कथं शशाप सा गङ्गा पूजितां तां सरस्वतीम्
गंगेने सरस्वतीला, जी पूजली जात होती, कसे शाप दिले?
तेजस्विन्योर्द्वयोर्वादकारणं श्रुतिसुन्दरम्
त्या दोन्ही तेजस्विनींच्या वादाचे कारण ऐकायला फारच मनमोहक आहे.
नारायण उवाच यस्याः स्मरणमात्रेण सर्वपापात्प्रमुच्यते
नारायण म्हणाले: जिचे फक्त स्मरण केल्याने सर्व पापांपासून मुक्ती मिळते.
लक्ष्मीस्सरस्वती गङ्गा तिस्रो भार्य्या हरेरपि
लक्ष्मी, सरस्वती आणि गंगा—ही तिघीही हरिच्या पत्नी आहेत.
चकार सैकदा गङ्गा विष्णोर्मुखनिरीक्षणम्
एकदा गंगेने विष्णूच्या मुखाकडे पाहिले.
विभुर्जहास तद्वक्त्रं निरीक्ष्य च मुदा क्षणम्
भगवंताने तिच्या चेहऱ्याकडे पाहून क्षणभर आनंदाने हसले.
बोधयामास तां पद्मा सत्त्वरूपा च सस्मिता 2.6.
पद्मा ही शुद्धस्वभाव असलेली, तिला ती सौम्य हास्याने समजावून सांगितले.
उवाच गङ्गां भर्त्तारं रक्तास्या रक्तलोचना
रक्त ओठ आणि लाल डोळे असलेली ती, गंगेला, आपल्या पतीला, बोलली.
सरस्वत्युवाच धर्मिष्ठस्य वरिष्ठस्य विपरीता खलस्य च
सरस्वती म्हणाली — धर्मी, श्रेष्ठ आणि उलट वागणाऱ्या दुष्ट व्यक्तींबद्दल,
ज्ञातं सौभाग्यमधिकं गंगायां ते गदाधर
गदाधर, मला कळले की गंगेचे भाग्य अधिक आहे.
गंगायाः पद्मया सार्द्धं प्रीतिश्चापि सुसम्मता
गंगा आणि पद्मा यांच्यातील प्रेम सर्वांना मान्य आहे.
किं जीवनेन मेऽत्रैव दुर्भगायाश्च साम्प्रतम्
मी इतकी दुर्दैवी असताना, इथे जगण्यात काय अर्थ आहे?
त्वां सर्वेशं सत्त्वरूपं ये वदन्ति मनीषिणः
सर्वज्ञा, सर्वज्ञानी लोक तुला शुद्धस्वभावाचा सर्वांचा स्वामी म्हणतात.
सरस्वतीवचः श्रुत्वा दृष्ट्वा तां कोपसंयुताम्
सरस्वतीचे बोल ऐकून आणि तिला रागाने भरलेली पाहून,
गते नारायणे गंगामवोचन्निर्भयं रुषा
नारायण निघून गेल्यावर, गंगाने निर्भयपणे आणि रागाने बोलले.
हे निर्लज्जे सकामे त्वं स्वामिगर्वं करोषि किम्
अगं निर्लज्जे, वासनांनी भरलेली, पतीचा गर्व का करतेस?
मानहानिं करिष्यामि तवाद्य हरिसन्निधौ 2.6.
आज मी तुझी मानहानी हरिच्या उपस्थितीत करीन.
इत्येवमुक्त्वा गंगाया जिघृक्षुं केशमुद्यताम्
असे म्हणून तिने गंगेचे केस पकडण्यासाठी हात उचलला.
शशाप वाणी तां पद्मां महाकोपवती सती
म्हणून वाणी, प्रचंड रागाने, पद्मेला शाप दिला.
विपरीतं यतो दृष्ट्वा किंचिन्नो वक्तुमर्हसि
तू चुकीचे वागली आहेस, त्यामुळे तुला पुढे काहीही बोलायचे अधिकार नाही.
शापं श्रुत्वा च सा देवी न शशाप चुकोप न
शाप ऐकून ती देवी न शाप देत, न रागावली.
अत्युद्धतां च तां दृष्ट्वा कोपप्रस्फुरितानना
तिची खूपच अस्वस्थता आणि रागाने थरथरणारे तोंड पाहून,
गंगोवाच वाग्दुष्टा वागधिष्ठात्री देवीयं कलहप्रिया
गंगा म्हणाली — ही वाणीची अधिष्ठात्री देवी, कठोर बोलणारी आणि वादाला आवडणारी आहे.
यावती योग्यताऽस्याश्च यावती शक्तिरेव वा
तिच्यात जितकी पात्रता आहे, जितकी शक्ती आहे,
स्वबलं यन्मम बलं विज्ञापयितुमर्हतु
त्याची ताकद माझ्या ताकदीसारखी आहे का, हे त्याने सांगावे.
अधो मर्त्यं सा प्रयातु सन्ति यत्रैव पापिनः 2.6.
ती खाली माणसांच्या जगात जाऊ दे, जिथे पापी लोक राहतात.
इत्येवं वचनं श्रुत्वा तां शशाप सरस्वती
हे शब्द ऐकून सरस्वतीने तिला शाप दिला.
एतस्मिन्नन्तरे तत्र भगवानाजगाम ह
त्याच वेळी तिथे भगवंत आले.
सरस्वतीं करे धृत्वा वासयामास वक्षसि
भगवंतांनी सरस्वतीचा हात धरून तिला आपल्या छातीवर बसवले.
श्रुत्वा रहस्यं तासां च शापस्य कलहस्य च
त्यांनी त्या दोघींच्या शापाचा आणि भांडणाचा गुपित ऐकले.