विष्णुमाया दुराराध्या न साध्या जागतामपि । वयं च मोहिताः शश्वद्वेदानां जनकस्तथा
विष्णूची माया फार कठीण आहे, ती जगालाही साध्य होत नाही; आम्हीही नेहमीच मोहात पडतो, अगदी वेदांचे जनकसुद्धा.
ब्रह्मा कृष्णं परीक्षेत मोहितस्तस्य मायया । ध्यायते यत्पदाम्भोजं तपसा जीवनावधि
ब्रह्मा कृष्णाची परीक्षा घेतो, पण त्याच्या मायेमुळे तोही भ्रमित होतो; तो आयुष्यभर तप करून कृष्णाच्या चरणकमळांचे ध्यान करतो.
इन्द्रेषु दशलक्षेष्वप्यधिकाष्टशतेषु च । पातेषु ब्रह्मणः पाते निमेषो माधवस्य च
दहा लाख इंद्रांमध्ये आणि आठशेहून अधिक इंद्रांच्या काळात, ब्रह्माच्या राज्यांमध्ये, माधवाचं राज्य केवळ एका क्षणासारखं असतं.
सह तेनेन्द्रयुद्धं च पारिजातस्य हेतुना । पारिजाततरुं दत्त्वा मया शक्रश्च रक्षितः
त्याच्यासोबत, पारिजाताच्या कारणासाठी इंद्राशी युद्ध झालं; पारिजाताचं झाड देऊन मी शक्राचं रक्षण केलं.
यज्ज्ञानं न गिरामेव तत्वं वा विषयात्मकम् । नहि किं चित्तदज्ञानां तस्माद्ध्यानं सदैव हि
ते ज्ञान बोलण्यात किंवा विषयांमध्ये नसतं; अज्ञानी लोकांना ते मिळत नाही, म्हणून नेहमी ध्यान करणं आवश्यक आहे.
प्राणिनामात्मनो ज्ञानमस्माकं ज्ञानमस्ति च । तदूधर्वं तत्समं नैव कृष्णं पृच्छ शुभाशुमम्
सर्व प्राण्यांना आत्म्याचं ज्ञान असतं, आणि आम्हालाही ते ज्ञान आहे; पण त्याहून वरचं किंवा समकक्ष असं काही नाही—कृष्णालाच विचार, जो शुभ आणि तेजस्वी आहे.
ब्रह्मणश्च चतुर्यामं कल्पं कल्पविदो विदुः । सप्तकल्पान्तजीवी च मार्कण्डेयो महामुनिः
कल्प जाणणारे ब्रह्माच्या चार यामांची माहिती ठेवतात; मार्कंडेय हा महान ऋषी सात कल्पांच्या शेवटापर्यंत जगतो.
अष्टानवतिशक्रेषु पातेषु पतनं मुनेः । ततः प्राप्तं हरेर्दास्यं मुनिना तपसः फलात्
अठ्ठ्याण्णव इंद्रांच्या काळात त्या ऋषीचं पतन झालं; मग तपाचं फळ म्हणून त्या ऋषीला हरिची सेवा मिळाली.
प्रलये ब्रह्मणः पाते पतनं लोमशस्य च । दिक्पालानां ग्रहाणां च तदायुश्चिरजीविनाम्
प्रलयाच्या वेळी ब्रह्मदेवाचा आणि लोमश ऋषीचाही अंत होतो, दिशांचे रक्षक, ग्रह आणि दीर्घायुषी सगळ्यांचेही तेव्हाच पतन होते.
अन्येषामपि देवानां मुनीनामूर्ध्वरेतसाम् । तदेवाऽऽयुश्च रुद्राणां मां च मृत्युंजयं विना
त्या वेळी इतर देवतांचा आणि शुद्ध ब्रह्मचर्य पाळणाऱ्या ऋषींचाही तोच परिणाम होतो; रुद्रांचंही आयुष्य तसंच असतं, फक्त मृत्यूवर विजय मिळवणाऱ्या माझ्या सोडून.
प्रलये च विधेः पाते शिवलोकेऽप्यहं शिवः । ब्रह्मभालोद्भवः शंभूः सर्वादिः सर्गभाषणः
प्रलयात आणि सृष्टीकर्त्याच्या पतनानंतरही मी शंकर म्हणून शंकरलोकात राहतो—मी ब्रह्मदेवाच्या कपाळातून जन्मलेला शंभू, सर्वांचा आदि, सृष्टीच्या आरंभी बोलणारा.
कृष्णवामाङ्गसंभूता यथा राधा तथैव च । तथैव दुर्गा लक्ष्मीश्च सावित्री च सरस्वती
जसा कृष्णाच्या डाव्या भागातून राधेचा जन्म झाला, तसंच दुर्गा, लक्ष्मी, सावित्री आणि सरस्वती ह्याही जन्मल्या.
आदित्योऽऽयदितेः पुत्रः कायव्यूहेन द्वादश । तथैव च महेन्द्रश्च कायव्यूहाच्चर्तुदश
आदित्य म्हणजे अदितीचा पुत्र, तो आपल्या देहाच्या विविध रूपांतून बारा प्रकारे प्रकटतो; त्याचप्रमाणे महेंद्रही देहाच्या विस्ताराने चौदा रूपांत दिसतो.
तथैव वसवश्चाष्टौ रुद्राश्चैकावशैव ते । मनुपाते चेन्द्रपातो विषयात्पतनं भवेत्
अशाच रीतीने आठ वसु आणि अकरा रुद्र आहेत; जेव्हा मनूचा किंवा इंद्राचा काळ संपतो, तेव्हा त्यांच्याही स्थानाचा अंत होतो.
