ब्राह्मवाराहपाद्माश्च कल्पाश्च त्रिविधा मुने
हे मुनी, ब्रह्म, वाराह आणि पद्म हे तीन कल्प आहेत.
सत्यं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम्
सत्ययुग, त्रेतायुग, द्वापरयुग आणि कलियुग — ही चार युगे आहेत.
मन्वन्तरं तु दिव्यानां युगानामेकसप्ततिः
एक मन्वंतर म्हणजे एकाहत्तर दिव्य युगांचा समूह असतो.
त्रिशतैश्च षष्ट्यधिकैर्दिनैर्वर्षं च ब्रह्मणः
ब्रह्मदेवाचे एक वर्ष तीनशे साठ अशा दिवसांनी बनते.
एतन्निमेषकालस्तु कृष्णस्य परमात्मनः
कृष्ण परमात्म्याच्या काळात हा केवळ डोळ्याचा क्षण आहे.
क्षुद्रकल्पा बहुतरास्ते संवर्तादयः स्मृताः 1.5.
अशा अनेक लहान कल्पा आहेत, त्या संहारादि म्हणून ओळखल्या जातात.
ब्रह्मणश्च दिनेनैव स कल्पः परिकीर्तितः
ब्रह्मदेवाचा एक दिवस म्हणजे एक कल्प असं सांगितलं आहे.
ब्राह्मवाराहपाद्माश्च त्रयः कल्पा निरूपिताः
ब्रह्म, वाराह आणि पद्म — हे तीन कल्प ठरवले आहेत.
ब्राह्मे च मेदिनीं सृष्ट्वा स्रष्टा सृष्टिं चकार सः
ब्रह्मकल्पात सृष्टीकर्त्याने पृथ्वीची निर्मिती करून सृष्टी घडवली.
वाराहे तां समुद्धृत्य लुप्तां मग्नां रसातलात्
वाराहकल्पात त्याने रसातळात बुडालेली आणि हरवलेली पृथ्वी वर काढली.
पाद्मे विष्णोर्नाभिपद्मे स्रष्टा सृष्टिं विनिर्ममे
पद्मकल्पात विष्णूच्या नाभीतील कमळातून सृष्टीकर्त्याने सृष्टी निर्माण केली.
एतत्तु कालसंख्यानमुक्तं सृष्टिनिरूपणे
ही काळाची मोजणी सृष्टीच्या वर्णनात सांगितली आहे.
एतान्सृष्ट्वा किं चकार तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
ही सृष्टी निर्माण केल्यानंतर त्याने पुढे काय केलं, ते मला सांग.
एतान्सृष्ट्वा जगामासौ सुरम्यं रासमण्डलम्
ही सृष्टी घडवून तो रमणीय रासमंडळात गेला.
रम्याणां कल्पवृक्षाणां मध्येऽतीव मनोहरम्
तेथे सुंदर कल्पवृक्षांच्या मध्ये फारच मनमोहक वातावरण होतं.
चन्दनागुरुकस्तूरीकुङ्कुमैश्च सुसंस्कृतम् 1.5.
चंदन, अगर, कस्तुरी आणि केशर यांनी ते सुंदरपणे सजवलेलं होतं.
पट्टसूत्रग्रन्थियुक्तं नवचन्दनपल्लवैः
पाट आणि दोऱ्यांनी बांधलेलं, ताज्या चंदनाच्या पानांनी सजलेलं होतं.
सद्रत्नसारनिर्माणमण्डपानां त्रिकोटिभिः
तीन कोटी मौल्यवान रत्नांच्या सारांशातून बांधलेल्या मंडपांनी ते सजलेलं होतं.
शृंगारार्हभोगवस्तुसमूहपरिवेष्टितम्
प्रेम आणि आनंदासाठी योग्य अशा वस्तूंच्या समूहांनी ते वेढलेलं होतं.
तत्र गत्वा च तैः सार्धं समुवास जगत्पतिः
तेथे जाऊन, जगाचा स्वामी त्यांच्या सोबत राहिला.
आविर्बभूव कन्यैका कृष्णस्य वामपार्श्वतः
कृष्णाच्या डाव्या बाजूने एक कन्या प्रकट झाली.
रासे संभूय गोलोके सा दधाव हरेः पुरः
रासात, गोलोकात जन्म घेऊन ती हरिपुढे धावली.
प्राणाधिष्ठातृदेवी सा कृष्णस्य परमात्मनः
ती कृष्ण या परमात्म्याच्या प्राणाधिष्ठात्री देवी आहे.
देवी षोडशवर्षीया नवयौवनसंयुता
ती देवी सोळा वर्षांची असून तिला ताजं तारुण्य लाभलेलं होतं.
सुकोमलांगी ललिता सुन्दरीषु च सुन्दरी
सुंदर स्त्रियांमध्ये तीच सर्वात सुंदर आहे, तिचे अंग फारच नाजूक आणि आकर्षक आहे.
बन्धुजीवजिता रक्तसुन्दरोष्ठा धरावरा 1.5.
तिचे ओठ बंदुजीव फुलापेक्षाही लाल आहेत आणि ती पृथ्वीवरील सर्वांत श्रेष्ठ आहे.
शरत्पार्वणकोटीन्दुशोभामृष्टशुभानना
तिचा तेजस्वी चेहरा शरद ऋतूतील कोटी चंद्रांप्रमाणे उजळ, निर्मळ आणि शुभ्र आहे.
खगेन्द्रचञ्चुविजितचारुनासा मनोहरा
तिची नाक राजहंसाच्या चोचीपेक्षाही सुंदर असून पाहणाऱ्याचे मन मोहून टाकते.
दधती चारुकर्णे च रत्नाभरणभूषिते
ती सुंदर कानात रत्नांनी सजवलेली कुंडले घालते.
सिन्दूरबिन्दुसंयुक्तसुकपोला मनोहरा
तिचे गाल सुंदर असून त्यावर कुंकवाचा टिळा शोभून दिसतो.