रासेश्वरीं तां संभाष्य प्रविवेश स्वमालयम् । रत्नसिंहासने रम्ये हीरहारसमन्विते
रासेश्वरीशी संवाद साधून ती आपल्या घरात गेली, जिथे सुंदर रत्नांच्या सिंहासनावर हिरक हारांची शोभा होती.
वृन्दा तां वासयामास पादसेवनतत्परा । सप्तभिश्च सखीभिश्च सेवितां श्वेतचामरैः
वृंदा तिला आदराने राहायला लावते, तिच्या पायांची सेवा करत होती, आणि सात सखींसह पांढऱ्या चामरांनी तिची सेवा करत होती.
आययुर्गोपिकाः सर्वा द्रष्टुं तां परमेश्वरीम् । नन्दादिकं प्रकल्प्यैतद्राधा वासं पृथकपृथक्
सर्व गोपिका त्या परमेश्वरीला पाहण्यासाठी आल्या. प्रत्येक जणीने नंद व इतरांसह राधेसाठी वेगवेगळ्या वासस्थानांची व्यवस्था केली.
परमानन्दरूपा सा परमानन्दपूर्वकम् । स्ववेश्मनि महारम्ये प्रतस्थे गोपिका सह
ती परमानंदरूप, परमानंदाने भरलेली राधा आपल्या सुंदर घरातून गोपिकांसह बाहेर पडली.
_____________________________ इति श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराण श्रीकृष्णजन्मखण्ड उत्तरार्द्ध नारदनारायणो संवाद भांडीरवने व्रजजनसमक्षं नन्दं बोधयता कृष्णेन कलिदोषाणां निरूपणम्, अकस्मात्प्राप्तेनाद्भुतरथेन राधादिसर्वगोपीनां गोलोके गमनं च अष्टाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः
इथे श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणातील श्रीकृष्णजन्मखंडाच्या उत्तरार्धातील नारद-नारायण संवाद, भांडीरवनात व्रजवासियांच्या उपस्थितीत नंदाला कृष्णाने कलियुगातील दोष सांगितले, अचानक आलेल्या अद्भुत रथामुळे राधा व सर्व गोपिका गोलोकात गेल्या, अशा एकशे अठ्ठावन्नाव्या अध्यायाचा समारोप झाला.
अथैकोनत्रिंशदधिकशततमोऽध्यायः नारायण उवाच श्रीकृष्णो भगवांस्तत्र परिपूर्णतमः प्रभुः । दृष्ट्वा सारोक्यमोक्षं च सद्यो गोकुलवासिनाम्
नारायण म्हणाले: तेथे पूर्णावतार श्रीकृष्णाने गोळोकातील वासीयांना आपल्या धामात तत्काळ मुक्ती मिळताना पाहिले.
उवास पञ्चभिर्गोपैर्भाण्डीरे वटमूलके । ददर्श गोकुलं सर्व गोकुलं व्याकुलं तथा
तो भांडीरवनातील वडाच्या झाडाखाली पाच गोपांसह थांबला आणि सर्व गोळोक, जे खूप अस्वस्थ झाले होते, ते पाहिले.
अरक्षकं च व्यस्तं च शून्यं वृन्दावनं वनम् । योगेनामृतवृष्ट्या च कृपया च कृपानिधिः
त्याने वृंदावनाचे रक्षण करणारे कोणीच नाही, सर्वत्र पसरलेले आणि ओस पडलेले असे दृश्य पाहिले. मग योगशक्तीने अमृतसरी पाऊस पाडून आणि आपल्या करुणेने, तो कृपासागर—
गोपीभिश्च तथा गोपैः परिपूर्णं चकार सः । तथा वृन्दावनं चैव सुरम्यं च मनोहरम्
—त्याने पुन्हा गोपिका आणि गोपांनी ते भरले आणि वृंदावन अत्यंत सुंदर व मनोहारी केले.
गोकुलस्थाश्च गोपाश्च समाश्वासं चकार सः । उवाच मधुरं वाक्यं हितं नीतं च दुर्लभम्
श्रीकृष्णाने गोळोकात राहिलेल्या गोपांना धीर दिला आणि गोड, हितकारक व दुर्मिळ असे बोल सांगितले.
