श्रीदामा च मया शप्तस्त्वद्भक्तो भक्तवत्सलः । एतादृशी विपत्तिर्मे पुत्रश्रीदामशापतः
श्रीदामा, तुझा भक्त आणि भक्तांचा प्रिय, त्याला मी शाप दिला; माझ्या मुलाच्या, श्रीदामाच्या शापामुळेच माझ्यावर ही आपत्ती आली.
ईश्वरः कस्य वा बन्धुः प्रियो वा विप्रियस्तथा । सततं भक्तिसाध्यश्च यो भक्तश्च तदीश्वरः
ईश्वर कोणाचा बंधू, प्रिय किंवा शत्रू असतो? जो भक्त असतो, तोच ईश्वराला मिळवतो आणि भक्तीमुळेच ईश्वर मिळतो.
वेदाश्च वैदिकाः सन्तः पुराणानि वदन्ति च । राधाया माधवः साध्यो भगवानिति निष्फलम्
वेद, वैदिक ऋषी आणि पुराणे सांगतात की माधवाला राधेमुळे मिळता येतं, पण हे निष्फळ आहे.
जित्वा च सगणं शंभुं बाणस्य भुजकृन्तनम् । कृत्वा च रुक्मिणीपौत्रः समानीतः सभार्यकः
शंभू आणि त्याच्या सोबत्यांना जिंकून, बाणाची हातं छाटून, रुक्मिणीचा नातू आणि त्याची पत्नी परत आणले गेले.
अहो त्वयि समायाते रुक्मिणी किमुवाच ह । प्रेम स्थितं समानं ते किं विवृद्धं च गौरवम्
तू आल्यावर रुक्मिणीने काय सांगितलं? तुझं प्रेम तसंच टिकून आहे का, की तुझा मान वाढला आहे?
कुरुपाण्डवयुद्धेन कुरवो निहतास्त्वया । पाण्डवार्थे तथा भूपाः क्व साम्यं परमात्मनः
कुरू-पांडवांच्या युद्धात, तू कुरूंना मारलंस आणि पांडवांच्या हितासाठी राजेही मारले गेले. मग परमात्म्याची समता कुठे आहे?
साक्षान्महेन्द्रजातस्य कौन्तेयस्यार्जुनस्य च । राजमण्डलम्ध्यस्थो भवानेव हि सारथिः
स्वतः महेंद्रापासून जन्मलेला, कौन्तेय आणि अर्जुनाचा सारथी म्हणून राजसभेत फक्त तूच उभा होतास.
तेन भक्तेन शुद्धेन भीष्मेण च महात्मना । लज्जितेन किमुक्तं ते महतीषु मभासु च
त्या शुद्ध भक्त, महान आत्मा भीष्माने, लाजून, मोठ्या सभांमध्ये तुला काय सांगितलं?
देवैरपि कथं दृष्टो ब्रह्मेशशेसंषज्ञकैः । भक्तसिहैर्भृत्तैः सर्वैर्न चोक्तं किंचिदेव सः
देव, ब्रह्मा, ईश आणि शेष, जे तुला ओळखतात, त्यांनाही तुला कसं पाहता आलं? भक्त सेवकांनी वेढलेलं असूनही, त्याने काहीच बोललं नाही.
यश्चानिर्वचनीयश्च वेदेषु च चतुर्षु च । पुराणेष्वितिहासेषु प्रकृतेः पर ईश्वरः
जो चारही वेदांत, पुराणांत आणि इतिहासांत वर्णन करता येत नाही, तोच प्रकृतीच्या पलीकडचा ईश्वर आहे.
निर्गुणच नीरीहश्च निर्लिप्तः सर्वकर्मणाम् । कर्मणां साक्षिरूपश्च भक्तानुग्रहविग्रहः
तो निर्गुण, निरिच्छ, सर्व कर्मांपासून अलिप्त, कर्मांचा साक्षी आणि भक्तांवर कृपा करणारा आहे.
परं ब्रह्म परं ज्योतिः परमेशः परात्परः । परमात्मा च सर्वेषां सूतो नररथस्थितः
परब्रह्म, परमज्योती, सर्वश्रेष्ठ ईश्वर, सगळ्यांच्या पलीकडचा, सर्वांचा परमात्मा, मानवाच्या रथात सारथी म्हणून उभा होता.
त्वया कुब्जा च संभुक्ता वृद्धा क्षत्रियकामिनी । अपुत्रिणी चाधिकाङ्गी यूनाऽस्पृश्या च
तुझ्यामुळे कुब्जा, एक वयस्क क्षत्रिय स्त्री, मुल नसलेली आणि जास्त अंग असलेली, आणि एक तरुण अस्पृश्य स्त्री यांच्याशी संबंध आला.
त्वया च निहतः कंसो मातुलः केन हेतुना । आयास्यतीति कृत्वा च गत्तं न पुनरागतम्
तुझ्या हातून कंस, तुझा मामा, मारला गेला; कोणत्या कारणासाठी? तो येतो म्हणत गेला आणि पुन्हा कधीच परतला नाही.
निहत्य यादवान्सर्वान्विभज्य द्वारकां पुरीम् । त्वां निबध्य समानेतुमीश्वरी वारिता जनैः
सर्व यादवांचा वध करून, द्वारका नगरी विभागून, तुला बांधून आणलं गेलं; देवीला लोकांनी थांबवलं.
इत्युक्त्वा राधिका देवी भृशमुच्चै रुरोद सा । मूर्च्छां संप्राप सहसा निनिःश्वासा बभूव ह
असं बोलून राधिकादेवी मोठ्याने रडू लागली; ती अचानक बेशुद्ध पडली आणि खोल श्वास घेत राहिली.
