विष्णुगात्रोद्भवास्तत्र कामिन्यः कमलाकलाः । तत्र नृत्यन्ति गायन्ति विष्णुगाथाश्च
तेथे, विष्णूच्या देहातून जन्मलेल्या, कमळासारख्या सुंदर आणि कामेच्छेने भरलेल्या स्त्रिया, विष्णूच्या गाथा गात आणि नाचत होत्या.
तासां च कठिनां श्रोणिं कठिनं स्तनमण्डलम् । सस्मितं मुखपद्मं च दृष्ट्वा ब्रह्मा सुकामुकः
त्यांचे घट्ट कंबर, उन्नत स्तन आणि हसणारे कमळासारखे चेहरे पाहून ब्रह्मा कामात गुंतून गेले.
मनोनिवारणं कर्तुं न शशाक पितामहः । वीर्यं पपात चच्छाद लज्जया वाससा विभुः
पितामहांना आपलं मन आवरता आलं नाही; त्यांचं वीर्य खाली पडलं आणि लाजेने त्यांनी ते वस्त्राने झाकलं.
तद्वीर्यं वस्त्रसहितं प्रतप्तं कामतापतः । क्षीरोदे प्रेरयामास संगीते विरते द्विज
ते वीर्य आणि वस्त्र, कामाच्या तापाने तापलेलं, गाणं थांबल्यावर, त्यांनी क्षीरसागरात सोडलं, हे द्विज.
जलादुत्थाय पुरुषः प्रज्वलन्ब्रह्मतेजसा । उवास ब्रह्मणः क्रोडे लज्जितस्य च संसदि
त्या पाण्यातून एक तेजस्वी पुरुष उभा राहिला, ब्रह्माच्या तेजाने उजळलेला, आणि तो लाजून, सभेत ब्रह्माच्या मांडीवर बसला.
एतस्मिन्नन्तरे रुष्टो जलादुत्थाय सत्वरः । प्रणम्य वरुणो देवान्बालं नेतुं समुद्यतः
इतक्यात, रागाने भरलेला वरुण वेगाने पाण्यातून बाहेर आला, देवांना वंदन करून, त्या मुलाला घेऊन जाण्यास सज्ज झाला.
बालो दधार ब्रह्माणं बाहुम्यां च भयाद्रुदन् । किं चिन्नोवाच जगतां विधाता लज्जया द्विज
तो मुलगा घाबरून रडत ब्रह्माच्या हाताला धरून राहिला; जगाचा सर्जनहार ब्रह्मा लाजेने काहीच बोलला नाही, हे द्विज.
बालकस्य करे धृत्वा चकारऽऽकर्षणं रुषा । वरुणश्च सभामध्ये तं चिक्षेप प्रजापतिः
मुलाच्या हाताला धरून, वरुणाने रागाने त्याला ओढलं; आणि सभेच्या मध्यभागी प्रजापतीने त्याला फेकून दिलं.
पपात दूरतो देवो वरुणो दुर्बलस्ततः । मूर्छां संप्राप मृतवत्कोपदृष्ट्या विधेरहो
वरुण देव दूर जाऊन पडला, तो अशक्त झाला; विधात्याच्या रागाने त्याला बेशुद्धी आली, जणू तो मरण पावला.
चेतनं कारयामासामृतदृष्ट्या च शंकरः । संप्राप्य चेतनं तत्र तमुवाच जलेश्वरः
शंकराने आपल्या अमृतासारख्या दृष्टिने त्याला शुद्धीवर आणलं; शुद्धीवर येताच, जलाचा स्वामी वरुण तिथे बोलू लागला.
वरुण उवाच बालो जले समुद्भूतो मम पुत्रोऽयमीप्सितः । अहं गृहीत्वा यास्यामि ब्रह्मा मां ताडयेत्कथम्
वरुण म्हणाला: हा मुलगा, माझ्या इच्छेप्रमाणे, पाण्यात जन्माला आला आहे; मी त्याला घेऊन गेलो, तर ब्रह्मा मला कसा शिक्षा करील?
ब्रह्मोवाच वालकः शरणापन्नो मयि विष्णो महेश्वर । कथं दास्यामि भीतं च रुदन्तं शरणागतम्
ब्रह्मा म्हणाले: हा मुलगा माझ्या आश्रयाला आला आहे, हे विष्णू, हे महेश्वर; जो घाबरलेला आहे, रडतो आहे, आणि शरण आला आहे, त्याला मी कसा सोडू?
शरणागतदीनार्तं यो न रक्षेदपण्डितः । पच्यते निरये तावद्यावच्चन्द्रदिवाकरौ
जो कोणी दुःखी, दीन आणि शरण आलेल्याचे रक्षण करत नाही, तो ज्ञानी नाही; तो चंद्रसूर्य असतील तितका काळ नरकात यातना भोगतो.
उभयोर्वचनं श्रुत्वा प्रहस्य मधुसूधनः । उवाच तत्र सर्वज्ञः सर्वेशश्च यथोचितम्
दोघांचेही बोलणे ऐकून, मधुसूदन हसला आणि सर्वज्ञ, सर्वांचा स्वामी तिथे योग्य ते बोलला.
श्रीभगवानुवाच दृष्ट्वा तु कामिनीश्रोणिं वीर्यं धातुः पपात तत् । लज्जया प्रेरयामास क्षीरोदे निर्मले जले
श्रीभगवान म्हणाले: कामेच्छेने भरलेल्या स्त्रीचे कंबर पाहून, विधात्याचे वीर्य पडले; लाजेने त्याने ते क्षीरसागराच्या शुद्ध पाण्यात सोडले.
