग्यवती आणि प्रिय सत्यवती, तूही सुखी रहा. देवी, तू जे काही मागशील ते सर्व मी नक्की देईन.
सावित्र्युवाच भविष्यति महाभाग वरमेतन्मदीप्सितम् ।। 2.26.
सावित्री म्हणाली: हे महाभाग, मी ज्या वराची इच्छा केली आहे तो मला मिळू दे.
मत्पितुः पुत्रशतकं श्वशुरस्य च चक्षुषी
माझ्या वडिलांना शंभर पुत्र होऊ देत आणि माझ्या सासऱ्यांना पुन्हा दृष्टी मिळू दे.
अन्ते सत्यवता सार्द्धं यास्यामि हरिमन्दिरम्
शेवटी मी सत्यवतानं सोबत हरिच्या मंदिरात जाईन.
जीवकर्मविपाकं च श्रोतुं कौतूहलं च मे
जिवंत प्राण्यांच्या कर्मफळांबद्दल ऐकायला मला खूप उत्सुकता आहे.
यम उवाच जीवकर्म्मविपाकं च कथयामि निशामय
यम म्हणाला: मी जिवंत प्राण्यांच्या कर्मफळांबद्दल सांगतो—लक्ष देऊन ऐक.
शुभानामशुभानां च कर्म्मणां जन्म भारते
भारतात जन्म हा शुभ आणि अशुभ अशा दोन्ही प्रकारच्या कर्मांमुळे मिळतो.
सुरा दैत्या दानवाश्च गन्धर्वा राक्षसादयः
देव, दैत्य, दानव, गंधर्व, राक्षस आणि इतरही अनेक जण—
विशिष्टजीविनः कर्म्म भुञ्जते सर्वयोनिषु
विशेष पुण्य मिळवलेली जीवात्मा सर्व जन्मांत आपल्या कर्माचे फळ भोगते.
शुभाशुभं भुञ्जते च कर्म पूर्वार्जितं परम्
ती जीवात्मा पूर्वी केलेल्या शुभ आणि अशुभ कर्मांचे श्रेष्ठ फळ भोगते.