श्री भगवानुवाच हे गोपगण हे बन्धो सुखं तिष्ठ स्थिरो भव । रमणं प्रियया सार्धं सुरम्यं रासमण्डलम्
श्रीभगवान म्हणाले: हे गोपांनो, हे मित्रांनो, सुखाने रहा, स्थिर रहा. आपल्या प्रियेबरोबर रम्य रासमंडळाचा आनंद घ्या.
तावत्प्रभृति कृष्णस्य पुण्ये वृन्दावने वने । अधिष्ठानं च सततं यावच्चन्द्रदिवाकरौ
त्या वेळेपासून, चंद्रसूर्य असतील तोपर्यंत, कृष्णाचे वास व्रंदावनाच्या पवित्र वनात सदैव राहील.
तथा जगाम भाण्डीरं विधाता जगतामपि । स्वयं शेषश्च धर्मश्च भवान्या च भवःस्वयम्
मग सृष्टीचे कर्ता स्वतः, शेष, धर्म आणि भवानीचे स्वामी महादेव हे सर्व भांडीरवनात गेले.
सूर्यश्चापि महेन्द्रश्च चन्द्रश्चापि हुनाशनः । कुबेरो वरुणश्चैव पवनश्च यमस्तथा
सूर्य, बलवान इंद्र, चंद्र, अग्नि, कुबेर, वरुण, वायू आणि यम हेही आले.
ईशानश्चापि देवाश्च वसवोऽष्टौ तथैव च । सर्वे ग्रहाश्च रुद्राश्च मुनयो मनवस्तथा
ईशान, सर्व देव, आठ वसु, सर्व ग्रह, रुद्र, ऋषी आणि मनू हेही आले.
त्वरिताश्चाऽऽययुः सर्वे यत्राऽऽस्ते भगवान्प्रभुः । प्रणम्य दण्डवद्भूभौ तमुवाच विधिः स्वयम्
सर्वजण लवकरच त्या ठिकाणी आले जिथे भगवान उपस्थित होते. त्यांनी भूमीवर दंडवत घालून वंदन केले आणि विधी ब्रह्मदेवाने त्याला संबोधले.
ब्रह्मवाच परिबूर्णतम् ब्रह्मस्वरूप नित्यविग्रह । ज्योतिःस्वरूप परम नमोऽस्तु प्रकृतेः पर
ब्रह्मा म्हणाले: हे पूर्ण ब्रह्मस्वरूप, नित्यशरीर, प्रकाशरूप, सर्वश्रेष्ठ, प्रकृतीपलीकडील प्रभो, तुला नमस्कार.
सुनिर्लिप्त निराकार साकार ध्यानहेतुना । स्वेच्छामय परं धाम परमात्मन्नमोऽस्तु ते
अत्यंत अलिप्त, निराकार, ध्यानासाठी साकार, स्वेच्छेने असणारे, परधाम, परमात्मा, तुला नमस्कार.
सर्वकार्यस्वरूपेश कारणानां च कारण । ब्रह्मेशशेषदेवेश सर्वेश ते नo
सर्व कर्मांचे अधिपती, कारणांचा कारण, ब्रह्मा, ईश, शेष व सर्व देवांचे स्वामी, सर्वांचे प्रभो, तुला नमस्कार.
सरस्वतीश पद्मेश पार्वतीश परात्पर । हे सावित्रीश राधेश रासेश्वर नo
सरस्वतीचे स्वामी, पद्मेचे स्वामी, पार्वतीचे स्वामी, सर्वश्रेष्ठ, सावित्रीचे स्वामी, राधेचे स्वामी, रासाचे अधिपती, तुला नमस्कार.
सर्वेषामादिभूतर्स्त्वं सर्वः सर्वेश्वरस्तथा । सर्वपाता च संहर्ता सृष्टिरूप नo
तू सर्वांचा आद्य स्वरूप आहेस, सर्वकाही तूच आहेस, आणि सर्वांचा स्वामीसुद्धा तूच आहेस. साऱ्या जगाचा आधार, संहार करणारा आणि सृष्टीचे मूळ रूपसुद्धा तूच आहेस.
