अथ दूते गते तत्र शंखचूडः प्रतापवान्
तेव्हा दूत निघून गेल्यावर, पराक्रमी शंखचूड—
रणवार्त्तां च सा श्रुत्वा शुष्ककण्ठोष्ठतालुका 2.17.
युद्धाची बातमी ऐकून त्याचा घसा, ओठ आणि तालू कोरडा पडला.
तुलस्युवाच हे प्राणाधिष्ठातृदेव रक्ष मे जीवनं क्षणम्
तुलसी म्हणाली, 'हे प्राणांचे अधिष्ठाता देव, माझे प्राण एक क्षण जरी वाचव.'
भुंक्ष्व जन्मसु भोग्यं तद्यद्वै मनसि वांछितम्
प्रत्येक जन्मात तुझ्या मनात ज्या गोष्टीची इच्छा आहे, त्या सर्व भोग भोग.
आन्दोलयन्ति प्राणा मे मनो दग्धं च सन्ततम्
माझे प्राण डोलत आहेत आणि माझे मन नेहमीच जळत आहे.
तुलसीवचनं श्रुत्वा भुक्त्वा पीत्वा नृपेश्वरः
तुलसीचे बोल ऐकून, राजा जेवून-पिऊन—
शङ्खचूड उवाच शुभं हर्षं सुखं दुःखं भयं शोकममंगलम्
शंखचूड म्हणाला: शुभ, आनंद, सुख, दुःख, भीती, शोक आणि अशुभ —
काले भवन्ति वृक्षाश्च शाखावन्तश्च कालतः
हे सर्व वेळेनुसार येतात; झाडांनाही वेळेनुसार फांद्या येतात.
तेषां फलानि पक्वानि प्रभवन्त्येव कालतः
त्यांचे फळेही योग्य वेळीच पिकतात.
भवन्ति काले भूतानि काले कालं प्रयान्ति च
सर्व जीव सुद्धा वेळेनुसार जन्म घेतात आणि वेळ आली की निघून जातात.
स्रष्टा च काले सृजति पाता पाति च कालतः
सृष्टीकर्ता योग्य वेळी निर्माण करतो आणि पालनकर्ता वेळेनुसार सर्वांचे रक्षण करतो.
ब्रह्मविष्णुशिवादीनामीश्वरः प्रकृतेः परः।। स्रष्टा पाता च संहर्त्ता स कृत्स्नांशेन सर्वदा।2.17.
जो प्रभू प्रकृतीपेक्षा पर आहे, तोच ब्रह्मा, विष्णू, शिव आणि इतरांचा मूळ आहे; तोच सृष्टीकर्ता, पालनकर्ता आणि संहारकर्ता आहे, आणि हे तो नेहमी पूर्णपणे करतो.
काले स एव प्रकृतिं निर्माय स्वेच्छया प्रभुः
योग्य वेळी तोच प्रभू आपल्या इच्छेने प्रकृतीची निर्मिती करतो.
आब्रह्मस्तंबपर्य्यन्तं सर्वं कृत्रिममेव च
ब्रह्मापासून गवताच्या पातीपर्यंत सर्व काही कृत्रिमच आहे.
भज सत्यं परं ब्रह्म राधेशं त्रिगुणात्परम्
तू सत्य, सर्वोच्च ब्रह्म — राधेचा स्वामी — या तिन्ही गुणांपलीकडील परमेश्वराची भक्ती कर.
जलं जलेन सृजति जलं पाति जलेन यः
तोच पाण्यातून पाणी निर्माण करतो आणि पाण्याला पाण्यानेच टिकवतो.
यस्याज्ञया वाति वातः शीघ्रगामी च सन्ततम्
ज्याच्या आज्ञेने वारा नेहमी वेगाने वाहतो.
यथाक्षणं वर्षतीन्द्रो मृत्युश्चरति जन्तुषु
प्रत्येक क्षणी इंद्र पाऊस पाडतो आणि मृत्यू सर्व प्राण्यांत फिरतो.
मृत्योर्मूलं कालमूलं यमस्य च यमं परम्
मृत्यूचे मूळ म्हणजे काळ; आणि काळाचे मूळ म्हणजे यमाचा देखील स्वामी असलेला परमेश्वर.
संहर्त्तारं च संहर्तुस्तं कृष्णं शरणं व्रज
संहार करणाऱ्याचा संहार करणाऱ्या कृष्णाच्या शरण जा.
अहं को वा त्वं च का वा विधिना योजितः पुरा
मी कोण, तू कोण, आणि हे पूर्वीपासून विधीने आपल्याला जोडले आहे, हे काय?
अज्ञानी कातरः शोके विपत्तौ च न पण्डितः ।। 2.17.
जो अज्ञानी आहे, तो शोकात आणि विपत्तीत घाबरतो; असा माणूस पंडित नसतो.
नारायणं तं सर्वेशं कान्तं प्राप्स्यसि निश्चितम्
तुला नक्कीच सर्वांचा स्वामी, तुझा प्रिय नारायण मिळेल.
मया त्वं तपसा लब्धा ब्रह्मणश्च वरेण हि
तुला मी तपस्येने आणि ब्रह्माच्या वरामुळे मिळवले आहे.
वृन्दावने च गोविन्दं गोलोके त्वं लभिष्यसि
वृंदावनात तू गोविंदाला, गोलोकात प्राप्त करशील.
तत्र द्रक्ष्यसि मां त्वं च त्वां च द्रक्ष्यामि सन्ततम्
तेथे तू मला पाहशील आणि मी तुला नेहमी पाहीन.
पुनर्यास्यामि तत्रैव कः शोको मे शृणु प्रिये ।। त्वं हि देहं परित्यज्य दिव्यरूपं विधाय च
मी पुन्हा तिथे येईन, मग मला दु:ख कशाचे? ऐक प्रिये, तू देह सोडून दिव्य रूप धारण करशील.
तत्कालं प्राप्स्यसि हरिं मा कान्ते कातरा भव
त्या वेळी तुला हरि मिळेल, म्हणून प्रिये, काळजी करू नकोस.
सुष्वाप शोभने तल्पे पुष्पचन्दनचर्चिते
ती सुंदर फुलांनी व चंदनाने सजवलेल्या पलंगावर शांत झोपली.
रत्नप्रदीपसंयुक्ते स्त्रीरत्नं प्राप्य सुन्दरीम्
रत्नांनी उजळलेल्या दिव्यांमध्ये, त्याने सुंदर स्त्रीरत्न प्राप्त केले.