कृत्यास्वरूपं तद्यत्तु स्वर्वेश्यादिकमेव च
कृतीचे खरे स्वरूप आणि सर्व देवतांमध्ये श्रेष्ठ जे आहे—
सत्त्वप्रधानं यद्रूपं तच्च शुद्धं स्वभावतः
जे रूप सत्त्वगुणप्रधान आहे, ते स्वभावतः शुद्ध असते.
तद्वास्तवं च विज्ञेयं प्रवदन्ति मनीषिणः
तेच खरे रूप समजावे, असे ज्ञानी लोक सांगतात.
स्थानाभावात्क्षणाभावान्मध्यवृत्तेरभावतः
स्थानाचा, क्षणाचा आणि मधल्या अवस्थेचा अभाव असल्यामुळे—
बहुगोष्ठा वृतेनैव रिपुराजभयेन च
अनेक चर्चा आणि शत्रुराजाच्या भीतीमुळे—
इदं मध्यमरूपं च प्रवदन्ति मनीषिणः
हेच मध्यम रूप आहे, असे ज्ञानी लोक सांगतात.
न पृच्छति कुले जातः पण्डितश्च परस्त्रियम्
जो माणूस चांगल्या घरात जन्मला आणि शहाणा आहे, तो दुसऱ्याच्या बायकोला कधीच काही विचारत नाही.
आगच्छामि त्वत्समीपमाज्ञया ब्रह्मणोऽधुना 2.16.
ब्रह्मदेवाच्या आज्ञेने मी आता तुझ्या समोर आलो आहे.
अहमेव शङ्खचूडो देवविद्रावकारकः
मीच शंखचूड आहे, जो देवांना घाबरवतो.
अहमष्टसु गोपेषु गोगोपीपार्षदेषु च
आठ गवळ्यांच्या गटात, तसेच गायी, गवळण आणि त्यांचे सेवक यांच्यात मी आहे.
जातिस्मरोऽहं जानामि कृष्णमन्त्रप्रभावतः
माझ्या पूर्वजन्मांची आठवण मला आहे; हे सगळं मला कृष्णमंत्राच्या प्रभावामुळे कळलं आहे.
त्वमेव राधिकाकोपाज्जाताऽसि भारते भुवि
राधिकेच्या रागामुळे तूच भारतभूमीवर जन्म घेतलास.
इत्येवमुक्त्वा स पुमान्विरराम महामुने
असं म्हणून तो पुरुष शांत झाला, हे महर्षे.
तुलस्युवाच कान्तमेवंविधं कान्ता शश्वदिच्छति कामतः
तुलसी म्हणाली: प्रत्येक प्रेयसीला असा प्रियकर नेहमीच हवे असतो, कारण तिला त्याच्याबद्दल प्रेम असतं.
त्वयाऽहमधुना सत्यं विचारेण पराजिता
आता तुझ्या विचाराने मी खरोखरच हरले आहे.
निन्दन्ति पितरो देवा बान्धवाः स्त्रीजितं जनम्
वडील, देव आणि नातेवाईक स्त्रीकडून जिंकल्या गेलेल्या पुरुषाची निंदा करतात.
शुध्येद्विप्रो दशाहेन जातके मृतके तथा
ब्राह्मणाला जन्म किंवा मृत्यू झाल्यावर दहा दिवसांनी शुद्धता येते.
शूद्रो मासेन वेदेषु मातृवद्वर्णसङ्करः 2.16.
शूद्राला एका महिन्याने, आणि वेदांमध्ये मिश्र जातीचा जन्म झालेला माणूस आईसारखा मानला जातो.
न गृह्णन्तीच्छया तस्य पितरः पिण्डतर्पणम्
त्याच्या पितरांना त्याच्याकडून पिंडाचा स्वीकार करायचा नसतो.
किं तस्य ज्ञानतपसा जपहोमप्रपूजनैः
त्याच्या ज्ञान, तप, जप, होम आणि पूजेचा काय उपयोग?
विद्याप्रभावज्ञानार्थं मया त्वं च परीक्षितः
विद्येच्या सामर्थ्याची परीक्षा घेण्यासाठी मी तुलाही तपासलं.
वराय गुणहीनाय वृद्धायाज्ञानिने तथा
ज्याच्यात गुण नाहीत, जो म्हातारा आहे किंवा जो अज्ञानी आहे—
अत्यन्तकोपयुक्ताय चात्यन्तदुर्मुखाय च
जो फार रागावतो किंवा ज्याचं चेहरा फार कुरूप आहे,
जडाय चैव मूकाय क्लीबतुल्याय पापिने
जो मंद आहे, मूक आहे, नपुंसकासारखा आहे किंवा पापी आहे—
शान्ताय गुणिने चैव यूने च विदुषेऽपि च
जो शांत, गुणी, तरुण आणि विद्वान आहे,
यः कन्यापालनं कृत्वा करोति विक्रयं यदि
जो कुणी एखाद्या कन्येचे रक्षण करून तिला विकतो,
कन्यामूत्रपुरीषं च तत्र भक्षति पातकी
तो पापी त्या कन्येचे मूत्र आणि विष्ठा खातो.
तदन्ते व्याधयोनौ च लभते जन्म निश्चितम् 2.16.
नंतर तो नक्कीच रोगांनी ग्रस्त योनीत जन्म घेतो.
इत्येवमुक्त्वा तुलसी विरराम तपोवने
असे म्हणून तुळशीने तपोवनात मौन धरले.
मूर्ध्ना ननाम तुलसी शङ्खचूडश्च नारद
तुळशी, शंखचूड आणि नारद यांनी डोके टेकवले.