ध्याने ध्यानेन राधाया व्यायन्ते ध्यानतत्पराः । इहैव जीवन्मुक्तास्ते परत्र कृष्णपार्षदाः
जे राधेचे ध्यान करतात, ध्यानात मग्न असतात, ते या जन्मातच मुक्त होतात आणि पुढील जन्मी कृष्णाचे पार्षद होतात.
दृष्ट्वा ब्रह्मा च सर्वादौ तुष्टाव परमेश्वरीम् । स्वयं विधाता जगतां मातरं वेधसामपि
सर्वांच्या प्रारंभाला ब्रह्मदेवांनी त्या परमेच्छरीचे, जगाची निर्मिती करणाऱ्या आणि वेदांची देखील माता असलेल्या देवीचे स्तवन केले.
ब्राह्मोवाच षष्टिवर्षसहस्रणि दिव्यानि परमेश्वरि । पुष्करे च तपस्तप्तं पुण्यक्षेत्रे च भारते
ब्रह्मा म्हणाले — परमेश्वरी, मी पुष्कर आणि पुण्यभूमी भारतात सहा हजार दिव्य वर्षे कठोर तप केला.
त्वत्पादपद्मधुरमधुलुब्धेन चेतसा । मधुव्रतेन लोलेन प्रेरितेन मया सति
माझ्या मनाला तुझ्या कमलासारख्या पायांतील मधासाठी, मधमाशेसारखी ओढ वाटत होती, हे सती, आणि त्या गोडीने मी सतत प्रेरित होत होतो.
तथाऽपि न मया लब्धं त्वत्पादपद्ममीप्सितम् । न दृष्टमपि स्वप्नेऽयि जाता वागशरीरिणी
तरीही, मी तुझे इच्छित कमलपद मिळवू शकलो नाही; अगदी स्वप्नातही मला ते दिसले नाही, हे वाणीला देह मिळवणारी देवी.
वाराहे भारते वर्षे पुण्ये वृन्दावने वने । सिद्धाश्रमे गणेशस्य पादपद्मं च द्रक्ष्यसि
वराह क्षेत्रातील भारतभूमीत, पुण्य व्रुंदावनाच्या अरण्यात, सिद्धाश्रमात, तुला गणेशाचे कमलपद पाहायला मिळेल.
राधामाधवयोर्दास्यं कुतो विषयिणस्तव । निवर्तस्व महाभाग परमेतत्मुदुर्लभम्
राधा-माधवांची सेवा इंद्रियांच्या सुखाला आसक्त असलेल्या तुझ्यासारख्या व्यक्तीला कशी मिळेल? हे भाग्यवती, परत जा; हे परम ध्येय फारच दुर्मिळ आहे.
इति श्रुत्वा निवृत्तोऽहं तपसे भग्नमानसः । परिपुर्ण तदधुना वाञ्छितं तपसः फलम्
हे ऐकून मी तप सोडले, मन खचले; पण आता, अखेर माझ्या तपाचा इच्छित फल पूर्णपणे मिळाले आहे.
महादेव उवाच पद्मैः पद्मार्चितं पादपदमं यस्य सुदुर्लभम् । ध्यायन्ते ध्याननिष्ठाश्च शाश्वद्रब्रह्मादयः सुराः
महादेव म्हणाले — पद्मेने कमलांनी पूजलेली जी कमलपदं आहेत, ती मिळवणे फारच कठीण आहे; अगदी ब्रह्मा आणि ध्यानात मग्न असलेले अमर देवतासुद्धा त्यांचेच ध्यान करतात.
मुनयो मनवश्चैव सिद्धाः सन्तश्च योगिनः । द्रष्टुं नैव क्षमाः स्वप्ने भवती तस्य वक्षसि
मुनी, मनु, सिद्ध, संत आणि योगी — हे सगळेही त्या कमलपदांचे स्वप्नातही दर्शन घेऊ शकत नाहीत; पण तू मात्र त्याच्या छातीवर वास करतेस.
