सर्वेषामादिभूतर्स्त्वं सर्वः सर्वेश्वरस्तथा । सर्वपाता च संहर्ता सृष्टिरूप नo
तू सर्वांचा आद्य स्वरूप आहेस, सर्वकाही तूच आहेस, आणि सर्वांचा स्वामीसुद्धा तूच आहेस. साऱ्या जगाचा आधार, संहार करणारा आणि सृष्टीचे मूळ रूपसुद्धा तूच आहेस.
त्वत्पादपद्मरजसा धन्या पूता वसुंधरा । शून्यरूपा त्वयि गते हे नाथ परमं पदम्
तुझ्या चरणकमळांच्या धुळीमुळे ही पृथ्वी धन्य आणि पवित्र झाली आहे; पण प्रभो, जेव्हा तू निघून जातोस, तेव्हा ती रिकामी होते आणि सर्वोच्च स्थान मिळवते.
यत्पञ्चविंशत्यधिकं वर्षाणां शतकं गतम् । त्यक्त्वेमां स्वपदं यासि रुदतीं विरहातुराम्
एकशे पंचवीस वर्षे उलटून गेली; आता हे जग सोडून, तू तुझ्या स्वतःच्या स्थानाला जात आहेस, आणि पृथ्वी विरहाने व्याकुळ होऊन रडत आहे.
महादेव उवाच ब्रह्मणा प्रार्थितस्त्वं च समागत्य वसुंधराम् । भूभारहरणं कृत्वा प्रयासि स्वपदं विभो
महादेव म्हणाले: ब्रह्मदेवाने प्रार्थना केल्यावर, तू पृथ्वीवर आला, तिचा भार हलका केला आणि आता प्रभो, तू तुझ्या स्वतःच्या स्थानाला परत जात आहेस.
त्रैलोक्ये पृथिवी धन्या सद्यः पूता पदाङ्किता । वयं च मुनयो धन्याः साक्षाद्दृष्ट्वा पदाम्बुजम्
तीनही लोकांत पृथ्वी धन्य झाली, तुझ्या पावलांच्या ठशाने ती लगेच पवित्र झाली; आणि आम्ही ऋषीही धन्य आहोत, कारण आम्हाला तुझे चरणकमळ प्रत्यक्ष पाहायला मिळाले.
ध्यानासाध्यो दुराराध्यो मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । अस्माकमपि यश्चेशः सोऽधुना चाक्षुषो भुवि
जो ध्यानानेच मिळतो, कठोर तप करणाऱ्या ऋषींनाही ज्याची उपासना करणे कठीण आहे, तोच प्रभू आज आम्हाला प्रत्यक्ष पृथ्वीवर दिसत आहे.
वासुः सर्वनिवासश्च विश्वनि यस्य लोमसु । देवस्तस्य महाविष्णुर्वासुदेवो महीतले
जो सर्वांचा निवासस्थान आहे, ज्याच्या रोमकूपांत सारे विश्व वसते, तोच देव, महाविष्णू, वासुदेव पृथ्वीवर प्रकट झाला आहे.
सुचिरं तपसा लब्धं सिद्धेन्द्राणां सुदुर्लभम् । यत्पादपद्ममतुलं चाक्षुषं सर्वजीविनाम्
ज्याचे चरणकमळ अतुलनीय आहे, जे दीर्घ तपाने मिळते आणि सिद्ध लोकांसाठीही अत्यंत दुर्मिळ आहे, तेच आता सर्व जीवांना प्रत्यक्ष दिसत आहे.
अनन्त उवाच त्वमनन्तो हि भगवन्नाहमेव कलांशकः । विश्वैकस्थे क्षुद्रकूर्मे मशकोऽहं गजे यथा
अनंत म्हणाला: भगवंत, खरे तर तूच अनंत आहेस, मी नव्हे; मी तुझ्या सामर्थ्याचा एक लहानसा अंश आहे. या विश्वात मी हत्तीवरच्या एका छोट्या किड्यासारखा आहे.
