निर्गुणच नीरीहश्च निर्लिप्तः सर्वकर्मणाम् । कर्मणां साक्षिरूपश्च भक्तानुग्रहविग्रहः
तो निर्गुण, निरिच्छ, सर्व कर्मांपासून अलिप्त, कर्मांचा साक्षी आणि भक्तांवर कृपा करणारा आहे.
परं ब्रह्म परं ज्योतिः परमेशः परात्परः । परमात्मा च सर्वेषां सूतो नररथस्थितः
परब्रह्म, परमज्योती, सर्वश्रेष्ठ ईश्वर, सगळ्यांच्या पलीकडचा, सर्वांचा परमात्मा, मानवाच्या रथात सारथी म्हणून उभा होता.
त्वया कुब्जा च संभुक्ता वृद्धा क्षत्रियकामिनी । अपुत्रिणी चाधिकाङ्गी यूनाऽस्पृश्या च
तुझ्यामुळे कुब्जा, एक वयस्क क्षत्रिय स्त्री, मुल नसलेली आणि जास्त अंग असलेली, आणि एक तरुण अस्पृश्य स्त्री यांच्याशी संबंध आला.
त्वया च निहतः कंसो मातुलः केन हेतुना । आयास्यतीति कृत्वा च गत्तं न पुनरागतम्
तुझ्या हातून कंस, तुझा मामा, मारला गेला; कोणत्या कारणासाठी? तो येतो म्हणत गेला आणि पुन्हा कधीच परतला नाही.
निहत्य यादवान्सर्वान्विभज्य द्वारकां पुरीम् । त्वां निबध्य समानेतुमीश्वरी वारिता जनैः
सर्व यादवांचा वध करून, द्वारका नगरी विभागून, तुला बांधून आणलं गेलं; देवीला लोकांनी थांबवलं.
इत्युक्त्वा राधिका देवी भृशमुच्चै रुरोद सा । मूर्च्छां संप्राप सहसा निनिःश्वासा बभूव ह
असं बोलून राधिकादेवी मोठ्याने रडू लागली; ती अचानक बेशुद्ध पडली आणि खोल श्वास घेत राहिली.
गोप्यो गवाक्षजालस्थाः शुश्रुवुर्ददृशुस्तथा । दृष्ट्वा तमाययुः सर्वा ऊचू राधा मृतेति च
गोपिका खिडक्यांच्या जाळ्यात उभ्या राहून ऐकत आणि पाहत होत्या. हे दृश्य पाहून त्या सर्व जणी तिथे आल्या आणि म्हणाल्या, 'राधा मेली!'
उच्चैस्ता रुरुदुः सर्वाः क्रोडे कृत्वा च राधिकाम् । ऊचुस्ता रक्षरक्षेति हरे नरहरे प्रभो
सर्व गोपिका मोठ्याने रडू लागल्या आणि राधिकेला कुशीत घेऊन म्हणू लागल्या, 'रक्षा कर, रक्षा कर, हरे! नरहरे! प्रभो!'
गोप्य ऊचुः किं कृतं किं कृतं कृष्ण त्वया राधा मृता च नः । राधां जीवय भद्रं ते यास्यामः काननं वयम्
गोपिका म्हणाल्या, 'कृष्णा, तू हे काय केलंस? आमच्यासाठी राधा मेली! राधेला पुन्हा जिवंत कर, तुझं कल्याण होवो; नाहीतर आम्ही सगळ्या जंगलात जाऊ.'
अन्यथा स्त्रीवधं तुभ्यं दास्यामः सर्वयोषितः । गोपीनां वचनं श्रुत्वा राधिकायाश्च माधवः
'नाहीतर आम्ही सर्व स्त्रियांचा वध तुझ्या माथी देऊ.' गोपिका आणि राधिकेचे हे बोल माधवाने ऐकले—
उवाच जीवयामास मुधादृष्ट्या च नारद । उत्तस्थौ राधिका देवी रुदती मानिनी सती
मग त्याने दयाळू नजरेने बोलून राधिकेला पुन्हा जिवंत केले, हे नारद. राधिका, ती देवी, रडत रडत, अभिमानाने आणि पतिव्रता राहून उठली.
