रेमे रमापतिस्तत्र रामया सह नारद सर्वं वितर्कयामास कस्त्वमेवेत्युवाच ह
तेथे लक्ष्मीपतीने रामेसोबत आनंद केला; नारदाने सगळं विचारात घेतलं आणि विचारलं, 'तू कोण आहेस?'
तुलस्युवाच
तुळशी म्हणाली:
दूरीकृतं मत्सतीत्वमथवा त्वां शपामहे
माझं पतिव्रत्य हरपलं, नाहीतर मी तुला शाप देईन.
दधार लीलया ब्रह्मन्स्वां मूर्तिं सुमनोहराम् नवीननीरद श्यामं शरत्पङ्कजलोचनम् ।। 2.21.
ब्राह्मण, त्याने आपल्या लीलाखेळीत सुंदर, नव्या काळ्या मेघासारखी कांती असलेली, शरद ऋतूच्या कमळासारखी डोळ्यांची मूर्ती धारण केली.
कोटिकन्दर्पलीलाभं रत्नभूषणभूषितम्
त्याच्याकडे कोटी कामदेवांइतकी मोहिनी होती, तो रत्नांनी सजलेला होता.
तं दृष्ट्वा कामिनी कामान्मूर्छां संप्राप लीलया
त्याला पाहून ती कामिनी प्रेमाने खेचली गेली आणि हसत-हसत बेशुद्ध पडली.
हे नाथ ते दया नास्ति पाषाण सदृशस्य च
हे नाथा, तुझ्या हृदयात जराही दया नाही, तू अगदी दगडासारखा आहेस.
पाषाणसदृशस्त्वं च दयाहीनो यतः प्रभो
प्रभो, तू दगडासारखा आहेस आणि तुझ्यात दयाही नाही.
ये वदन्ति दयासिन्धुं त्वां ते भ्रान्ता न संशयः
जे लोक तुला दयाचा सागर म्हणतात, ते नक्कीच भ्रमात आहेत, यात शंका नाही.
दुर्वृत्तस्त्वं च सर्वज्ञो न जानासि परव्यथाम्
तू सर्वज्ञ आहेस, पण तरीही दुसऱ्यांच्या दुःखाची जाणीव तुला नाही, तू वाईट आहेस.
इत्युक्त्वा च महासाध्वी निपत्य चरणे हरेः
असं म्हणून ती महा सती हरिच्या पायांवर कोसळली.
तस्याश्च करुणां दृष्ट्वा करुणामयसागरः
तिची करुणा पाहून करुणेचा सागरही पाझरला.
श्रीभगवानुवाच त्वदर्थे शङ्खचूडश्च चकार सुचिरं तपः
श्रीभगवान म्हणाले — तुझ्यासाठी शंखचूडाने खूप काळ कठोर तप केला.
कृत्वा त्वां कामिनीं कामी विजहार च तत्फलात् 2.21.
त्या तपाच्या फळामुळे, तो कामी तुझ्यासोबत रमला.
इदं शरीरं त्यक्त्वा च दिव्यं देहं विधाय च
हे शरीर सोडून त्याने दिव्य देह धारण केला.
इयं तनुर्नदीरूपा गण्डकीति च विश्रुता
तुझं हे शरीर नदीरूप झालं आणि गंडकी म्हणून प्रसिद्ध झालं.
तव केशसमूहाश्च पुण्यवृक्षा भवन्त्विति
तुझे केसांचे जाळे पवित्र वृक्ष होवोत.
त्रिलोकेषु च पुष्पाणां पत्राणां देवपूजने
तीनही लोकांत, देवांची पूजा करताना, फुलं आणि पानांसाठी,
स्वर्गे मर्त्ये च पाताले वैकुण्ठे मम सन्निधौ
स्वर्गात, पृथ्वीवर, पाताळात आणि वैकुंठात, माझ्या सान्निध्यात,
गोलोके विरजातीरे रासे वृन्दावने भुवि
गोलोकात, विरजाच्या काठी, रासमंडळात, आणि पृथ्वीवरील वृंदावनात,
माधवीकेतकीकुन्दमल्लिकामालतीवने
माधवी, केतकी, कुंद, मल्लिका आणि मालतीच्या बागेत,
तुलसीतरुमूले च पुण्यदेशे सुपुण्यदे
तुळशीच्या झाडाच्या मुळाशी, पवित्र आणि अतिशय पुण्यवान ठिकाणी,
तत्रैव सर्वदेवानां समधिष्ठानमेव च
तेथेच सर्व देवतांचे निवासस्थान आणि त्यांची अधिष्ठानशक्ती आहे.
स स्नातः सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दीक्षितः 2.21.
तो जणू सर्व तीर्थांमध्ये स्नान केलेला आणि सर्व यज्ञांत दीक्षा घेतलेला असतो.
सुधाघटसहस्रेण सा तुष्टिर्न भवेद्धरेः
हऱीला हजार अमृतघटांनीही अशी तृप्ती मिळत नाही.
गवामयुतदानेन यत्फलं लभते नरः
दहा हजार गायींचे दान दिल्यावर मनुष्याला जे फळ मिळते—
तुलसीपत्रतोयं च मृत्युकाले च यो लभेत्
मृत्युसमयी ज्याला तुळशीपत्रासह पाणी मिळते—
नित्यं यस्तुलसी तोयं भुङ्क्ते भक्त्या च यो नरः
जो मनुष्य रोज भक्तीने तुळशीपाणी पितो—
नित्यं यस्तुलसीं दत्त्वा पूजयेन्मां च मानवः
जो मनुष्य रोज तुळशी अर्पण करून माझी पूजा करतो—
तुलसीं स्वकरे धृत्वा देहे धृत्वा च मानवः
जो मनुष्य तुळशी स्वतःच्या हातात धरतो किंवा अंगावर ठेवतो—