शतकोटीन्दुसौन्दर्यं शतकोटिस्मरप्रभाम् । दधानः परमानन्दः परिबूर्णतमः प्रभुः
शंभर कोटी चंद्रांची शोभा आणि शंभर कोटी मदनांचे तेज धारण करणारा, परमानंदमय, पूर्णत्वाचा स्वामी.
परं धाम परं ब्रह्मस्वरूपो निर्गुणः स्वयम् । परमात्मा च सर्वेषां भक्तानुग्रहविग्रहः
तोच परधाम, परब्रह्म, गुणांपलीकडचा स्वतःचा स्वरूप; सर्वांचा परमात्मा, भक्तांवर कृपा करणारा मूर्तिमंत.
नित्यदेहश्च भगवानीश्वरः प्रकृतेः परः । योगिनो यं वदन्त्येवं ज्योतीरूपं सनातनम्
भगवान नित्य देहधारी, सर्वांचा ईश्वर आणि प्रकृतीच्या पलीकडचा आहे; योगी ज्याला सनातन तेजस्वरूप म्हणतात.
ज्योतिरम्यन्तरे नित्यरूपं भक्ता विदन्ति यम् । वेदा वदन्ति सत्यं यं नित्यमाद्यं विचक्षणाः
त्या तेजाच्या आत भक्त त्याचे नित्यरूप ओळखतात; ज्ञानी वेद नेहमीच त्याला सत्य, नित्य आणि आद्य म्हणतात.
यं वदन्ति सुराः सर्वे परं स्वेच्छामयं प्रभूम् । सिद्धेन्द्रा मुनयः सर्वे सर्वरूपं वदन्ति यम्
ज्याला सर्व देवता परम, आपल्या इच्छेने वागणारा स्वामी म्हणतात, सिद्ध, इंद्र आणि सर्व ऋषी ज्याला सर्व रूपांचा म्हणतात—
यमनिर्वचनीयं च योगीन्द्रः शंकरो वदेत् । स्वयं विधाता प्रवदेत्कारणानां च कारणम्
ज्याला मोठ्या योगी शंकरही वर्णन करू शकत नाही, ज्याला स्वतः ब्रह्मा सर्व कारणांचा कारण म्हणतो—
शेषो वदेदनन्तं यं नवधारूपमीश्वरम् । तर्काणामेव षण्णां च षड्विधं रूपमीप्सितम्
ज्याला शेष अनंत, नव रूपांचा ईश्वर म्हणतो, आणि तर्कशास्त्रात ज्याला सहा प्रकारची रूपे मानली जातात—
वैष्णवानामेकरूपं वेदानामेकमेव च । पुराणानामेकरूपं तस्मान्नवविधं स्मृतम्
ज्याला वैष्णव, वेद आणि पुराणे एकच रूप असलेला म्हणतात, म्हणून त्याला नव रूपांचा मान दिला जातो.
न्यायोऽनिर्वचनीयं च यं मतं शंकरो वदेत् । नित्यं वैशेषिकाश्चाऽऽद्यं तं वदन्ति विचक्षणाः
न्यायशास्त्रानुसार ज्याला शंकर वर्णन करू शकत नाही असं म्हणतो, आणि विद्वान वैशेषिक त्याला नित्य आणि आद्य म्हणतात.
सांख्य वदन्ति तं देवं ज्योतीरूपं सनातनम् । मीमांसा सर्वरूपं च वेदान्तः सर्वकारणम्
सांख्यशास्त्रज्ञ त्याला प्रकाशरूप, सनातन देव म्हणतात, मीमांसक सर्व रूपांचा, आणि वेदांत सर्व कारणांचा म्हणतो.
पातञ्जलोऽप्यनन्तं च वेदाः सत्यस्वरूपकम् । स्वेच्छामयं पुराणं च भक्ताश्च नित्यविग्रहम्
पतंजलि त्याला अनंत म्हणतो, वेद त्याला सत्यस्वरूप म्हणतात, पुराणे त्याला आपल्या इच्छेने वागणारा, आणि भक्त त्याला नित्यरूप मानतात.
सोऽयं गोलोकनाथश्च राधेशो नन्दनन्दनः । गोकुले गोपवेषश्च पुण्ये वृन्दावने वने
तोच गोलोकाचा स्वामी, राधेचा स्वामी, नंदाचा पुत्र आहे; गोकुळात गोपाळाच्या वेशात, आणि पवित्र वृंदावनाच्या वनात वावरतो.
चतुर्भुजश्च वैकुण्ठे महालक्ष्मीपतिः स्वयम् । नारायणश्च भगवान्यन्नाम मुक्तिकारणम्
वैकुंठात तो चतुर्भुज, महालक्ष्मीचा पती आहे; तोच नारायण, ज्याचं नावच मुक्तीचं कारण आहे.
सकृन्नारायणेत्युक्त्वा पुमान्कल्पशतत्रयम् । गङ्गादिसर्वतीर्थेषु स्नातो भवति नारद
फक्त एकदा 'नारायण' असं उच्चारलं, तर मनुष्याला तीनशे कल्पांपर्यंत गंगा वगैरे सर्व तीर्थांमध्ये स्नान केल्याचा पुण्य मिळतं, हे नारद.