त्वत्पादपद्मरजसा धन्या पूता वसुंधरा । शून्यरूपा त्वयि गते हे नाथ परमं पदम्
तुझ्या चरणकमळांच्या धुळीमुळे ही पृथ्वी धन्य आणि पवित्र झाली आहे; पण प्रभो, जेव्हा तू निघून जातोस, तेव्हा ती रिकामी होते आणि सर्वोच्च स्थान मिळवते.
यत्पञ्चविंशत्यधिकं वर्षाणां शतकं गतम् । त्यक्त्वेमां स्वपदं यासि रुदतीं विरहातुराम्
एकशे पंचवीस वर्षे उलटून गेली; आता हे जग सोडून, तू तुझ्या स्वतःच्या स्थानाला जात आहेस, आणि पृथ्वी विरहाने व्याकुळ होऊन रडत आहे.
महादेव उवाच ब्रह्मणा प्रार्थितस्त्वं च समागत्य वसुंधराम् । भूभारहरणं कृत्वा प्रयासि स्वपदं विभो
महादेव म्हणाले: ब्रह्मदेवाने प्रार्थना केल्यावर, तू पृथ्वीवर आला, तिचा भार हलका केला आणि आता प्रभो, तू तुझ्या स्वतःच्या स्थानाला परत जात आहेस.
त्रैलोक्ये पृथिवी धन्या सद्यः पूता पदाङ्किता । वयं च मुनयो धन्याः साक्षाद्दृष्ट्वा पदाम्बुजम्
तीनही लोकांत पृथ्वी धन्य झाली, तुझ्या पावलांच्या ठशाने ती लगेच पवित्र झाली; आणि आम्ही ऋषीही धन्य आहोत, कारण आम्हाला तुझे चरणकमळ प्रत्यक्ष पाहायला मिळाले.
ध्यानासाध्यो दुराराध्यो मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । अस्माकमपि यश्चेशः सोऽधुना चाक्षुषो भुवि
जो ध्यानानेच मिळतो, कठोर तप करणाऱ्या ऋषींनाही ज्याची उपासना करणे कठीण आहे, तोच प्रभू आज आम्हाला प्रत्यक्ष पृथ्वीवर दिसत आहे.
वासुः सर्वनिवासश्च विश्वनि यस्य लोमसु । देवस्तस्य महाविष्णुर्वासुदेवो महीतले
जो सर्वांचा निवासस्थान आहे, ज्याच्या रोमकूपांत सारे विश्व वसते, तोच देव, महाविष्णू, वासुदेव पृथ्वीवर प्रकट झाला आहे.
सुचिरं तपसा लब्धं सिद्धेन्द्राणां सुदुर्लभम् । यत्पादपद्ममतुलं चाक्षुषं सर्वजीविनाम्
ज्याचे चरणकमळ अतुलनीय आहे, जे दीर्घ तपाने मिळते आणि सिद्ध लोकांसाठीही अत्यंत दुर्मिळ आहे, तेच आता सर्व जीवांना प्रत्यक्ष दिसत आहे.
अनन्त उवाच त्वमनन्तो हि भगवन्नाहमेव कलांशकः । विश्वैकस्थे क्षुद्रकूर्मे मशकोऽहं गजे यथा
अनंत म्हणाला: भगवंत, खरे तर तूच अनंत आहेस, मी नव्हे; मी तुझ्या सामर्थ्याचा एक लहानसा अंश आहे. या विश्वात मी हत्तीवरच्या एका छोट्या किड्यासारखा आहे.
असंख्यशेषाः कूर्माश्च ब्रह्मविषणुशिवात्मकाः । असंख्यानि च विश्वानि तेषामीशः स्वयं भवान्
असंख्य कूर्म आहेत, जे ब्रह्मा, विष्णू आणि शिव यांच्या रूपात आहेत; आणि असंख्य विश्वे आहेत—त्यांचा स्वामी फक्त तूच आहेस.