तास्वेका च सती रम्या तपसा शंकरं परम् । आराध्य च वरं लेभे वाञ्छितं नारदं पतिम्
त्यातली एक सती आणि सुंदर स्त्री, तिने तप करून परम शंकराची पूजा केली आणि इच्छित वर मिळवला—नारद पती म्हणून मिळावा.
सा च सृञ्जयकन्या च स्वर्णष्ठीवीसहोदरा । तां विवाहं कुरुष्वेति शंकराज्ञा कथं वृथा
ती सृंजयाची कन्या आणि स्वर्णष्ठीवीची बहीण आहे; शंकराची आज्ञा की तिच्याशी लग्न कर, ती कशी वाया जाईल?
सुन्दरी सुन्दरीष्वेवं कोमलां कमलाकलाम् । पतिव्रतां महाभगां रम्यां सुप्रियवादिनीम्
ती सुंदरांमध्येही सर्वात सुंदर, कमळाच्या पाकळीइतकी कोमल, पतीव्रता, महाभाग्यवान, मनमोहक आणि गोड बोलणारी आहे.
कामुकीं कमनीयां च शश्वत्सुस्थिरयौवनाम् । विधात्रा लिखितं कर्म प्राक्तनं केन वार्यते
ती कामुक, मनोहारी आणि सदैव तारुण्याने भरलेली आहे; विधात्याने पूर्वजन्मी लिहिलेलं कर्म कोण थांबवू शकतो?
नाभुक्तं क्षीयते कर्म कल्पकोटिशतैरपि । अवश्यमेव भोक्तव्यं कृतं शुभाशुभम्
अनुभवलेलं कर्म शेकडो कोटी कल्पांतही नष्ट होत नाही; जे काही शुभ किंवा अशुभ केलंय, ते नक्कीच भोगावं लागतं.
सूत उवाच नारायणवचः श्रुत्वा हृदयेन विदूयता । प्रणम्य प्रययौ शीघ्रं नारदः सृञ्जयालयम्
सूत म्हणाले: नारायणाचं वचन ऐकून, नारदाचं मन अस्वस्थ झालं; त्याने वंदन करून पटकन सृंजयाच्या घरी गेला.
शौनक उवाच अहो सूत महाभाग श्रुतं किं परमाद्भुतम् । किमपूर्वं रहस्यं च सरसं च पुरातनम्
शौनक म्हणाले: अरे सूत महाभाग, काय अद्भुत गोष्ट ऐकलीस? काय नवीन, गुप्त आणि रसाळ प्राचीन कथा आहे?
अधुना श्रोतुमिच्छामि विवाहं नारदस्य च । अतीन्द्रियस्य च मुनेर्ब्रह्मपुत्रस्य सांप्रतम्
आता मला त्या इंद्रियांच्या पलीकडील, ब्रह्मपुत्र असलेल्या नारदाच्या विवाहाची कथा ऐकायची आहे.
सूत उवाच नारदो मू(गु)ढरुपश्च दृष्टावा सृञ्जयकन्यकाम् । तपस्विनीं महाभागां विष्णुव्रतपरायणाम्
सूतमुनी म्हणाले, नारदांनी आपला खरा रूप लपवून, श्रुंजय राजाच्या कन्येला पाहिले — ती कन्या तपस्विनी, अतिशय भाग्यवान आणि विष्णूच्या व्रतात मन लावणारी होती.
ययौ ब्रह्मसभां रम्यां सर्वदेवैः समावृताम् । प्रणम्य पितरं शान्तः सर्वं तत्त्वमुवाच तम्
तो रम्य अशा ब्रह्मदेवांच्या सभेत गेला, जिथे सर्व देवता उपस्थित होते. आपल्या वडिलांना वंदन करून, शांतपणे सर्व सत्य गोष्ट त्यांना सांगितली.
ब्रह्मा प्रहृष्टवदनः श्रुत्वा वार्तां शुभावहाम् । तपस्विनं च पुत्रं च संप्राप्य जगतां पतिः
ब्रह्मदेवांनी, आनंदाने हसत, ती शुभ वार्ता ऐकली आणि आपल्या तपस्वी पुत्राला जवळ घेतले.
रत्ननिर्माणयानेन सार्धं देवैः शुभे क्षणे । पुत्रं कृत्वा च पुरतो ययौ सृञ्जयमन्दिरम्
मुलाला पुढे घेऊन, सर्व देवतांसह, रत्नांनी बनवलेल्या सुंदर विमानात बसून, शुभ वेळी श्रुंजयराजाच्या राजवाड्याकडे गेले.
तच्छ्रुत्वा सृञ्जयो राजा रत्नभूषणभूषिताम् । गृहीत्वा कन्यकां रम्यां नारदाय ददौ मुदा
हे ऐकून, रत्नांनी सजलेला श्रुंजयराजा, आनंदाने आपल्या सुंदर कन्येला घेऊन नारदांना दिली.
सर्वस्वं दक्षिणां दत्त्वा मणिमुक्तादिकं तथा । पुटाञ्जलियुतो भूत्वा परिहारे चकार सः
राजाने आपली सर्व संपत्ती, मणी-मोती यांसह, दक्षिणा म्हणून दिली आणि हात जोडून नम्रपणे सर्व विधी पूर्ण केले.
कन्यां समर्प्य ब्रह्माणं राजा च योगिनां वरः । रुरोद भृशमुच्चैश्च वत्से वत्स इतीरितम्
राजाने आपली कन्या ब्रह्मदेवांना अर्पण केली. योग्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला राजा मोठ्याने रडू लागला, 'माझ्या लेकरा, माझ्या लेकरा!' असे म्हणू लागला.
