ब्रह्मवैवर्तपुराणम्

जन्म कस्य गृहे लब्धं पुण्ये पुण्यवतो मुने

मुनिवर, कोणाचा जन्म कुठल्या घरात, पुण्यवान ठिकाणी झाला,

आविर्भूय च तद्गेहात्क्वागतः केन हेतुना

त्या घरातून प्रकट होऊन तो कुठे गेला आणि कोणत्या कारणासाठी,

भारावतरणं केन प्रार्थितो गोश्चकार सः

पृथ्वीवरील भार कमी करण्यासाठी कोणाच्या विनंतीने अवतार झाला आणि गायीसाठी त्याने काय केलं,

इतीदमन्यदाख्यानं पुराणं श्रुतिदुर्लभम्

अशी ही दुसरी एक प्राचीन कथा, जी वेदांमध्येही क्वचित ऐकायला मिळते,

स्वज्ञानाद्यन्मया पृष्टमपृष्टं वा शुभाशुभम्

माझ्या स्वतःच्या ज्ञानानुसार, मी जे काही शुभ किंवा अशुभ विचारलं किंवा न विचारलेलं आहे,

शिष्यपृष्टमपृष्टं वा व्याख्यानं कुरुते च यः

शिष्याने विचारलं असो किंवा न विचारता, जो कोणी शिष्याला अर्थ समजावून सांगतो,

सौतिरुवाच सिद्धक्षेत्रादागतोऽहं यामि नारायणाश्रमम्

सूती म्हणाले : मी सिद्ध क्षेत्रातून आलो आहे आणि आता नारायण आश्रमाकडे जात आहे.

दृष्ट्वा विप्रसमूहं च नमस्कर्तुमिहागतः

ब्राह्मणांचा समूह पाहून, मी त्यांना नमस्कार करण्यासाठी इथे आलो आहे.

देवं विप्रं गुरुं दृष्ट्वा न नमेद्यस्तु संभ्रमात् 1.1.

जो कोणी देव, ब्राह्मण किंवा गुरु यांना पाहूनही गोंधळामुळे नमस्कार करत नाही,

हरिर्ब्राह्मणरूपेक्षण शश्वद् भ्रमति भूतले

शौनक, हरि नेहमी ब्राह्मणाच्या रूपात या पृथ्वीवर फिरत असतो.

भगवन्यत्त्वया पृष्टं ज्ञातं सर्वमभीप्सितम्

भगवान, तू विचारलेले सर्व काही मला पूर्णपणे समजले आणि तेच मला हवे होते.

पुराणोपपुराणानां वेदानां भ्रमभञ्जनम्

पुराणे, उपपुराणे आणि वेद यांतील शंका यामुळे दूर होतात.

कामिनां कामदं चेदं मुमुक्षूणां च मोक्षदम्

इच्छुकांना हे इच्छित फळ देते आणि मुक्ती इच्छिणाऱ्यांना मोक्ष देते.

ब्रह्मखण्डं सर्वबीजं परब्रह्मनिरूपणम्

ब्रह्मखंड हे सर्वांचे मूळ आहे आणि परब्रह्माचे वर्णन आहे.

वैष्णवा योगिनः सन्तो न च भिन्नाश्च शौनक

शौनक, वैष्णव, योगी आणि संत हे एकमेकांपासून वेगळे नाहीत.

सन्तो भवन्ति सत्सङ्गाद्योगिसंगेन योगिनः

सत्संगामुळे संत होतात आणि योग्यांच्या संगतीने योगी होतात.

यत्रोद्भवश्च देवानां देवीनां सर्वजीविनाम्

इथे देव, देवता आणि सर्व जीवांचा उत्पत्तीचा वर्णन आहे.

जीवकर्मविपाकश्च शालिग्रामनिरूपणम्

जीवांच्या कर्मांचे फळ आणि शाळिग्रामाचे वर्णन येथे सांगितले आहे.

प्रकृतेर्लक्षणं तत्र कलांशानां निरूपणम् 1.1.

तेथे प्रकृतीचे लक्षण आणि तिच्या विविध अंशांचे वर्णन केले आहे.

सुकृतीनां दुष्कृतीनां यद्यत्स्थानं शुभाशुभम्

सुकृत्य आणि दुष्कृत्य करणाऱ्यांचे शुभ आणि अशुभ स्थान येथे सांगितली आहेत.

ततो गणेशखण्डे च तज्जन्म परिकीर्तितम्

यानंतर गणेशखंडात गणेशाचा जन्म सांगितला आहे.

गणेशभृगुसंवादे सर्वतत्त्वनिरूपणम्

गणेश आणि भृगु यांच्या संवादात सर्व तत्त्वांचे वर्णन केले आहे.

श्रीकृष्णजन्मखण्डं च कीर्तितं च ततः परम्

यानंतर श्रीकृष्ण जन्मखंडाचेही वर्णन केले आहे.

भुवो भारावतरणं क्रीडाकौतुकमङ्गलम्

पृथ्वीवरील ओझं हलकं करणं, हे एक खेळ, आश्चर्य आणि मंगलमय घडामोड आहे.

इदं ते कथितं विप्र पुराणप्रवरं परम्

हे श्रेष्ठ आणि उत्तम पुराण तुला सांगितलं आहे, हे ऋषी.

सर्वेषामीप्सितं श्रीदं सर्वाशापूर्णकारणम्

हे सर्वांना हवेसं, श्री देणारं आणि सर्व इच्छा पूर्ण करणारं आहे.

सारभूतं पुराणेषु केवलं वेदसंमितम्

हे सर्व पुराणांमध्ये सार आहे आणि फक्त वेदांशी सुसंगत आहे.

ब्रह्मवैवर्तकं तेन प्रवदन्ति पुराविदः

म्हणून पुराण जाणणारे याला ब्रह्मवैवर्त असं म्हणतात.

निरामये च गोलोके कृष्णेन परमात्मना 1.1.

सर्व रोगांपासून मुक्त अशा गोलोकात, कृष्ण परमात्म्याने हे दिलं.