गोप्यस्तां बोधयामासुःक्रोडे कृत्वा पुनः पुनः
गोपिका तिला पुन्हा पुन्हा कुशीत घेऊन शुद्धीवर आणू लागल्या.
श्रीकृष्ण उवाच श्रृणु राधे प्रवक्ष्यामि ज्ञानमाध्यात्मिकं परम् । यच्छ्रुत्वा हालिको मूर्खः सद्यो भवति पण्डितः
श्रीकृष्ण म्हणाला, 'राधे, ऐक, मी तुला श्रेष्ठ आत्मज्ञान सांगतो; जे ऐकून अगदी अडाणी माणूसही लगेच ज्ञानी होतो.'
जात्याऽहं चगतां स्वामी किं रुक्मिण्यादियोषिताम् । कार्यकारणरूपोऽहं व्यक्तो राधे पृथक् पृथक्
'माझ्या मूळ स्वभावाने मी सर्व जगाचा स्वामी आहे—रुक्मिणी व इतर स्त्रिया म्हणजे काय? मी कारण आणि परिणामाचा रूप आहे, प्रत्येक ठिकाणी वेगळा प्रकट होतो, राधे.'
एकात्माऽहं च विश्वेषां जात्या ज्योतिर्मयः स्वयम् । सर्वप्राणिषु व्यक्त्या चाप्याब्रह्मादितृणादिषु
'मी सर्वांचा एकच आत्मा आहे, माझ्या मूळ स्वरूपाने प्रकाशमय आहे; मी सर्व प्राण्यांमध्ये प्रकट आहे, ब्रह्मापासून गवताच्या पातीपर्यंत.'
एकस्मिंश्च भुक्तवति न तुष्टोऽन्यो जनस्तथा । मय्यात्मनि गतेऽप्येको मृतोऽप्यन्यः सुजीवति
'एकटा एखादा भोग घेतो तेव्हा दुसऱ्याला समाधान मिळत नाही; कोणी माझ्यात विलीन झाला तरी दुसरा जगतोच.'
जात्याऽहं कृष्णरूपश्च परिपूर्णतमः स्वयम् । गोलोके गोकुले पुण्ये क्षेत्रे वृन्दावने वने
'माझ्या मूळ स्वभावाने मी कृष्णरूप आहे, पूर्णतेचा सर्वोच्च; गोलोक, गोकुळ, पवित्र क्षेत्र, वृंदावन या सर्व ठिकाणी.'
द्विभुजो गोपवेषश्च स्वयं राधापतिः शिशुः । गोपालैर्गोपिकाभिश्च सहितः कामधेनुभिः
'दोन हातांनी, गवळ्याच्या वेषात, मी स्वतः राधेचा स्वामी, बालक आहे, गवळ्यांसह, गोपिकांसह आणि कामधेनूंसह.'
चतुर्भुजोऽहं वैकुण्ठे द्विधारूपः सनातनः । लक्ष्मीसरस्वतीकान्तः सततं शान्तविग्रहः
'चार हातांनी मी वैकुंठात आहे, दोन रूपांनी सनातन आहे, लक्ष्मी आणि सरस्वतीचा प्रियकर आहे, नेहमी शांत स्वरूपाचा आहे.'
यन्मानसी सिन्धुकन्या मर्त्यलक्ष्मीपतिर्भुवि । श्वेतद्वीपे च श्रीरीदे तत्रापि च चतुर्भुजः
'मानसिक पुत्र म्हणून, सिंधुकन्या आणि मर्त्य लोकातील लक्ष्मीचा मी पती आहे; श्वेतद्वीपात मी श्री आहे आणि तिथेही चार हातांनी प्रकट होतो.'
