कर्म्मणो बीजरूपश्च सन्ततं तत्फलप्रदः
कर्म हे बीजासारखं असतं, आणि ते नेहमी त्याचे फळ देतं.
सोऽपि तद्धेतुरूपश्च कर्म्म तेन भवेत्सति
तेही कारण होतं, आणि म्हणून कर्मामुळेच सृष्टी निर्माण होते.
आत्मनः प्रतिबिम्बं च देही जीवः स एव च
आत्म्याचं प्रतिबिंब म्हणजे देहधारी जीव, आणि तोच खरा जीव आहे.
पृथिवी वायुराकाशो जलं तेजस्तथैव च
पृथ्वी, वारा, आकाश, पाणी आणि अग्नी हे सगळे—
कर्त्ता भोक्ता च देही च स्वात्मा भोजयिता सदा
देहधारी जीव नेहमी कर्ता, भोक्ता, स्वतःचा आत्मा आणि इतरांना आनंद देणारा असतो.
सदसद्भेदबीजं च ज्ञानं नानाविधं भवेत्
ज्ञान अनेक प्रकारचं असतं, आणि तेच खरे-अखरे यातील फरकाचं बीज होतं.
इन्द्रियाणां वै प्रवरमीश्वराणां समूहकम्
इंद्रियांमध्ये श्रेष्ठ म्हणजे सर्व देवतांचा समूह मानला जातो.
अनिरूप्यमदृश्यं च ज्ञानभेदं मनः स्मृतम् 2.25.
जे न सांगता येत नाही किंवा दिसत नाही, ज्ञानाची जी विविधता आहे, तिलाच मन म्हणतात.
अङ्गिनामङ्ग रूपं च प्रेरकं सर्वकर्मणाम्
सर्व अंगांमध्ये प्रमुख असलेलं, सर्व कर्मांना प्रवृत्त करणारं रूप—
सूर्य्यो वायुश्च पृथिवी वाण्याद्या देवताः स्मृताः
सूर्य, वारा, पृथ्वी, वाणी आणि इतर हे सर्व देवता म्हणून ओळखले जातात.
परमात्मा परं ब्रह्म निर्गुणः प्रकृतेः परः
परमात्मा, परमब्रह्म हे निर्गुण आणि प्रकृतीच्या पलीकडे आहे.
इत्येवं कथितं सर्वं मया पृष्टं यथागमम्
असं सर्व काही मी तुला विचारल्याप्रमाणे आणि परंपरेनुसार सांगितलं आहे.
सावित्र्युवाच प्रश्नं यद्यत्करोमि त्वां तद्भवान्वक्तुमर्हति
सावित्री म्हणाली: मी तुला जे काही विचारते, त्याचं उत्तर देण्यास तू समर्थ आहेस.
कां कां योनिं याति जीवः कर्मणा केन वा यम
जिवाला कोणत्या कर्मामुळे किंवा कोणत्या कारणाने कोणती योनी मिळते, हे सांग, यम.
केन वा कर्मणा मुक्तिः केन भक्तिर्भवेद्धरेः
कुठल्या कर्मामुळे मुक्ती मिळते, आणि कुठल्या कर्मामुळे हरिप्रती भक्ती होते?
केन वा दीर्घजीवी च केनाल्पायुश्च कर्म्मणा
कुठल्या कर्मामुळे दीर्घायुष्य मिळतं, आणि कुठल्या कर्मामुळे आयुष्य कमी होतं?
अङ्गहीनश्च काणश्च बधिरः केन कर्म्मणा
कुठल्या कर्मामुळे कोणी अपंग, आंधळा किंवा बहिरा होतो?
क्षिप्तोऽतिलुब्धकश्चैव केन वा नरघातकः 2.25.
कुठल्या कर्मामुळे कोणी वेडा, फारच लोभी किंवा माणूस मारणारा होतो?
केन वा ब्राह्मणत्वं च तपस्वित्वं च केन वा
कोणत्या गोष्टीमुळे ब्राह्मणत्व येते आणि कोणत्या मुळे तपस्वीपणा मिळतो?
गोलोकं केन वा ब्रह्मन्सर्वोत्कृष्टं निरामयम्
गोलोक सर्वश्रेष्ठ आणि दुःखरहित कशामुळे आहे, हे मला सांग.
को वा कं नरकं याति कियन्तं तेषु तिष्ठति
कोणत्या माणसाला कोणता नरक मिळतो आणि तिथे तो किती काळ राहतो?
यद्यदस्ति मया पृष्टं तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
मी जे काही विचारले आहे, ते सर्व मला समजावून सांग.
नारायण उवाच ।। सावित्रीवचनं श्रुत्वा जगाम विस्मयं यमः । प्रहस्य वक्तुमारेभे कर्मपाकं च जीविनाम्
नारायण म्हणाले: सावित्रीचे बोल ऐकून यमाला आश्चर्य वाटले; तो हसत हसत जिवंत प्राण्यांच्या कर्मफळांबद्दल सांगायला लागला.
यम उवाच ज्ञानं ते पूर्वविदुषां योगिनां ज्ञानिनां परम्
यम म्हणाला: प्राचीन काळच्या ज्ञानी, योगी आणि खरे ज्ञानी यांचे जे ज्ञान आहे—
सावित्रीवरदानेन त्वं सावित्रीकला सति
सावित्रीने मिळवलेल्या वरामुळे तू सावित्रीचाच एक अंश आहेस.
यथा श्रीः श्रीपतेः क्रोडे भवानी च भवोरसि
जसे श्री लक्ष्मी श्रीपतीच्या मांडीवर असते, आणि भवानी महादेवाच्या छातीवर असते,
धर्मोरसि यथा मूर्त्तिः शतरूपा मनौ यथा
जसे धर्म त्याच्या छातीवर आहे, आणि शतरूपा मनुच्या सोबत आहे,
अदितिः कश्यपे चापि यथाऽहल्या च गौतमे
जशी अदिती कश्यपाच्या सोबत आहे, आणि अहल्या गौतमाच्या सोबत आहे,
यथा रतिः कामदेवे यथा स्वाहा हुताशने
जशी रती कामदेवाच्या सोबत आहे, आणि स्वाहा अग्निदेवाच्या सोबत आहे,
वरुणानी च वरुणे यज्ञे च दक्षिणा यथा
जशी वरुणानी वरुणाच्या सोबत आहे, आणि दक्षिणा यज्ञाच्या सोबत आहे,