गोप्यो गवाक्षजालस्थाः शुश्रुवुर्ददृशुस्तथा । दृष्ट्वा तमाययुः सर्वा ऊचू राधा मृतेति च
गोपिका खिडक्यांच्या जाळ्यात उभ्या राहून ऐकत आणि पाहत होत्या. हे दृश्य पाहून त्या सर्व जणी तिथे आल्या आणि म्हणाल्या, 'राधा मेली!'
उच्चैस्ता रुरुदुः सर्वाः क्रोडे कृत्वा च राधिकाम् । ऊचुस्ता रक्षरक्षेति हरे नरहरे प्रभो
सर्व गोपिका मोठ्याने रडू लागल्या आणि राधिकेला कुशीत घेऊन म्हणू लागल्या, 'रक्षा कर, रक्षा कर, हरे! नरहरे! प्रभो!'
गोप्य ऊचुः किं कृतं किं कृतं कृष्ण त्वया राधा मृता च नः । राधां जीवय भद्रं ते यास्यामः काननं वयम्
गोपिका म्हणाल्या, 'कृष्णा, तू हे काय केलंस? आमच्यासाठी राधा मेली! राधेला पुन्हा जिवंत कर, तुझं कल्याण होवो; नाहीतर आम्ही सगळ्या जंगलात जाऊ.'
अन्यथा स्त्रीवधं तुभ्यं दास्यामः सर्वयोषितः । गोपीनां वचनं श्रुत्वा राधिकायाश्च माधवः
'नाहीतर आम्ही सर्व स्त्रियांचा वध तुझ्या माथी देऊ.' गोपिका आणि राधिकेचे हे बोल माधवाने ऐकले—
उवाच जीवयामास मुधादृष्ट्या च नारद । उत्तस्थौ राधिका देवी रुदती मानिनी सती
मग त्याने दयाळू नजरेने बोलून राधिकेला पुन्हा जिवंत केले, हे नारद. राधिका, ती देवी, रडत रडत, अभिमानाने आणि पतिव्रता राहून उठली.
गोप्यस्तां बोधयामासुःक्रोडे कृत्वा पुनः पुनः
गोपिका तिला पुन्हा पुन्हा कुशीत घेऊन शुद्धीवर आणू लागल्या.
श्रीकृष्ण उवाच श्रृणु राधे प्रवक्ष्यामि ज्ञानमाध्यात्मिकं परम् । यच्छ्रुत्वा हालिको मूर्खः सद्यो भवति पण्डितः
श्रीकृष्ण म्हणाला, 'राधे, ऐक, मी तुला श्रेष्ठ आत्मज्ञान सांगतो; जे ऐकून अगदी अडाणी माणूसही लगेच ज्ञानी होतो.'
जात्याऽहं चगतां स्वामी किं रुक्मिण्यादियोषिताम् । कार्यकारणरूपोऽहं व्यक्तो राधे पृथक् पृथक्
'माझ्या मूळ स्वभावाने मी सर्व जगाचा स्वामी आहे—रुक्मिणी व इतर स्त्रिया म्हणजे काय? मी कारण आणि परिणामाचा रूप आहे, प्रत्येक ठिकाणी वेगळा प्रकट होतो, राधे.'
एकात्माऽहं च विश्वेषां जात्या ज्योतिर्मयः स्वयम् । सर्वप्राणिषु व्यक्त्या चाप्याब्रह्मादितृणादिषु
'मी सर्वांचा एकच आत्मा आहे, माझ्या मूळ स्वरूपाने प्रकाशमय आहे; मी सर्व प्राण्यांमध्ये प्रकट आहे, ब्रह्मापासून गवताच्या पातीपर्यंत.'
एकस्मिंश्च भुक्तवति न तुष्टोऽन्यो जनस्तथा । मय्यात्मनि गतेऽप्येको मृतोऽप्यन्यः सुजीवति
'एकटा एखादा भोग घेतो तेव्हा दुसऱ्याला समाधान मिळत नाही; कोणी माझ्यात विलीन झाला तरी दुसरा जगतोच.'
जात्याऽहं कृष्णरूपश्च परिपूर्णतमः स्वयम् । गोलोके गोकुले पुण्ये क्षेत्रे वृन्दावने वने
'माझ्या मूळ स्वभावाने मी कृष्णरूप आहे, पूर्णतेचा सर्वोच्च; गोलोक, गोकुळ, पवित्र क्षेत्र, वृंदावन या सर्व ठिकाणी.'
द्विभुजो गोपवेषश्च स्वयं राधापतिः शिशुः । गोपालैर्गोपिकाभिश्च सहितः कामधेनुभिः
'दोन हातांनी, गवळ्याच्या वेषात, मी स्वतः राधेचा स्वामी, बालक आहे, गवळ्यांसह, गोपिकांसह आणि कामधेनूंसह.'
चतुर्भुजोऽहं वैकुण्ठे द्विधारूपः सनातनः । लक्ष्मीसरस्वतीकान्तः सततं शान्तविग्रहः
'चार हातांनी मी वैकुंठात आहे, दोन रूपांनी सनातन आहे, लक्ष्मी आणि सरस्वतीचा प्रियकर आहे, नेहमी शांत स्वरूपाचा आहे.'
यन्मानसी सिन्धुकन्या मर्त्यलक्ष्मीपतिर्भुवि । श्वेतद्वीपे च श्रीरीदे तत्रापि च चतुर्भुजः
'मानसिक पुत्र म्हणून, सिंधुकन्या आणि मर्त्य लोकातील लक्ष्मीचा मी पती आहे; श्वेतद्वीपात मी श्री आहे आणि तिथेही चार हातांनी प्रकट होतो.'