राधिकोवाच निष्फलं मङ्गलप्रश्तं मङ्गले मङ्गलालये । सर्वमङ्गलबीजे च माङ्गल्ये मङ्गलप्रदे
राधिकेने म्हटले — सर्व मंगलांचे मूळ, मंगलाचा धनी आणि मंगल देणारा जो आहे, त्याला शुभेच्छा विचारणे व्यर्थच आहे.
तथाऽपि कुशलप्रश्ने सांप्रतं समयोचितम् । लौकिको व्यवहारोऽपि वेदेभ्यो बलवांस्तथा
तरीसुद्धा, या वेळी कुशल विचारणे योग्यच आहे; कारण कधी कधी लोकरीती वेदांपेक्षा जास्त प्रभावी ठरते.
कुशलं रुक्मिणीकान्त सत्यभामेश सांप्रतम् । महन्द्रेण समं युद्धं लीलया च यदाज्ञया
रुक्मिणीचे प्रिय, सत्यभामेचे स्वामी, सध्या सर्व काही कुशल आहे; तुझ्या इच्छेने आणि खेळात, तू इंद्राशी मोठे युद्ध केलेस.
पारिजाततरुं स्वर्गादुत्पाट्य चामरावतीम् । गत्वा विजित्य देवांश्च तस्यै दसमिति श्रुतम्
स्वर्गातून पारिजातक वृक्ष उपटून, अमरावतीला जाऊन, देवांना जिंकून, तो वृक्ष तिला दिलास, हे सर्वांना माहीत आहे.
पुण्यकं च कृतं तेन पारिजातेन सुव्रतम् । त्वामेव साध्यं कान्तं च संपूर्णे दक्षिणां ददौ
त्या पारिजातकामुळे मोठे पुण्य मिळाले; व्रत पूर्ण करून, तू आपल्या प्रियेवर संपूर्ण दक्षिणा दिलीस.
ब्रह्मेशशेषासाध्यस्त्वं तया साध्यः कृतः कथम् । सर्वभ्यः कामिनीभ्यश्च सत्यभामां बिभेषि च
ब्रह्मा, शंकर आणि शेष ज्यांना मिळवू शकत नाहीत, त्यांना तिने कसे मिळवले? आणि सर्व स्त्रियांमध्ये सत्यभामेचीच भीती तुला वाटते असे दिसते.
रुक्मिण्यां प्रेमसौभाग्यमतिरिक्तं च गौरवम् । भयं माल्यं च धन्यायां सत्यायां सततं श्रुतम्
रुक्मिणीला तुझ्याकडून विशेष प्रेम, सौभाग्य आणि मान मिळतो, असे नेहमी ऐकायला येते; आणि सत्यभामेला भीती व हार मिळतात, असेही म्हणतात.
सत्यं जाम्बवतीकान्त वद मां च सुनिश्चितम् । तासु सर्वासु कान्तासु कस्यास्ते प्रेम चाधिकम्
जांबवतीचे प्रिय, मला खरेखुरे आणि ठामपणे सांग, तुझ्या सर्व प्रियतमा स्त्रियांमध्ये कोणावर तुझे प्रेम सर्वाधिक आहे?
शृङ्गारे सर्वभावे वा तासु का रसिका परा । त्वयि स्निग्धा विदग्धा का तामु धन्याऽतिसुव्रता
त्यांच्यात, प्रेमभावात आणि सर्व वृत्तींत सर्वश्रेष्ठ कोण आहे? तुझ्यावर सर्वाधिक प्रेम करणारी आणि चतुर कोण? त्यांच्यात सर्वात भाग्यवान आणि श्रेष्ठ व्रती कोण आहे?
सा स्त्री भावानुरक्ता या भार्यां पाति पतिश्च सः । प्रेमातिरिक्तं स्त्रीपुंसोस्त्रैलोक्येषु सुदुर्लभम्
तीच खरी स्त्री आहे जी आपल्या पतीवर प्रेम करते आणि पती तिची काळजी घेतो; स्त्री-पुरुषांमधील असे प्रेम त्रैलोक्यातही फार दुर्मिळ आहे.
रसिका स्त्री विजानाति सती गुणवती पतिम् । गुणज्ञं रसिकं शूरं सुशीलं सुरतौ सदा
समजूतदार स्त्री आपल्या पतीचे गुण ओळखते, जो सदैव प्रेमात कुशल, गुणी, धाडसी आणि तिच्या गुणांची कदर करणारा असतो.
दूराद्धावति पद्मार्थ मधुलोभान्मध्रुव्रतः । भेकस्तन्न हि जानाति तन्मूर्ध्नि पादमुत्सृजेत्
मधासाठी आसुसलेला भुंगा कमळासाठी दूरवरून येतो; पण बेडूक हे जाणत नाही आणि तो त्यावर पाय ठेवतो.
यन्त्री जानाति संगीतरसं यन्त्रं च नैव च । दुग्धास्वादं विदग्धश्च न दर्वी नैव भाजनम्
वाद्य वाजवणारा गाण्याचा आनंद ओळखतो, पण वाद्याचे स्वरूप नाही; दूधाचा स्वाद जाणणारा हुशार असतो, पण त्याला काठी किंवा भांडे याचा अर्थ नसतो.
परिपक्वफलास्वादं जानन्ति भोगिनः सुखम् । एकत्रावस्थिताः शश्वन्नकिंचित्फलिनो यथा
संपूर्ण पिकलेल्या फळाचा स्वाद भोगणारेच जाणतात, जसे कायम एकत्र राहणारे, जरी त्यांना स्वतः फळ येत नसले तरी.
