तेजसा मत्समास्ताश्च रूपेण च गुणेन च
या सर्व माझ्यासारख्याच तेज, रूप आणि गुणांनी युक्त आहेत.
संक्षेपमासां चरितं पुण्यदं अतिसुन्दरम्
त्यांची चरित्रे संक्षिप्तपणे सांगितली, ती पुण्यदायक आणि अतिशय सुंदर आहेत.
दुर्गायाश्चैव राधाया विस्तीर्णं चरितं महत् 2.4.
दुर्गा आणि राधा यांच्या विस्तृत आणि महान कृत्यांची कथा—
आदौ सरस्वतीपूजा श्रीकृष्णेन विनिर्मिता
सर्वप्रथम श्रीकृष्णाने सरस्वतीची पूजा स्थापली.
आविर्भूता यदा देवी वक्त्रतः कृष्णयोषितः
जेव्हा देवी कृष्णाच्या प्रियतमेच्या मुखातून प्रकट झाली—
स च विज्ञाय तद्भावं सर्वज्ञः सर्वमातरम्
तो सर्वज्ञ, तिच्या सर्वमातेच्या स्वरूपाला ओळखून—
श्रीकृष्ण उवाच युवानं सुन्दरं सर्वगुणयुक्तं च मत्समम्
श्रीकृष्ण म्हणाले: तरुण, सुंदर, सर्व गुणांनी युक्त आणि माझ्यासारखा—
कामदं कामिनीनां च तासां तं कामपूरकम्
स्त्रियांच्या इच्छा पूर्ण करणारा, त्यांच्या मनोकामना पूर्ण करणारा तो—
कान्ते कान्तं च मां कृत्वा यदि स्थातुमिहेच्छसि
प्रियेला, जर तुला इथे राहायचं असेल आणि मला आपला प्रियकर मानायचं असेल,
यो यस्माद्बलवान्वाऽपि ततोऽन्यं रक्षितुं क्षमः
जो दुसऱ्यापेक्षा बलवान असतो, तोच त्याचं रक्षण करू शकतो.
सर्वेशस्सर्वशास्ताऽहं राधां राधितुमक्षमः
मी सर्वांचा स्वामी आहे, सर्वांचा अधिपती आहे, तरीसुद्धा मला राधेला आनंदी करता येत नाही.
प्राणाधिष्ठातृदेवी सा प्राणांस्त्यक्तुं च कः क्षमः
तीच प्राणांची अधिष्ठात्री देवी आहे; आपले प्राण कोण सोडू शकतो?
त्वं भद्रे गच्छ वैकुण्ठं तव भद्रं भविष्यति 2.4.
मंगलमयी, तू वैकुंठात जा; तुझं कल्याण होईल.
विवर्जिता लोभमोहकामकोपेन हिंसया
लोभ, मोह, काम, राग आणि हिंसा यांपासून मुक्त,
तया सार्द्धं भव प्रीत्या सुखं कालं प्रयास्यति
तिच्यासोबत प्रेमाने राहा; तुझा काळ आनंदात जाईल.
प्रतिविश्वेषु ते पूजां महतीं ते मुदाऽन्विताः
सर्व लोकांत तुझी पूजा मोठ्या आनंदाने केली जाईल.
मानवा मनवो देवा मुनीन्द्राश्च मुमुक्षवः
माणसं, मनू, देव, मोठे ऋषी आणि मुक्तीची इच्छा असणारे
मद्वरेण करिष्यन्ति कल्पे कल्पे यथाविधि
माझ्या वरामुळे, प्रत्येक युगात, योग्य पद्धतीने ती पूजा करतील.
काण्वशाखोक्तविधिना ध्यानेन स्तवनेन च
काण्व शाखेत सांगितलेल्या पद्धतीने, ध्यान आणि स्तुतीसह,
कृत्वा सुवर्णगुटिकां गन्धचन्दन चर्च्चिताम्
सुवर्णाची गोळी बनवून, तिला सुगंधी चंदन लावून,
पठिष्यन्ति च विद्वांसः पूजाकाले च पूजिते
शिक्षित लोक पूजा करताना आणि पूजा झाल्यावर ते पठण करतील.
ततस्तत्पूजनं चक्रुर्ब्रह्मविष्णुमहेश्वराः
मग ब्रह्मा, विष्णु आणि महेश्वर यांनी ती पूजा केली.
सर्वे देवाश्च मनवो नृपा वा मानवादयः 2.4.
सर्व देव, मनू, राजे आणि इतर माणसंही.
नारद उवाच पूजोपयुक्तं नैवेद्यं पुष्पं वा चन्दनादिकम्
नारद म्हणाला: पूजेसाठी वापरलेलं नैवेद्य, फुलं, चंदन आणि इतर वस्तू—
वद वेदविदां श्रेष्ठ श्रोतुं कौतूहलं मम
हे वेदज्ञांमध्ये श्रेष्ठ, मला ते ऐकायची उत्सुकता आहे, कृपया सांग.
नारायण उवाच जगन्मातुः सरस्वत्याः पूजाविधिसमन्विताम्
नारायण म्हणाले: जगन्मातेची, सरस्वतीची पूजा कशी करावी याची पद्धत—
माघस्य शुक्लपञ्चम्यां विद्यारम्भदिनेऽपि च
माघ महिन्यातील शुद्ध पंचमीला, तसेच विद्यारंभाच्या दिवशी,
स्नात्वा नित्यक्रियां कृत्वा घटं संस्थाप्य भक्तितः
स्नान करून, नित्यकर्मे आटोपून, भक्तीभावाने एक कलश स्थापन करावा.
गणेशं च दिनेशं च वह्निं विष्णुं शिवं शिवाम्
गणेश, सूर्य, अग्नी, विष्णु, शिव आणि पार्वती यांचा ध्यान करावे.
ध्यानेन वक्ष्यमाणेन ध्यात्वा बाह्यघटे बुधः
पुढे सांगितलेल्या प्रकारे ध्यान करून, त्या बाह्य कलशात त्यांचा स्मरण करावा.