सुनन्दनन्दकुमुदैः पार्षदैः परिवारितः । शङ्खचक्रगदापद्मधरः श्रीवत्सलाञ्छनः
सुनंद, नंद, कुमुद या पार्षदांनी वेढलेला, शंख, चक्र, गदा, कमळ धारण केलेला, श्रीवत्सचिन्ह असलेला—
कौस्तुभेन मणीन्द्रेण भूषितो वनमालया । देवैः स्तुतश्च यानेन वैकुण्ठं स्वपदं ययौ
कौस्तुभ मणी आणि वनमाळेने सुशोभित, देवांनी स्तुती केलेला, रथावर बसून वैकुंठात आपल्या स्थानाला गेला.
गते वैकुण्ठनाथे च राधेशश्च स्वयं प्रभुः । चकार वंशीशब्दं च त्रैलोक्यमोहनं परम्
वैकुंठनाथ गेले तेव्हा, राधेचा स्वामी स्वतः वंशीचा आवाज काढतो, जो त्रैलोक्याला मोहित करतो.
मूर्च्छांप्रापुर्देवगणा मुनयश्चापि नारद । अचेतना बभूवुश्च मायया पार्वतीं विना
देवतागण, ऋषी आणि नारदही मूर्च्छित झाले; सर्वजण मायेच्या प्रभावाने शुद्ध हरपले, फक्त पार्वती सोडून.
उवाच पार्वती देवी भगवन्तं सनातनम् । विष्णुमाया भगवती सर्वरूपा सनातनी
पार्वती देवीने सनातन भगवंताला म्हटलं, 'विष्णुमाया भगवती सर्व रूपांची आणि सनातन आहे.'
परब्रह्मस्वरूपा या परमात्मस्वरूपिणी । सगुणा निर्गुणा सा च परा स्वेच्छामयी सती
तीच परब्रह्मस्वरूप, परात्म्याची मूर्ती; ती सगुण आणि निर्गुण, परा, आपल्या इच्छेने वागणारी आणि शुद्ध आहे.
पार्वत्युवाच एकाऽहं राधिकारूपा गोलोके रासमण्डले । रासशून्यं च गोलोकं परिपूर्ण कुरु प्रभो
पार्वती म्हणाली: 'मीच राधिकेच्या रूपात गोलोकात, रासमंडळात आहे; प्रभो, रासशून्य असलेलं गोलोक पूर्णपणे भरून टाका.'
गच्छ त्वं रथमारुह्य मुक्तामाणिक्यभूषितम् । परिबूर्णतमाऽहं च तव वङः स्थलस्थिता
'तू मोत्यांनी आणि माणिक्यांनी सजवलेल्या रथावर बस, मी तुझ्या वनात उभी राहून सर्वात पूर्ण आहे.'
तवाऽऽज्ञया महालक्ष्मीरहं वैकुण्ठगामिनी । सरस्वती च तत्रैव वामे पार्श्वे हरेरपि
तुझ्या आज्ञेने मी महालक्ष्मी वैकुंठात जाणारी आहे; आणि सरस्वतीसुद्धा तिथेच, हरिच्या डाव्या बाजूला उभी आहे.
तवाहं मनसा जाता सिन्धुकन्या तवाऽऽज्ञया । सावित्री वेदमाताऽहं कलया विधिसंनिधौ
तुझ्या इच्छेने मी तुझ्या मनात सिंधुकन्या म्हणून जन्म घेतला; आणि तुझ्या आज्ञेने मी सावित्री, वेदांची जननी, ब्रह्माच्या जवळ अंशरूपाने आहे.
तैजःसु सर्वदेवानां पुरा सत्ये तवाऽऽज्ञया । अधिष्ठानं कृत तत्र धृतं देव्या शरीरकम्
सर्व देवतांच्या तेजस्वी रूपात, पूर्वी सत्ययुगात तुझ्या आज्ञेने, देवीचे शरीर तिथे स्थापन झाले आणि टिकवले गेले.
शुम्भादयश्च दैत्याश्च निहताश्चावलीलया । दुर्ग निहत्य तुर्गाऽहं त्रिपुरा त्रिपुरे वधे
शुंभ वगैरे दैत्य सहजच मारले गेले; दुर्गा म्हणून मी त्यांचा नाश केला आणि तुर्गा म्हणून मी त्रिपुराचा वध केला.
निहत्य रक्तबीजं च रक्तबीजविनाशिनी । तवाऽऽज्ञया दक्षकन्या सती सत्यस्वरूपिणी
रक्तबीजाचा वध करून मी रक्तबीजविनाशिनी झाले; तुझ्या आज्ञेने मी दक्षकन्या सती, सत्यस्वरूपिणी झाले.
योगेन त्यक्त्वा देहं च शैलजाऽहं तवाऽऽज्ञया । त्वया दत्तवा (त्ताः शंकराय गोलोके रासमण्डले
योगाने देह त्यागून मी तुझ्या आज्ञेने शैलजा झाले; आणि तू मला शंकराला गोलोकातील रासमंडळात दिलेस.
विष्णुभक्तिरहं तेन विष्णुमाया च वैष्णवी । नारायणस्य मायाऽहं तेन नारायणी स्मृता
मी विष्णूभक्ती आहे, म्हणून मी विष्णुमाया, वैष्णवी आहे; मी नारायणाची माया आहे, म्हणून मला नारायणी म्हणतात.
कृष्णप्राणाधिकाऽहं च प्राणाधिष्ठातृदेवता । महाविष्णोश्च वासोश्च जननी राधिका स्वयम्
मी कृष्णाला प्राणाहूनही प्रिय आहे, प्राणांची अधिष्ठात्री देवी आहे; आणि मीच राधिकाच, महाविष्णूच्या निवासाची जननी आहे.