अनन्त उवाच वेदाश्च वेदमाता च पुराणानि च सुव्रते । अहं सरस्वती सन्त स्तोतुं नालं च संततम्
अनंत म्हणाले — वेद, वेदमाता आणि पुराणे, तसेच मी आणि सरस्वती, हे सगळेही त्या प्रभूचे अखंड स्तवन करू शकत नाही.
अस्माकं स्तवने यस्य भ्रूभङ्गं च सुदुर्लभम् । तवैव भत्सेने भीताश्चावयोरन्तरं हरेः
आम्ही स्तुती करत असताना त्याच्या भुवईच्या हलण्यासुद्धा फारच दुर्मिळ असते; हे भट्सेने, भीतीपोटी आम्ही दोघेही हरिपासून दूरच राहतो.
एवं देवाश्च देव्यश्चाप्यन्ये ये च समागताः । प्रणतास्तुष्टुवुः सर्वे मुनिमन्वादयस्तथा
अशा प्रकारे, सर्व जमलेले देव-देवता, तसेच मुनी आणि मनु, त्यांनी नम्रतेने वंदन करून त्याची स्तुती केली.
लज्जया नम्रवक्त्राश्च रुक्मिण्यद्याश्च योषितः । मलीमसं च चक्रुस्ताः श्वासेन रत्नदर्पणम्
लाजेने, रुक्मिणी आणि इतर स्त्रिया आपली तोंडे खाली वाकवून बसल्या; त्यांच्या श्वासामुळे रत्नमय आरसे धूसर झाली.
मृततुल्या सत्यभामा निराहारा कृशोदरी । मनसोऽप्यभिमानं च सर्व तत्याच नारद
सत्यभामा उपाशी, कुमारी आणि जणू काही प्राणच नसल्यासारखी झाली होती; तिने मनातील सर्व अभिमान सोडून दिला, हे नारद.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारदनाo सिद्धाश्रमतीर्थयात्राप्रसङ्गेगणेशपूजनं ब्रह्मेशशेषादिकृतराधिकास्तोत्रं नाम चतुर्विंशत्यधिकशततमोऽध्यायः
याप्रमाणे, श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणातील श्रीकृष्ण जन्मकथेमधील सिद्धाश्रम तीर्थयात्रेच्या प्रसंगात, ब्रह्मा, ईश, शेष आणि इतरांनी केलेल्या गणेशपूजन व राधिकास्तोत्र या अध्यायाचा एकशे चोवीसवा अध्याय संपला.
अथ पञ्चविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः नारद उवाच गणेशपूजनादेव राधास्तोत्रात्परं विभो । बभूव किं रहस्यं वा तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
आता एकशे पंचवीसावा अध्याय सुरू होतो. नारद म्हणाले — प्रभो, गणेशपूजन व राधास्तोत्रानंतर कोणते रहस्य प्रकट झाले? कृपया ते मला सांगावे.
नारायण उवाच गशेशपूजने तीर्थे ये देवाश्च समाययुः । मुनयश्चापि योगीन्द्रा वसन्तो वटमूलके
नारायण म्हणाले — गणेशपूजनाच्या त्या तीर्थस्थळी, देव, मुनी आणि श्रेष्ठ योगी, हे सर्व वटवृक्षाखाली एकत्र जमले.
वसुदेवो देवकी च परमादरबूर्वकम् । पप्रच्छ शंभुं ब्राह्मणमनन्तं मुनिपुंगवान्
वसुदेव आणि देवकी यांनी अत्यंत आदराने शंभू, ब्रह्मा, अनंत आणि श्रेष्ठ मुनी यांना विचारले.
भवेद्भवाब्धितरणमावयोरुत्तमा गतिः । शीघ्रं ब्रूत महाभागा दीनयोर्दीनबान्धवाः
आम्हाला भवसागर पार करून उत्तम अवस्था मिळेल का? हे महाभाग, आम्ही दीन आहोत, तुम्ही दीनांचे मित्र आहात; कृपया लवकर सांगा.
