कर्मणा सुन्दरोऽरोगी महारोगी च कर्मणा
कर्मामुळे माणूस सुंदर आणि निरोगी होतो, आणि कर्मामुळेच मोठ्या आजाराने त्रस्त होतो.
कर्मणा नरकं यान्ति जीवाः स्वर्गं स्वकर्मणा 2.24.
कर्मामुळे जीव नरकात जातात, आणि आपल्या कर्मानेच स्वर्गात जातात.
कर्मणा चन्द्रलोकं च वह्निलोकं स्वकर्मणा
माणूस आपल्या कर्मांनुसार चंद्रलोक आणि अग्निलोक प्राप्त करतो.
तथा कुबेरलोकं च नरो याति स्वकर्मणा
त्याचप्रमाणे, आपल्या कर्मांमुळे माणूस कुबेरलोकालाही पोहोचतो.
याति नक्षत्रलोकं च सत्यलोकं स्वकर्मणा
तो आपल्या कर्मांनुसार नक्षत्रलोक आणि सत्यलोक प्राप्त करतो.
स्वकर्मणा च पातालं ब्रह्मलोकं स्वकर्मणा
आपल्या कर्मांमुळे तो पाताळात जातो आणि आपल्या कर्मांमुळेच ब्रह्मलोकालाही पोहोचतो.
कर्मणा याति वैकुण्ठं गोलोकं च निरामयम्
कर्मांमुळेच तो वैकुंठ आणि निर्मळ गोलोक प्राप्त करतो.
कर्मणा कोटिकल्पायुः क्षीणायुश्च स्वकर्मणा
कर्मामुळे त्याला कोटी कल्पांचे आयुष्य मिळते, किंवा त्याचे आयुष्य त्याच्या कर्मांमुळे कमी होते.
इत्येवं कथितं सर्वं मया तत्त्वं च सुन्दरि
सुंदरी, मी तुला सर्व काही आणि सत्य सांगितले आहे.
श्रीनारायण उवाच तुष्टाव परया भक्त्या तमुवाच मनस्विनी
श्री नारायण म्हणाले: ती स्त्री अत्यंत भक्तीने त्याची स्तुती करू लागली आणि त्या बुद्धिमान स्त्रीने बोलायला सुरुवात केली.
सावित्र्युवाच कर्म निर्मूलयन्त्येव केन वा साधवो जनाः
सावित्री म्हणाली: सज्जन लोक कर्म मुळासकट कसे नष्ट करतात?
कर्मणां बीजरूपः कः को वा कर्म्मफलप्रदः
कर्मांचे मूळ काय आहे आणि कर्माचे फळ कोण देतो?
को वा कर्मफलं भुङ्क्ते को वा निर्लिप्त एव च
कर्माचे फळ कोण भोगतो आणि कोण त्यातून अलिप्त राहतो?
किं विज्ञानं मनो बुद्धिः के वा प्राणाः शरीरिणाम्
ज्ञान, मन आणि बुद्धी म्हणजे काय, आणि देहधारकांचे प्राण कोण आहेत?
भोक्ता भोजयिता को वा को भोगः का च निष्कृतिः
भोगणारा कोण, भोग घडवणारा कोण, भोग म्हणजे काय आणि प्रायश्चित्त काय आहे?
यम उवाच अवैदिकं तु यत्कर्म तदेवाशुभमेव च
यम म्हणाले: जे कर्म वेदविरुद्ध आहे, तेच अशुभ असते.
अहैतुकी विष्णुसेवा सङ्कल्परहिता सताम्
सज्जनांनी केलेली निष्काम आणि हेतुरहित विष्णूसेवा ही खरी सेवा आहे.
हरिभक्तो नरो यश्च स च मुक्तः श्रुतौ श्रुतम्
जो माणूस हरिभक्त आहे, तो मुक्त होतो; हे शास्त्रात सांगितले आहे.
मुक्तिश्च द्विविधा साध्वि श्रुत्युक्ता सर्वसम्मता 2.25.
साध्वी, शास्त्रात सांगितल्याप्रमाणे आणि सर्वांनी मान्य केलेली मुक्ती दोन प्रकारची आहे.
हरिभक्तिस्वरूपां च मुक्तिं वाञ्छन्ति वैष्णवाः
वैष्णव लोक हरिभक्तिरूप मुक्तीचीच इच्छा करतात.
कर्म्मणो बीजरूपश्च सन्ततं तत्फलप्रदः
कर्म हे बीजासारखं असतं, आणि ते नेहमी त्याचे फळ देतं.
सोऽपि तद्धेतुरूपश्च कर्म्म तेन भवेत्सति
तेही कारण होतं, आणि म्हणून कर्मामुळेच सृष्टी निर्माण होते.
आत्मनः प्रतिबिम्बं च देही जीवः स एव च
आत्म्याचं प्रतिबिंब म्हणजे देहधारी जीव, आणि तोच खरा जीव आहे.
पृथिवी वायुराकाशो जलं तेजस्तथैव च
पृथ्वी, वारा, आकाश, पाणी आणि अग्नी हे सगळे—
कर्त्ता भोक्ता च देही च स्वात्मा भोजयिता सदा
देहधारी जीव नेहमी कर्ता, भोक्ता, स्वतःचा आत्मा आणि इतरांना आनंद देणारा असतो.
सदसद्भेदबीजं च ज्ञानं नानाविधं भवेत्
ज्ञान अनेक प्रकारचं असतं, आणि तेच खरे-अखरे यातील फरकाचं बीज होतं.
इन्द्रियाणां वै प्रवरमीश्वराणां समूहकम्
इंद्रियांमध्ये श्रेष्ठ म्हणजे सर्व देवतांचा समूह मानला जातो.
अनिरूप्यमदृश्यं च ज्ञानभेदं मनः स्मृतम् 2.25.
जे न सांगता येत नाही किंवा दिसत नाही, ज्ञानाची जी विविधता आहे, तिलाच मन म्हणतात.
अङ्गिनामङ्ग रूपं च प्रेरकं सर्वकर्मणाम्
सर्व अंगांमध्ये प्रमुख असलेलं, सर्व कर्मांना प्रवृत्त करणारं रूप—
सूर्य्यो वायुश्च पृथिवी वाण्याद्या देवताः स्मृताः
सूर्य, वारा, पृथ्वी, वाणी आणि इतर हे सर्व देवता म्हणून ओळखले जातात.