महावाग्मी कवीन्द्रश्च त्रैलोक्यविजयी भवेत् 2.4.
माणूस मोठा वक्ता, श्रेष्ठ कवी आणि त्रैलोक्याचा विजेता होतो.
इदं ते काण्वशाखोक्तं कथितं कवचं मुने
हे कवच, काण्व शाखेत सांगितलेले, मी तुला सांगितले आहे, हे मुनी.
नारायण उवाच महामुनिर्याज्ञवल्क्यो येन तुष्टाव तां पुरा
नारायण म्हणाले: पूर्वी महान ऋषी याज्ञवल्क्य यांनी तिची स्तुती करून तिची भक्ती केली.
गुरुशापाच्च स मुनिर्हतविद्यो बभूव ह
गुरूच्या शापामुळे त्या ऋषींचे ज्ञान नष्ट झाले.
संप्राप्य तपसा सूर्य्यं कोणार्के दृष्टिगोचरे
त्यानं तप करून कोणार्क येथे सूर्यदेवांना प्रत्यक्ष पाहिले.
सूर्य्यस्तं पाठयामास वेदवेदाङ्गमीश्वरः
सूर्यदेव, जे वेद आणि वेदांगांचे स्वामी आहेत, त्यांनी त्याला पुन्हा सर्व शिकवले.
तमित्युक्त्वा दीननाथो ह्यन्तर्द्धानं जगाम सः
दीनांचा नाथ त्याच्याशी असे बोलून अदृश्य झाले.
याज्ञवल्क्य उवाच गुरुशापात्स्मृतिभ्रष्टं विद्याहीनं च दुःखितम्
याज्ञवल्क्य म्हणाले: गुरूच्या शापामुळे माझी स्मृती गेली, मी विद्या हरपलो आणि दुःखी आहे.
ज्ञानं देहि स्मृतिं देहि विद्यां विद्याधिदेवते
माझ्या ज्ञानाची, स्मृतीची आणि विद्या दे, हे विद्येची देवी.
ग्रन्थनिर्मितिशक्तिं च सच्छिष्यं सुप्रतिष्ठितम्
मला ग्रंथ रचण्याची शक्ती आणि योग्य, स्थिर शिष्य दे.
लुप्तां सर्वां दैववशान्नवां कुरु पुनः पुनः
दैवामुळे जी सर्व विद्या हरवली आहे, ती पुन्हा पुन्हा मला मिळू दे.
ब्रह्मस्वरूपा परमा ज्योतीरूपा सनातनी 2.5.
तू ब्रह्मस्वरूप, श्रेष्ठ, तेजाचे आणि सनातन रूप आहेस.
यया विना जगत्सर्वं शश्वज्जीवन्मृतं सदा
तुझ्याशिवाय हे सगळं जग नेहमी जिवंत असूनही मृतवतच असतं.
यया विना जगत्सर्वं मूकमुन्मत्तवत्सदा
तुझ्याशिवाय हे सगळं जग नेहमी मुग्ध आणि वेड्यासारखं असतं.
हिमचन्दनकुन्देन्दुकुमुदाम्भोज सन्निभा
तू हिम, चंदन, कुंद, चंद्र, श्वेत कमळ आणि कुमुदासारखी दिसतेस.
विसर्गबिन्दुमात्राणां यदधिष्ठानमेव च
तू विसर्ग आणि बिंदू या अक्षरांची अधिष्ठात्री शक्ती आहेस.
यया विनाऽत्र संख्याकृत्संख्यां कर्त्तुं न शक्नुते
तुझ्याशिवाय, संख्या मोजता येणाऱ्यालाही इथे संख्या मोजता येत नाही.
व्याख्यास्वरूपा या देवी व्याख्याधिष्ठातृदेवता
ती देवी म्हणजे स्पष्टीकरणाचे मूर्तिमंत रूप आणि अर्थ सांगणाऱ्यांची अधिष्ठात्री आहे.
स्मृतिशक्ति ज्ञानशक्ति बुद्धिशक्तिस्वरूपिणी
ती स्मरणशक्ती, ज्ञानशक्ती आणि बुद्धीशक्तीचे मूर्त स्वरूप आहे.
सनत्कुमारो ब्रह्माणं ज्ञानं पप्रच्छ यत्र वै
जिथे सनत्कुमारांनी ब्रह्माला ज्ञानाबद्दल विचारले होते.
तदाऽऽजगाम भगवानात्मा श्रीकृष्ण ईश्वरः
त्या वेळी भगवंत, आत्मा, श्रीकृष्ण, परमेश्वर तेथे आले.
स च तुष्टाव तां ब्रह्मा चाज्ञया परमात्मनः 2.5.
आणि ब्रह्मदेवांनी परमात्म्याच्या आज्ञेने तिची स्तुती केली.
यदाऽप्यनन्तं पप्रच्छ ज्ञानमेकं वसुन्धरा
जेव्हा वसुंधरेने अनंताला एक ज्ञान विचारले,
तदा त्वां च स तुष्टाव संत्रस्तः कश्यपाज्ञया
तेव्हा कश्यपांच्या आज्ञेने, भीतीने त्यानेही तुझी स्तुती केली.
व्यासः पुराणसूत्रं च समपृच्छत वाल्मिकिम्
व्यासनें वाल्मिकींना पुराणसूत्र विचारले.
तदा चकार सिद्धान्तं त्वद्वरेण मुनीश्वरः
मग तुझ्या वरामुळे त्या मुनीश्रेष्ठांनी सिद्धांत तयार केला.
पुराणसूत्रं श्रुत्वा स व्यासः कृष्णकलोद्भवः तदा त्वत्तो वरं प्राप्य स कवीन्द्रो बभूव ह
पुराणसूत्र ऐकून, कृष्णकाळात जन्मलेल्या व्यासांनी तुझ्याकडून वर मिळवून कवींमध्ये श्रेष्ठपद मिळवले.
तदा वै वेदभागं च पुराणानि चकार ह
मग त्याने वेदांचे विभाग आणि पुराणे रचली.
क्षणं त्वामेव संचिन्त्य तस्यै ज्ञानं ददौ विभुः
क्षणभर तुझा ध्यान करून, प्रभूंनी तिला ज्ञान दिले.
दिव्यं वर्षसहस्रं च स त्वां दध्यौ च पुष्करे उवाच शब्दशास्त्रं च तदर्थं च सुरेश्वरम्
दिव्य हजार वर्षे त्याने पुष्करात तुझा ध्यान केला आणि शब्दशास्त्र व त्याचा अर्थ देवाधिदेवाला शिकवला.