ततौ बभूव बालश्च धर्मतो विधिपुत्रकः । क्षेत्रज्ञश्च सुतः शास्त्रे वरुणस्यापि गौणतः
तेथे धर्माने एक मुलगा जन्माला आला, तो विधीचा पुत्र झाला, आणि शास्त्रानुसार तो वरुणाचा शिष्यपणाने पुत्र मानला गेला.
महादेव उवाच यो विद्यायोनिसंबन्धो वेदेषु च निरूपितः । शिष्ये पुत्रे च समता चेति वेदविदो विदुः
महादेव म्हणाले: विद्या आणि जन्म यांचा संबंध वेदांत सांगितला आहे; शिष्य आणि पुत्र यांच्यात समता आहे, असे वेदज्ञ लोक म्हणतात.
मन्त्रं ददातु वरुणो विद्यांच बारकाय च । पुत्रो विधातुर्वङ्निश्च शिष्यश्य वरुणस्य च
वरुणाने त्या मुलाला मंत्र आणि विद्या द्यावी; जन्माने तो विधात्याचा पुत्र आहे, आणि शिष्यत्वाने वरुणाचा.
विष्णुर्ददातु बालाय दाहिकां सक्तिमुज्ज्वलाम् । सर्वदग्धो हुताशश्च निर्वाणो वरुणेन च
विष्णूने त्या मुलाला अग्नीची तेजस्वी दाहक शक्ती द्यावी; अग्नी पूर्णपणे जळून गेला होता, आणि वरुणाने त्याला शांत केले.
विष्णुश्च दाहिकां शक्तिं ददौ तस्मै शिवाज्ञया । मन्त्रं विद्यां च वरुणो रत्नमालां मनोहराम्
शिवाच्या आज्ञेने विष्णूने त्याला दाहक शक्ती दिली; वरुणाने त्याला मंत्र, विद्या आणि सुंदर रत्नांची माळ दिली.
क्रोडे कृत्वा च तं बालं चुचुम्ब मायया सुरः । ब्रह्मणे च ददौ साक्षाद्विष्णुशंकरयोरपि
त्या देवतेने मुलाला मांडीवर घेऊन मायेने चुंबन दिले आणि त्याला प्रत्यक्ष ब्रह्मा, विष्णू आणि शंकर यांच्याकडे दिले.
प्रणम्य विष्णुं ब्रह्मा च ययौ शंभुः स्वमन्दिरम् । अग्न्युत्पत्तिश्च कथिता स्वर्णोत्पत्तिं निशामय
विष्णूला वंदन करून ब्रह्मा निघून गेला आणि शंभू आपल्या निवासस्थानी गेला; अग्नीच्या उत्पत्तीचे वर्णन झाले, आता सोन्याच्या उत्पत्तीचे ऐक.
विलोक्य रम्भां सुश्रोणिं सकामो वह्निरेव च । पपात वीर्यं चच्छाद लज्जया वाससा तथा
रंभेची सुंदर कंबर पाहून, अग्नीला काम उत्पन्न झाले आणि त्याचे वीर्य पडले; लाजेने त्याने ते वस्त्राने झाकले.
विलोक्य रम्भां सुश्रोणिं सकामो वह्निरेव च । पपात वीर्य चच्छाद लज्जया वाससा तथा
रंभेची सुंदर कंबर पाहून, अग्नीला काम उत्पन्न झाले आणि त्याचे वीर्य पडले; लाजेने त्याने ते वस्त्राने झाकले.
उत्तस्थौ स्वर्णपुञ्जश्च वस्त्रं क्षिप्त्वा ज्वलत्प्रभः । क्षणेन वर्धयामास स सुमेरुर्बभूव ह
तेव्हा वस्त्र फेकताच तेजस्वी सोन्याचा ढीग उभा राहिला; क्षणात तो वाढून सुमेरू पर्वत झाला.
हिरण्यरेतसं वह्निं प्रवदन्ति मनीषिणः । इति ते कथितं सर्वं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
ज्ञानी लोक अग्नीला 'हिरण्यरेतस्' म्हणतात; असे सर्व काही तुला सांगितले, अजून काय ऐकायचे आहे?
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारादनाo वह्निसुवर्णोत्पत्तिर्नामैकत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः
महाब्रह्मवैवर्त पुराणातील श्रीकृष्ण जन्मखंडातील, नारदांनी सांगितलेल्या 'अग्नी आणि सोन्याच्या उत्पत्तीचे' एकशेएकतीसावे अध्याय येथे संपले.
अथ द्वात्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः शौनक उवाच श्रुतं सर्वं नावशेषं धर्मेश व्रह्मणं च माम् । कथयस्व महाभाग पुराणं पुनरेव हि
आता एकशेबत्तीसावे अध्याय सुरू होतो. शौनक म्हणाले: हे धर्मेश्वर, हे ब्रह्मन्, मी सर्व काही ऐकले; पण, हे महाभागा, पुन्हा एकदा संपूर्ण पुराण मला सांग.
एवंविधं पुराणं च जन्मनैव न हि श्रुतम् । नधृष्टं न श्रुतं तात ता (त्वा) दृशं वाजकं तथा
असं पुराण मी जन्मभर कधीच ऐकलं नव्हतं; असं कुणी सांगितलेलंही ऐकलं नाही, आणि तुझ्यासारखा उत्तम कथाकथन करणारा मी कधीच पाहिला नाही, प्रिय.
सूत उवाच श्रूयतां भो महाभाग सावधानं च संयतम् । अध्यायश्रवणेनैव पुराणफलमालभेत्
सूतमुनी म्हणाले: हे भाग्यवान, लक्षपूर्वक आणि एकाग्रतेने ऐक. या अध्यायाचं श्रवण केल्यावरच पुराणातील सर्व फल मिळतं.