असंख्यशेषाः कूर्माश्च ब्रह्मविषणुशिवात्मकाः । असंख्यानि च विश्वानि तेषामीशः स्वयं भवान्
असंख्य कूर्म आहेत, जे ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांच्या रूपात आहेत; आणि असंख्य विश्वे आहेत—त्यांचा स्वामी फक्त तूच आहेस.
अस्माकमीदृशं नाथ सुदिनं क्व भविष्यति । स्वप्नादृष्टश्चयश्चेशः स दृष्टः सर्वजीविनाम्
नाथा, आमच्यासाठी असा शुभ दिवस केव्हा येईल? जो प्रभू आम्हाला फक्त स्वप्नात दिसला, तोच आता सर्व जीवांना प्रत्यक्ष दिसला आहे.
नाथ प्रयासि गोलोकं पूतां कृत्वा वसुंधराम् । तामनाथां रुदन्तीं च निमग्नां शोकसागरे
नाथा, तू पृथ्वीला पवित्र करून गोलोकाला जात आहेस; तिला मालकाविना, रडती ठेवून, आणि ती शोकाच्या समुद्रात बुडाली आहे.
देवा ऊचुः वेदाःस्तोतुं न शक्ता यं ब्रह्मेशानादयस्तथा । तमेव स्तवनं किं वा वयं कुर्मो नमोऽस्तु ते
देवांनी म्हटले: वेद, ब्रह्मा, शिव आणि इतरही ज्याची स्तुती करू शकत नाहीत, त्याची आम्ही काय स्तुती करू? तुला नमस्कार असो.
इत्येवमुक्त्वा देवास्ते प्रययुर्द्वारकां पुरीम् । तत्रस्थं भगवन्तं च द्रष्टुं शीघ्रं मुदाऽन्विताः
असे म्हणून, देव दारुकावनात गेले, आणि तिथे असलेल्या भगवंताचे दर्शन घेण्यासाठी आनंदाने आणि उत्साहाने निघाले.
अथ तेषां च गोपाला ययुर्गोलोकमुत्तमम् । पृथिवी कम्पिता भीता चलन्तः सप्तसागराः
त्यांच्यातील गवळण लोक उत्तम गोलोकात गेले; पृथ्वी घाबरून थरथरू लागली आणि सातही समुद्र हलू लागले.
हतश्रियं द्वारकां च त्यक्त्वा च ब्रह्मशापतः । मूर्तिं कदम्बमूलस्थां विवेश राधिकेश्वरः
ब्रह्मदेवाच्या शापामुळे वैभवहीन झालेली द्वारका सोडून, राधिकेश्वराने कदंबाच्या झाडाखाली आपले मूळ रूप धारण केले.
ते सर्वे चैरकायुद्धे निपेतुर्यादवास्तथा । चितामारुह्य देव्यश्च प्रययुः स्वामिभिः सह
सर्व यादव आपसातील युद्धात पडले, आणि देव्या आपल्या पतींसह चितेवर चढून त्यांच्यासोबत निघून गेल्या.
अर्जुनः स्वपुरं गत्वा समुवाच युधिष्ठिरम् । स राजा भ्रातृभिः सार्धं ययौ स्वर्गं च भार्यया
अर्जुन आपल्या नगरात जाऊन युधिष्ठिराला सांगितले; मग राजा भावंडांसह आणि पत्नीबरोबर स्वर्गात गेला.
दृष्ट्वा कदम्बमूलस्थं तिष्ठन्तं परमेश्वरम् । देवा ब्रह्मादयस्ते च प्रणेमुर्भक्तिपूर्वकम्
कदंबाच्या झाडाखाली उभा असलेला परमेश्वर पाहून ब्रह्मा आणि इतर सर्व देवांनी भक्तीभावाने त्याला वंदन केले.
तुष्टुवुः परमात्मानं देवं नारायणं प्रभुम् । श्यामं किशोरवयसं भूषितं रत्नभूषणैः
त्यांनी त्या परमात्म्याचे, नारायण देवाचे, श्यामवर्णी, तरुण वयाचे आणि रत्नांनी सजलेले रूप असलेल्या प्रभूचे स्तुतीपर गुणगान केले.