समाययौ च सर्वेषां निधनं प्रलयेऽपि च । प्रलयो दर्शयामास ब्रह्माण्डं च जलप्लुतम्
प्रलयाच्या वेळी सर्वांचा मृत्यू येतो; प्रलय कसा होतो हे दाखवले गेले आणि ब्रह्मांड पाण्यात बुडालेलं दिसलं.
ब्रह्माणं च स्वलोकं च स्वात्मानं शक्तिभिश्च माम् । सर्वेषां मूलरूपश्च सर्वेशः कृष्ण एव च
ब्रह्मदेव, त्याचं लोक, माझं शक्तींनी युक्त रूप आणि सर्वांचं मूळ रूप—सर्वांचा स्वामी कृष्णच आहे.
भज पुत्रं राजसूये यज्ञेशं यज्ञकारणम् । विधिवद्दक्षिणां दत्त्वां भवाब्धिं तर यादव
राजसूय यज्ञात पुत्ररूप यज्ञेश्वराची भक्ती कर; यथाविधी दक्षिणा देऊन, हे यादव, भवसागर पार कर.
मुक्तिस्ते नास्ति निर्वाणा विषयी कश्यपो भवान । न ते दास्यं क्तधनमदितिर्देवकी तथा
जो विषयांच्या आसक्तीत राहतो त्याला मुक्ती किंवा निर्वाण मिळत नाही, हे कश्यप; ना अदिती, ना देवकी तुला दास्य किंवा धन मिळवून देतील.
व्रज स्वर्गं भोगबीजं स्वस्थानममरालयम् । शिवस्य वचनं श्रुत्वा संयत श्चशुभक्षणे
स्वर्गात जा, जेथे भोगाचा बीज आहे, आपलं स्थान, अमरांचे निवास; शिवाचं वचन ऐकून त्याने शुभ क्षणी संयम पाळला.
तत्र संभृतसंभारो राजसूयं चकार सः । वसुदेवस्य हव्यं च साक्षाच्च जगृहः सुराः
तेथे सर्व तयारी करून त्याने राजसूय यज्ञ केला; वसुदेवाच्या हव्या स्वतः देवांनी स्वीकारल्या.
यत्र साक्षाच्च यज्ञेशो यज्ञोऽयं दक्षिणा सह । बूर्णाहुतिं दत्तवन्तं वसुदेवमुवाच सः
जिथे यज्ञेश्वर स्वतः दक्षिणेसह यज्ञात उपस्थित होता, तिथे पूर्ण आहुती दिल्यावर त्याने वसुदेवाशी संवाद साधला.
सनत्कुमार उवाच सर्वस्वं दक्षिणां देहि तुर्णं लक्ष्मीपतेः पितः । सार्थकं कुरु कर्मेदं वेदोक्तं वचनं श्रुणु
सनत्कुमार म्हणाले—लक्ष्मीपतीच्या वडिलांनो, सर्व दक्षिणा लवकर द्या; हे कर्म सार्थ करा, वेदात सांगितलेलं वचन ऐका.
दक्षिणां विप्रमुद्दिश्य तत्कालं चेन्न दीयते । मुहूर्ते तु व्यतीते सा दक्षिणा द्विगुणा भवेत्
त्या क्षणी ब्राह्मणासाठी दक्षिणा दिली नाही, तर एक मुहूर्त गेला की ती दक्षिणा दुप्पट होते.
वासरे च बहिर्भूते भवेत्साऽपि चतुर्गुणा । त्रिरात्रे समतीते षड्गुणा दक्षिणा भवेत्
एक दिवस गेला की ती चारपट होते; तीन रात्र गेल्यावर दक्षिणा सहापट होते.
पक्षान्ते तु शतगुणा मासान्ते तु चतुर्गुणा । षण्मासेऽप्यधिके न्यूने च साहस्त्रगुणा तथा
पंधरवड्याच्या शेवटी ती शंभरपट होते; महिन्याच्या शेवटी चारपट; सहा महिने जास्त किंवा कमी गेले तरी ती हजारपट होते.
वर्षान्ते सा लक्षगुणा ब्रह्मणोक्तं च याटव । उभौ च नरकं यांतः कर्मकर्तृपुरोहितौ
वर्षाच्या शेवटी ती लक्षपट होते, हे ब्रह्मदेवाने सांगितलं आहे; कर्म करणारा आणि पुरोहित दोघेही नरकात जातात.
वासुदैवश्च तच्छुत्वा सर्वस्वमुत्ससर्जं सः । अधिकारांश्च साह् लादो वासुदेवाज्ञया तथा
वासुदेवाने हे ऐकल्यावर आपली सर्व संपत्ती सोडली, आणि वासुदेवाच्या आज्ञेने उग्रसेनानेही आपले अधिकार सोडले.
अमूल्यानां च रत्नानां दशकोटिमनुत्तममा । ददौ गर्गाय सर्वादौ स्वयं लक्ष्मौपतेः पिता
लक्ष्मीपतीचे वडील यांनी सुरुवातीला गर्गांना दहा कोटी अमूल्य रत्नं दिली.
शतकोटिं मणीन्द्राणां स्वर्णानां तच्चर्तुगुणम् । माणिक्यानां च मुक्तानां हीरकाणां तथैव च
त्यांनी शंभर कोटी उत्तम मणी, त्याच्या चौपट सोनं, आणि तितक्याच प्रमाणात माणिक, मोती आणि हिरे दिले.
रौप्यं प्रवालं परमं स्वर्णपात्राणि यानि च । स्वस्त्रीणां स्ववधूनां चाप्यमूल्यरत्नभूषणम्
त्यांनी चांदी, सुंदर प्रवाळ, सोन्याची भांडी, आणि आपल्या पत्नी व सूनांच्या अमूल्य रत्नांची दागिने दिली.