अहं नारायणर्षिश्च नरो धर्मः सनातनः । धर्मवक्ता च धर्मिष्ठो धर्मवर्त्मप्रवर्तकः
'मी नारायण ऋषी आहे, मी नर आहे, सनातन धर्म आहे; मी धर्म सांगणारा, धर्मनिष्ठ आणि धर्माचा मार्ग दाखवणारा आहे.'
शान्तिर्लक्ष्मीस्वरूपा च धर्मिष्ठा च पतिव्रता । अत्र तस्याः पतिरहं पुण्यक्षेत्रे च भारते
'शांती ही लक्ष्मीचे स्वरूप आहे, धर्मनिष्ठ आणि पतिव्रता आहे; इथे, या पवित्र भारतभूमीत मी तिचा पती आहे.'
सिद्धेशः सिद्धिदः साक्षात्कपिलोऽहं सतीपतिः । नानारूपधरोऽहं च व्यक्तिभेदेन सुन्दरि
'मी सिद्धांचा स्वामी, सिद्धी देणारा, प्रत्यक्ष कपिल, सतीचा पती आहे; सुंदर राधे, मी विविध रूपे घेतो, प्रकट स्वरूपानुसार.'
अहं चतुर्भुजः शश्वद्द्वार्वत्यां रुक्मिणीवतिः । अहं क्षीरोदशायी च सत्यभामागृहे शुभे
'मी नेहमी द्वारकेत चार हातांचा, रुक्मिणीचा पती आहे; मी क्षीरसागरावर शयन करणारा, शुभ सत्यभामेच्या घरी आहे.'
अन्यासां मन्दिरेऽहं च कायव्यूहात्पृथक्पृथक् । अहं नारायणर्षिश्च फाल्गुनस्यास्य सारथिः
इतरांच्या मंदिरात मीही, वेगवेगळ्या देहांच्या रूपाने वेगळा असतो; मी नारायण, ऋषी आणि या फाल्गुनाचा सारथी आहे.
स नरर्षिर्धर्मपुत्रो मदंशो बलवान्भुवि । तपसाऽऽराधितस्तेन सारथ्येऽहं च पुष्करे
तो नरऋषी, धर्माचा पुत्र, पृथ्वीवर माझा अंश आहे, बलवान आहे; त्याने तप करून मला प्रसन्न केलं आणि म्हणून मी पुष्करात त्याचा सारथी झालो.
यथा त्वं राधिका देवी गोलेके गोकुले तथा । वैकुण्ठे च महालक्ष्मीर्भवती च सरस्वती
जसं तू, राधिकादेवी, गोलोक आणि गोकुळात आहेस, तसंच वैकुंठात तू महालक्ष्मी आहेस आणि सरस्वतीही आहेस.
भवती मर्त्यलक्ष्मीश्च क्षीरोदशायिनः प्रिया । धर्मपुत्रवधूस्त्वं च शान्तिर्लक्ष्मीस्वरूपिणी
तू मर्त्यलोकातील लक्ष्मी आहेस, क्षीरसागरावर शयन करणाऱ्या परमेश्वराची प्रिय आहेस; तू धर्मपुत्राची पत्नी आहेस, तू शांती आणि लक्ष्मीचा मूळस्वरूप आहेस.
कपिलस्य प्रिया कान्ताभारते भवती सती । त्वं सीता मिथिलायां च त्वच्छाया द्रौपदी सती
तू कपिलाची प्रिय आणि भारतात सती आहेस; मिथिलेत तू सीता आहेस आणि तुझी छाया म्हणजे सती द्रौपदी आहे.
द्वारवत्यां महाल्क्ष्मीर्भवती रुक्मिणी सती । पञ्चानां पाण्डवानां च भवती कलया प्रिया
द्वारकेत तू महालक्ष्मी आहेस, आणि सती रुक्मिणी आहेस; पाच पांडवांसाठी तू आपल्या अंशाने त्यांची प्रिय आहेस.