भवाब्धितरणे तर्यां तत्र यूयं च नाविकाः । न ह्यम्मयानि तीर्थानि न देवा मृच्छिलामयाः
जीवनाच्या महासागरातून पार पडताना, तुम्हीच खरे नाविक आहात; कारण तीर्थस्थळं माझी नाहीत आणि देव मातीच्या किंवा दगडाच्या मूर्तींत नाहीत.
यज्ञरूपाणि पुण्यानि व्रतान्यनशनानि च । तपांसि नानादानानि विप्रदेवार्चनानि च
यज्ञ, पुण्यकर्म, व्रत, उपवास, तप, विविध दानं आणि ब्राह्मण व देवांची पूजा—
चिरं पुनन्ति सर्वाणि दर्शनादेव वैष्णवाः । सतां च विष्णुभक्तानां रजसां स्पर्शमात्रतः
ही सर्व पुण्यकर्मे दीर्घकाळ शुद्ध करतात; पण वैष्णवांचं केवळ दर्शन, आणि खऱ्या विष्णुभक्तांच्या पायातील धुळीचा स्पर्शसुद्धा लगेचच शुद्ध करतो.
पूतानां पादपद्मानां सद्यः पूता वसुंधरा । तीर्थानि च पवित्राणि समुद्राः पर्वतास्तथा
पवित्र लोकांच्या पायांनी पृथ्वी त्वरित पावन होते; त्याचप्रमाणे तीर्थस्थळं, समुद्र आणि पर्वतही पवित्र होतात.
सुरा दर्शनमिच्छन्ति पातकेन्धनपापकम् । सोऽज्ञानि नैव बुबुधे ज्ञानं च ज्ञानिना सह
पाप आणि दुष्कृत्य जाळणाऱ्यांचं दर्शन मिळावं म्हणून देवही इच्छितात; पण अज्ञानी माणसं ते समजत नाहीत, आणि ज्ञानी लोकांसोबत राहूनही त्यांना ज्ञान मिळत नाही.
परमं स्वादुरूपं च दधिदुग्धरसं यथा । यथा कृणस्य तातोऽहं सङ्गी सुचिरमेव च
सर्वात मधुर आणि श्रेष्ठ असा रस म्हणजे दही-दुधाचा स्वाद; जसा मी कृष्णाचा पिता आहे आणि त्याच्याशी दीर्घकाळ जोडलेलो आहे.
तथैव देवकी माता ज्ञानिनां च गुरोर्गुरोः । वसुदेववचः श्रुत्वा प्रहस्य शंकरः स्वयम् चतुर्णामपि वेदानामुवाच जनको गुरुः
त्याचप्रमाणे देवकी ही माता आहे, आणि ज्ञानी लोकांचा गुरु म्हणजे सर्व गुरूंचा गुरु आहे; वसुदेवाचं बोलणं ऐकून शंकर स्वतः हसला आणि चारही वेदांचा जनक गुरु म्हणून बोलू लागला.
महादेव उवाच संनिकर्षो ज्ञानिनां चाप्यनादरणकारणम् । यान्ति गङ्गाम्भसा पूतास्तीर्थान्यन्यानि सिद्धये
महादेव म्हणाले: ज्ञानी लोकांचा संग झाल्यावर इतर साधनांकडे दुर्लक्ष होतं; गंगेच्या पाण्याने तीर्थं पावन होतात आणि इतरही त्याचप्रमाणे सिद्धीला पोहोचतात.
वासुदेवास्य तातोऽयं वसुदेवश्च पण्डितः । ज्ञानिनः कश्यपस्याशो वसोस्तातस्य चाऽऽत्मनः
वसुदेव हा कृष्णाचा पिता आहे आणि तो विद्वान आहे; कश्यप ज्ञानी लोकांचा पिता आहे, आणि वसु आत्म्याचा पिता आहे.
पृच्छति ज्ञानमस्मांश्च कृष्णाज्ञान्पुत्रबुद्धितः । अहो दुर्गा महामाया ज्ञानिनामपि मोहिनी
कृष्णाचा अज्ञानी पुत्र आम्हाला ज्ञान विचारतो; अहो, दुर्गा ही महामाया ज्ञानी लोकांनाही मोहात पाडते.