क्व यासि त्यक्त्वा मद्गेहं शून्यं क मललोचने । अहं यामि वनं घोरं त्वां त्यक्त्वा जीवितो मृतः
'कमलासारख्या डोळ्यांची माझी लेक, तू माझे घर सोडून कुठे चाललीस? मी आता या रिकाम्या घरात राहू शकत नाही. मी या भयानक जंगलात जाईन; तुला सोडून माझे जीवन संपलेच समज.'
प्रणम्य पितरं कन्या रुदन्तं मातरं तथा । रुदतीं तां रुदन्ती साऽप्यारुरोह रथं विधेः
कन्येने वडिलांना वंदन केले, आईला रडताना पाहून तीही रडली, आणि मग विधात्याच्या रथावर चढली.
गृहीत्वा च सभार्यं च पुत्रं धाता मुदाऽन्वितः । प्रययौ ब्रह्मलोकं च देवन्द्रैर्मुनिभिः सह
धात्याने, म्हणजे ब्रह्मदेवांनी, आपल्या पत्नी आणि पुत्राला घेऊन, देवता आणि ऋषींसह आनंदाने ब्रह्मलोकात प्रवेश केला.
ब्राह्मणान्बोजयामास साङ्गे मङ्गलकर्मणि । देवानपि च सिद्धांश्च वादयामास दुंदुभिम्
त्यांनी आपल्या परिवारासह मंगलकार्य केले, ब्राह्मणांना जेवू घातले, देवता आणि सिद्धांना सन्मान दिला आणि दुंदुभी वाजवली.
नारदस्तु मुनिश्रेष्ठो बाधितः पूर्वकर्मणा । यस्य यत्प्राक्तनं विप्र दुर्लङ्ध्य केन वार्यते
पण नारद, श्रेष्ठ ऋषी, पूर्वजन्मीच्या कर्मामुळे त्रस्त झाले — ज्याचे जसे पूर्वीचे कर्म असते, ते कोणालाही टाळता येत नाही.
सुरम्ये पुष्पतल्पे च सुगन्धिचन्दनार्चिते । स रेमे रामया सार्ध बुबुधे न दिवानिशम्
सुंदर फुलांच्या पलंगावर, सुगंधी चंदनाने सुशोभित, नारदांनी रामासोबत आनंद घेतला, दिवस-रात्र कधी गेले ते त्यांना कळलेच नाही.
एवं कृत्वा विवाहं च विरतो मुनिसत्तमः । उवास ब्रह्मलोकेषु वटमूले मनोहरे
अशा प्रकारे विवाह करून, तो श्रेष्ठ ऋषी विरक्त झाला आणि ब्रह्मलोकातील रम्य वडाच्या झाडाखाली राहू लागला.
तत्राऽऽजगाम नग्नश्च प्रज्वलन्ब्रह्मतेजसा । सनत्कुमारो भगवान्साक्षाच्च बालको यथा
तेथे, तेजाने प्रज्वलित आणि नग्न अवस्थेत, साक्षात बालकासारखे, सनत्कुमार भगवान प्रकट झाले.
सृष्टेः पूर्वश्च वयसा यथैव पञ्चहायनः । अयूडोऽनुपनीतश्च वेदसंध्याविहीनकः
सृष्टीच्या आधीचे, पण वयाने फक्त पाच वर्षांचे, अविवाहित, उपनयन न झालेले आणि वेदांचे संध्यावंदन न करणारे असे ते होते.
कृष्णेति मन्त्रं जपति यस्य नारायणो गुरुः । अनन्तकालकल्पं च भ्रातृभिश्च त्रिभिः सह
जे 'कृष्ण' हा मंत्र जपतात, ज्यांचे गुरु नारायण आहेत, आणि जे आपल्या तीन भावांसह अनंत काळपर्यंत तप करतात.
वैष्णवानामग्रणीशो ज्ञानिनां च गुरोर्गुरुः । आराद्दृष्ट्वा नारादस्तं भ्रातरं च सतां वरम्
वैष्णवांमध्ये अग्रगण्य, ज्ञानींचे गुरु आणि गुरूंचेही गुरु, असे ते सनत्कुमार. नारद आणि त्यांच्या भावांना, जे सत्पुरुषांमध्ये श्रेष्ठ आहेत, त्यांनी पाहिले.
सहसा शिरसा भूमौ दण्डवत्प्रणनाम तम् । उवाच नारदं बालः प्रहस्य परमार्थकम्
त्याने पटकन जमिनीवर दंडवत घालून नमस्कार केला आणि हसत-हसत त्या मुलाने नारदाला अत्यंत सत्य अशी वचने सांगितली.
सनत्कुमार उवाच अये भ्रातः किं करोषि कुशलं युवतीपतेः । स्त्रीपुंसोर्वर्धते प्रेम नित्यं तन्नित्यनूतनम्
सनत्कुमार म्हणाले — अरे भाऊ, तू काय करतोस? हे तरुणांचा स्वामी, तुझ्या कुशलतेची काय बात आहे? स्त्री-पुरुषांमधील प्रेम नेहमी वाढतच राहते आणि ते नेहमीच नवीन वाटते.
अर्गलं ज्ञानमार्गस्य भक्तिद्वारकपाटकम् । मोक्षमार्गव्यवहितं चिरं बन्धनकारणम्
हे ज्ञानाच्या मार्गाला अडथळा ठरते, भक्तीच्या दाराला कुलूप लावते, मुक्तीच्या वाटेला अडवते आणि दीर्घ काळ गुलामीचे कारण बनते.
गर्भवासस्य बीजं च परं नरककारणम् । पीयूषबुद्ध्या गरलं भुङ्क्ते पापी नराधमः
हे गर्भवासाचे बीज आहे, नरकात जाण्याचे मुख्य कारण आहे; दुष्ट आणि नीच माणसे अमृत समजून विषच पितात.