सुशीलजलास्वादं विजानन्ति तृषाल्वः । न च वापी न घटश्चैकत्रावस्थितो यथा
प्यायला तहानलेलेच चांगल्या पाण्याचा स्वाद ओळखतात, विहीर किंवा घडा जवळ असला तरी त्याचा उपयोग नाही.
भोकिनो हि विजानन्ति शालिस्वादुरसं परम् । एकत्रावस्थितं चेतु न क्षेत्रं भाजनं यथा
खरेच जे खातात तेच तांदळाचा सर्वोत्तम स्वाद जाणतात, शेत किंवा भांडे जवळ असले तरी त्याचा अर्थ नसतो.
बुबुधे चन्दनाघ्रणं चन्दनार्थी च भोगवित् । न गर्दभो भारवाही न तस्य पात्रिका यथा
चंदनाचा सुगंध ज्याला अनुभवायचा आहे तोच त्याचा आस्वाद घेतो; ओझे वाहणारा गाढव किंवा त्याची पाटी हे जाणत नाहीत.
यं न यानन्ति वेदाश्च ब्रह्मेशानादयस्तथा । योगिनो मुनयः सिद्धास्तं किं जानन्ति योषितः
ज्याला वेद, ब्रह्मा, शंकर, योगी, ऋषी आणि सिद्धही पोहोचू शकत नाहीत, त्या परमात्म्याला स्त्रिया कश्या ओळखू शकतील?
सौभाग्यं गौरवं प्रेम दुर्लभं नित्यनूतम् । यौषितां च परं नैव चूर्णीभूतं क्षणेन च
सौभाग्य, मान आणि प्रेम या स्त्रियांमध्ये फारच दुर्मिळ असतात आणि नेहमीच नवे वाटतात; पण एका क्षणात ते पूर्णपणे नष्ट होतात.
अत्युच्छ्रितो निपतनं प्राप्नोत्येव ध्रुवं प्रभो । आराद्विपत्तिबीजं च वैष्णवानां विहिंसनम्
जो खूप उंच जातो, त्याचा पडणं हे नक्कीच ठरलेलं असतं, प्रभो. वैष्णवांना त्रास देणं हे नेहमीच संकटाचं बीज ठरतं.
श्रीदामा च मया शप्तस्त्वद्भक्तो भक्तवत्सलः । एतादृशी विपत्तिर्मे पुत्रश्रीदामशापतः
श्रीदामा, तुझा भक्त आणि भक्तांचा प्रिय, त्याला मी शाप दिला; माझ्या मुलाच्या, श्रीदामाच्या शापामुळेच माझ्यावर ही आपत्ती आली.
ईश्वरः कस्य वा बन्धुः प्रियो वा विप्रियस्तथा । सततं भक्तिसाध्यश्च यो भक्तश्च तदीश्वरः
ईश्वर कोणाचा बंधू, प्रिय किंवा शत्रू असतो? जो भक्त असतो, तोच ईश्वराला मिळवतो आणि भक्तीमुळेच ईश्वर मिळतो.
वेदाश्च वैदिकाः सन्तः पुराणानि वदन्ति च । राधाया माधवः साध्यो भगवानिति निष्फलम्
वेद, वैदिक ऋषी आणि पुराणे सांगतात की माधवाला राधेमुळे मिळता येतं, पण हे निष्फळ आहे.
जित्वा च सगणं शंभुं बाणस्य भुजकृन्तनम् । कृत्वा च रुक्मिणीपौत्रः समानीतः सभार्यकः
शंभू आणि त्याच्या सोबत्यांना जिंकून, बाणाची हातं छाटून, रुक्मिणीचा नातू आणि त्याची पत्नी परत आणले गेले.
अहो त्वयि समायाते रुक्मिणी किमुवाच ह । प्रेम स्थितं समानं ते किं विवृद्धं च गौरवम्
तू आल्यावर रुक्मिणीने काय सांगितलं? तुझं प्रेम तसंच टिकून आहे का, की तुझा मान वाढला आहे?
कुरुपाण्डवयुद्धेन कुरवो निहतास्त्वया । पाण्डवार्थे तथा भूपाः क्व साम्यं परमात्मनः
कुरू-पांडवांच्या युद्धात, तू कुरूंना मारलंस आणि पांडवांच्या हितासाठी राजेही मारले गेले. मग परमात्म्याची समता कुठे आहे?
साक्षान्महेन्द्रजातस्य कौन्तेयस्यार्जुनस्य च । राजमण्डलम्ध्यस्थो भवानेव हि सारथिः
स्वतः महेंद्रापासून जन्मलेला, कौन्तेय आणि अर्जुनाचा सारथी म्हणून राजसभेत फक्त तूच उभा होतास.
तेन भक्तेन शुद्धेन भीष्मेण च महात्मना । लज्जितेन किमुक्तं ते महतीषु मभासु च
त्या शुद्ध भक्त, महान आत्मा भीष्माने, लाजून, मोठ्या सभांमध्ये तुला काय सांगितलं?
देवैरपि कथं दृष्टो ब्रह्मेशशेसंषज्ञकैः । भक्तसिहैर्भृत्तैः सर्वैर्न चोक्तं किंचिदेव सः
देव, ब्रह्मा, ईश आणि शेष, जे तुला ओळखतात, त्यांनाही तुला कसं पाहता आलं? भक्त सेवकांनी वेढलेलं असूनही, त्याने काहीच बोललं नाही.
यश्चानिर्वचनीयश्च वेदेषु च चतुर्षु च । पुराणेष्वितिहासेषु प्रकृतेः पर ईश्वरः
जो चारही वेदांत, पुराणांत आणि इतिहासांत वर्णन करता येत नाही, तोच प्रकृतीच्या पलीकडचा ईश्वर आहे.