दुर्गायाश्चैव राधाया विस्तीर्णं चरितं महत् 2.4.
दुर्गा आणि राधा यांची विस्तृत आणि महान कृत्ये—
आदौ सरस्वतीपूजा श्रीकृष्णेन विनिर्मिता
सर्वप्रथम सरस्वतीची पूजा श्रीकृष्णाने स्थापन केली.
आविर्भूता यदा देवी वक्त्रतः कृष्णयोषितः
जेव्हा कृष्णाच्या प्रेयसीच्या मुखातून देवी प्रकट झाली,
स च विज्ञाय तद्भावं सर्वज्ञः सर्वमातरम्
तो सर्वज्ञ, तिच्या सर्वमातृत्वाचे स्वरूप ओळखून,
श्रीकृष्ण उवाच युवानं सुन्दरं सर्वगुणयुक्तं च मत्समम्
श्रीकृष्ण म्हणाले: तरुण, सुंदर, सर्व गुणांनी युक्त आणि माझ्यासारखा—
कामदं कामिनीनां च तासां तं कामपूरकम्
स्त्रियांच्या इच्छा पूर्ण करणारा, त्यांच्या सर्व कामना भागवणारा.
कान्ते कान्तं च मां कृत्वा यदि स्थातुमिहेच्छसि
जर तुला येथे राहायचे असेल, तर प्रियकरांमध्ये मला आपला प्रियकर मान.
यो यस्माद्बलवान्वाऽपि ततोऽन्यं रक्षितुं क्षमः
जो दुसऱ्यापेक्षा बलवान आहे, तो त्याचे रक्षण करू शकतो.
सर्वेशस्सर्वशास्ताऽहं राधां राधितुमक्षमः
मी सर्वांचा स्वामी आणि सर्वांचा शिक्षक असलो, तरी राधेच्या पुढे जाणे माझ्या शक्तीपलीकडे आहे.
प्राणाधिष्ठातृदेवी सा प्राणांस्त्यक्तुं च कः क्षमः
ती प्राणांची अधिष्ठात्री देवी आहे; प्राण सोडण्याचे सामर्थ्य कोणात आहे?
त्वं भद्रे गच्छ वैकुण्ठं तव भद्रं भविष्यति 2.4.
हे शुभे, तू वैकुण्ठात जा; तुझं कल्याण होईल.
विवर्जिता लोभमोहकामकोपेन हिंसया
लोभ, मोह, काम, राग आणि हिंसा यांपासून मुक्त राहा.
तया सार्द्धं भव प्रीत्या सुखं कालं प्रयास्यति
तिच्यासोबत प्रेमाने राहा; तुमचा काळ आनंदात जाईल.
प्रतिविश्वेषु ते पूजां महतीं ते मुदाऽन्विताः
सर्व लोकांत तुझी मोठ्या आनंदाने पूजा केली जाईल.
मानवा मनवो देवा मुनीन्द्राश्च मुमुक्षवः
माणसं, मनू, देव, मोठे ऋषी आणि मुक्तीची इच्छा असणारे
मद्वरेण करिष्यन्ति कल्पे कल्पे यथाविधि
माझ्या निमित्ताने, प्रत्येक युगात, योग्य पद्धतीने ती पूजा करतील.
काण्वशाखोक्तविधिना ध्यानेन स्तवनेन च
काण्व शाखेत सांगितलेल्या पद्धतीने, ध्यान आणि स्तुती करून,
कृत्वा सुवर्णगुटिकां गन्धचन्दन चर्च्चिताम्
सुवर्णाची गोळी बनवून, तिला सुगंधी चंदन लावून,
पठिष्यन्ति च विद्वांसः पूजाकाले च पूजिते
विद्वान पूजा करताना आणि पूजा झाल्यावर त्या ग्रंथांचे पठण करतील.
ततस्तत्पूजनं चक्रुर्ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
नंतर ब्रह्मा, विष्णु आणि महेश्वर यांनी ती पूजा केली.
सर्वे देवाश्च मनवो नृपा वा मानवादयः 2.4.
सर्व देव, मनू, राजे आणि इतर माणसांनीही तसेच केले.
नारद उवाच पूजोपयुक्तं नैवेद्यं पुष्पं वा चन्दनादिकम्
नारद म्हणाले: पूजेसाठी वापरलेलं नैवेद्य, फुलं, चंदन आणि इतर वस्तू
वद वेदविदां श्रेष्ठ श्रोतुं कौतूहलं मम
हे वेद जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, मला ऐकायची खूप उत्सुकता आहे, कृपया सांगा.
नारायण उवाच जगन्मातुः सरस्वत्याः पूजाविधिसमन्विताम्
नारायण म्हणाले: जगाची माता सरस्वती हिच्या पूजेची पद्धत,
माघस्य शुक्लपञ्चम्यां विद्यारम्भदिनेऽपि च
माघ महिन्यातील शुद्ध पंचमीला किंवा विद्यारंभाच्या दिवशी,
स्नात्वा नित्यक्रियां कृत्वा घटं संस्थाप्य भक्तितः
स्नान करून, नित्यकर्मे आटोपून, भक्तीने कलश स्थापन करावा.
गणेशं च दिनेशं च वह्निं विष्णुं शिवं शिवाम्
गणेश, सूर्य, अग्नी, विष्णु, शिव आणि शिवा देवी,
ध्यानेन वक्ष्यमाणेन ध्यात्वा बाह्यघटे बुधः
जशी ध्यानपद्धत सांगितली जाईल, तशी बाह्य कलशात त्यांचे ध्यान करावे.
पूजोपयुक्तं नैवेद्यं यद्यद्वेदे निरूपितम्
वेदांमध्ये पूजा आणि नैवेद्यासाठी जी जी अन्नपदार्थे सांगितली आहेत,
नवनीतं दधि क्षीरं लाजांश्च तिललड्डुकान्
ताजं लोणी, दही, दूध, लाह्या आणि तीळाचे लाडू,