तुलस्युवाच कथं बभूव विजयस्तन्मे ब्रूहि कृपानिधे
तुलसी म्हणाली, 'दया करणाऱ्या प्रभो, विजय कसा मिळाला हे मला सांग.'
तुलसीवचनं श्रुत्वा प्रहस्य कमलापतिः
तुलसीचे शब्द ऐकून लक्ष्मीपती मंद हसला.
श्रीहरिरुवाच नाशो बभूव सर्वेषां दानवानां च कामिनि
श्रीहरि म्हणाले, 'सुंदर स्त्री, सर्व दानवांचा नाश झाला.'
प्रीतिं च कारयामास ब्रह्मा च स्वयमावयोः
आमच्यात प्रेम निर्माण व्हावे म्हणून ब्रह्मदेवाने स्वतः प्रयत्न केला.
मयाऽऽगतं स्वभवनं शिवलोकं शिवो गतः
मी माझ्या घरी परत गेलो आणि शंकर शंकराच्या लोकात गेला.
रेमे रमापतिस्तत्र रामया सह नारद सर्वं वितर्कयामास कस्त्वमेवेत्युवाच ह
तेथे लक्ष्मीपतीने रामेसोबत आनंद केला; नारदाने सगळे विचार करून विचारले, 'तू खरा कोण आहेस?'
तुलस्युवाच
तुलसी म्हणाली:
दूरीकृतं मत्सतीत्वमथवा त्वां शपामहे
माझे पतिव्रत्य हरवले आहे, नाहीतर मी तुला शाप देईन.
दधार लीलया ब्रह्मन्स्वां मूर्तिं सुमनोहराम् नवीननीरद श्यामं शरत्पङ्कजलोचनम् ।। 2.21.
त्याने सहजपणे, हे ब्रह्मदेवा, आपली सुंदर मूर्ती धारण केली—नवीन काळ्या मेघासारखा रंग, शरद ऋतूतील कमळासारखी डोळे.
कोटिकन्दर्पलीलाभं रत्नभूषणभूषितम्
त्याच्याकडे कोटी कोटी मदनासारखे सौंदर्य होते आणि तो रत्नांच्या दागिन्यांनी सजलेला होता.
तं दृष्ट्वा कामिनी कामान्मूर्छां संप्राप लीलया
त्याला पाहून ती कामिनी इच्छेने खेळतच बेशुद्ध पडली.
हे नाथ ते दया नास्ति पाषाण सदृशस्य च
'नाथा, तुझ्या हृदयात दया नाही, ते दगडासारखे कठोर आहे.'
पाषाणसदृशस्त्वं च दयाहीनो यतः प्रभो
'प्रभो, तू दगडासारखा आहेस म्हणून तुझ्यात दयाच नाही.'
ये वदन्ति दयासिन्धुं त्वां ते भ्रान्ता न संशयः
'जे तुला दयाचा सागर म्हणतात, ते नक्कीच भ्रमित झाले आहेत, यात शंका नाही.'
दुर्वृत्तस्त्वं च सर्वज्ञो न जानासि परव्यथाम्
'तू वाईट आहेस आणि सर्वज्ञ आहेस, तरीही दुसऱ्यांचे दुःख तुला कळत नाही.'
इत्युक्त्वा च महासाध्वी निपत्य चरणे हरेः
असे बोलून ती महान सती हरिच्या पायांवर पडली.
तस्याश्च करुणां दृष्ट्वा करुणामयसागरः
तिची करुणा पाहून करुणेचा सागर पिळवटला.
श्रीभगवानुवाच त्वदर्थे शङ्खचूडश्च चकार सुचिरं तपः
श्रीभगवान म्हणाले, 'तुझ्यासाठी शंखचूडाने खूप काळ कठोर तप केला.'
कृत्वा त्वां कामिनीं कामी विजहार च तत्फलात् 2.21.
त्या कामुक पुरुषाने तुला स्त्री करून तुझ्याशी रमण केले आणि त्या कृत्याचा परिणाम पुढे आला.
इदं शरीरं त्यक्त्वा च दिव्यं देहं विधाय च
हे शरीर सोडून, त्याने दिव्य देह धारण केला.
इयं तनुर्नदीरूपा गण्डकीति च विश्रुता
हे शरीर नदीच्या रूपात, प्रसिद्ध गंडकी म्हणून ओळखले जाऊ लागले.
तव केशसमूहाश्च पुण्यवृक्षा भवन्त्विति
तुझे केसांचे झुपके पवित्र वृक्ष होतील.
त्रिलोकेषु च पुष्पाणां पत्राणां देवपूजने
तीनही लोकांत, देवांची पूजा करण्यासाठी वापरली जाणारी फुले आणि पाने,
स्वर्गे मर्त्ये च पाताले वैकुण्ठे मम सन्निधौ
स्वर्गात, पृथ्वीवर, पाताळात आणि वैकुंठात, माझ्या सान्निध्यात,
गोलोके विरजातीरे रासे वृन्दावने भुवि
गोलोकात, विरजा नदीच्या काठी, रासमंडळात, व्रुंदावनात पृथ्वीवर,
माधवीकेतकीकुन्दमल्लिकामालतीवने
माधवी, केतकी, कुंद, मल्लिका आणि मालती यांच्या बागेत,
तुलसीतरुमूले च पुण्यदेशे सुपुण्यदे
तुलसीच्या झाडाच्या मुळाशी, पवित्र स्थळी, हे अतीपवित्रे,
तत्रैव सर्वदेवानां समधिष्ठानमेव च
तेथेच सर्व देवतांचे वासस्थान आहे.
स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः 2.21.
जो तेथे स्नान करतो, तो सर्व तीर्थांत स्नान केल्यासारखा आणि सर्व यज्ञांत दीक्षित झाल्यासारखा होतो.
सुधाघटसहस्रेण सा तुष्टिर्न भवेद्धरेः
हजार अमृतकलशांनी देखील, हरिचे असे समाधान मिळत नाही.