वह्निशुद्धांशुकाधानं शोभितं वनमालया । अतीव सुन्दरं शान्तं लक्ष्मीकान्तं मनोहरम्
अग्नीने शुद्ध केलेले वस्त्र परिधान केलेले, वनफुलांची माळ गळ्यात घातलेले, अतिशय सुंदर, शांत, लक्ष्मीचे प्रिय आणि मनाला भुरळ घालणारे असे त्याचे रूप होते.
व्याधास्त्रसंयुतं पादपद्मं पद्मादिवन्दितम् । दृष्ट्वा ब्रह्मादिदेवांस्तानभयं सस्मितं ददौ
शिकाऱ्याच्या बाणाच्या भीतीने थरथरणाऱ्या त्याच्या कमलासारख्या पायांना लक्ष्मी आणि इतरांनी वंदन केले; ब्रह्मा आणि इतर देवांना पाहून तो हसत हसत त्यांना अभय दिले.
पृथिवीं तां समाश्वास्य रुदतीं प्रेमविह्वलाम् । व्याधं प्रस्थापयामास परं स्वपदमुत्तमम्
प्रेमाने व्याकुळ होऊन रडणाऱ्या पृथ्वीला त्याने धीर दिला आणि शिकाऱ्याला तो सर्वोच्च, उत्तम स्थानाकडे पाठवले.
बलस्य तेजः शेषे च विवेश परमाद्भुतम् । प्रद्युम्नस्य च कामे वै वाऽनिरुद्धस्य ब्रह्मणि
बलरामाचे अद्भुत तेज शेषात विलीन झाले; प्रद्युम्नाचे तेज कामात आणि अनिरुद्धाचे तेज ब्रह्मात विलीन झाले.
अयोनिसंभवा देवी महालक्ष्मीश्च रुक्मिणी । वैकुण्ठं प्रययौ साक्षात्स्वशरीरेण नारद
अजन्मा असलेली महालक्ष्मी आणि रुक्मिणी, हे नारद, स्वतःच्या देहाने थेट वैकुंठात गेल्या.
सत्यभामा पृथिव्यां च विवेश कमलालया । स्वयं जाम्बवती देवी पार्वत्यां विश्वमातरि
सत्यभामा पृथ्वीमध्ये, कमलांचे निवासस्थान असलेल्या भूमीत विलीन झाली; जांबवती देवी स्वतः विश्वमाते पार्वतीमध्ये विलीन झाली.
या या देव्यश्च यासां चाप्यंशरुपाश्च भूतले । तस्यां तस्यां प्रविविशुस्ता एव च पृथक्पृथक्
ज्या ज्या देवी आणि त्यांच्या अंशरूपे पृथ्वीवर होत्या, त्या त्या आपापल्या मूळ रूपात वेगवेगळ्या विलीन झाल्या.
साम्बस्य तेजः स्कन्दे च विवेश परमाद्भुतम् । कश्यपे वसुदेवश्चाप्यदिव्यां देवकी तथा
सांबाचे अद्भुत तेज स्कंदात विलीन झाले; वसुदेव कश्यपात आणि दिव्य देवकी देखील त्यात विलीन झाली.
रुक्मिणीमन्दिरं त्यकत्वा समस्तां द्वारकां पुरीम् । स जग्राह समुद्रश्च प्रफुल्लवदनेक्षणः
रुक्मिणीचे मंदिर आणि संपूर्ण द्वारका सोडून, समुद्राने आनंदी चेहऱ्याने आणि अनेक डोळ्यांनी ते सर्व आपल्यात सामावून घेतले.
लपणोदः समागत्य तुष्टाव पुरुषोत्तमम् । रुरोद तद्वियोगेन साश्रुनेत्रश्च विह्वलः
समुद्र एकत्र येऊन पुरुषोत्तमाचे स्तवन करू लागला; त्या वियोगाने तो डोळ्यांतून अश्रू ढाळत व्याकुळ झाला.