सर्वाः प्रकृतिसम्भूता उत्तमाधममध्यमाः
सर्वच प्रकृतीपासून जन्मलेल्या आहेत — श्रेष्ठ, मध्यम आणि कनिष्ठ,
मध्यमा रजसश्चांशास्ताश्च भोग्याः प्रकीर्त्तिताः
मध्यम स्त्रिया राजस गुणाच्या अंशातून झालेल्या असून, त्या भोग्य मानल्या जातात,
अधमास्तमसश्चांशा अज्ञातकुलसम्भवाः
कनिष्ठ स्त्रिया तमसिक अंशाच्या, आणि अज्ञात कुळात जन्मलेल्या असतात,
पृथिव्यां कुलटा याश्च स्वर्गे चाप्सरसां गणाः
पृथ्वीवर ज्या स्त्रिया व्यभिचारी आहेत आणि स्वर्गातील अप्सरांचा समूह,
एवं निगदितं सर्वं प्रकृतेर्भेदपञ्चकम् 2.1.
अशा प्रकारे प्रकृतीचे पाच प्रकार सांगितले गेले आहेत,
पूजिता सुरथेनादौ दुर्गा दुर्गार्तिनाशिनी
दुर्गा, जी दु:खांचा नाश करणारी आहे, तिला सुरथाने प्रथम पूजले,
तत्पश्चाज्जगतां माता त्रिषु लोकेषु पूजिता
त्यानंतर तिला तीनही लोकांत जगतांची माता म्हणून पूजले गेले,
ततो देहं परित्यज्य यज्ञे भर्तुश्च निन्दया
मग तिने यज्ञात पतीच्या निंदेने आपले शरीर सोडले,
गणेशश्च स्वयं कृष्णः स्कन्दो विष्णुकलोद्भवः
गणेश, कृष्ण स्वतः, स्कंद आणि विष्णूच्या अंशातून जन्मलेला,
लक्ष्मीर्मङ्गलभूपेन प्रथमे परिपूजिता
लक्ष्मीला प्रथम मंगलबूपाने पूजले,
सावित्री प्रथमं चापि भक्त्या वै परिपूजिता
सावित्रीला प्रथम भक्तीभावाने पूजले गेले.
आदौ सरस्वती देवी ब्रह्मणा परिपूजिता
सुरुवातीला सरस्वती देवीची ब्रह्मदेवाने पूजा केली.
प्रथमं पूजिता राधा गोलोके रासमण्डले
गोलोकात, रासमंडळात, राधेची प्रथम पूजा झाली.
गोपिकाभिश्च गोपैश्च बालिकाभिश्च बालकैः
गोपिका, गोप, मुली आणि मुले यांनी तिची पूजा केली.
तदा ब्रह्मादिभिर्देवैर्मुनिभिर्मनुभिस्तथा। पुष्पधूपादिभिर्भक्त्या पूजिता वन्दिता सदा।।2.1.
त्या वेळी ब्रह्मा व इतर देव, ऋषी आणि मनू यांनी फुलं, धूप आणि भक्तीने तिची नेहमीच पूजा व वंदना केली.
पृथिव्यां प्रथमे देवी सुयज्ञेन च पूजिता
पृथ्वीवर देवीची प्रथम पूजा सुयज्ञाने केली.
त्रिषु लोकेषु तत्पश्चादाज्ञया परमात्मनः
नंतर, परमात्म्याच्या आज्ञेने, तिन्ही लोकांत तिची पूजा झाली.
कला या याः सुसंभूताः पूजितास्ताश्च भारते
भारतभूमीत तिच्या सर्व रूपांची पूजा करण्यात आली.
एवं ते कथितं सर्वं प्रकृतेश्चरितं शुभम्
अशा रीतीने प्रकृतीचे सर्व शुभ चरित्र तुला सांगितले.
नारद उवाच विबोधनार्थं बोधस्य व्यासतो वक्तुमर्हसि
नारद म्हणाले: समजून घेण्यासाठी, तू व्यासांच्या ज्ञानाचे सांगावे.
सृष्टेराद्या सृष्टिविधौ कथमाविर्बभूव ह
सृष्टीच्या आरंभी प्रथम निर्मिती कशी झाली?
भूता या याश्च कलया तया त्रिगुणया भवे
तीच्या त्रिगुणमयी शक्तीने जी जी जीव निर्माण झाले, ती कशी आली?
तासां जन्मानुकथनं ध्यानं पूजाविधिं परम्
त्यांच्या जन्माची कथा, ध्यान आणि श्रेष्ठ पूजा पद्धती सांग.
श्रीनारायण उवाच विश्वेषां गोकुलं नित्यं नित्यो गोलोक एव च
श्री नारायण म्हणाले: सर्वांसाठी गोळोक व गोकुळ हे नेहमीचे, शाश्वत आहेत.
तदेकदेशो वैकुण्ठो लम्बभागः स नित्यकः
त्याचा एक भाग वैकुंठ असून, तोही शाश्वत आहे.
यथाऽग्नौ दाहिका चन्द्रे पद्मे शोभा प्रभा रवौ
जसे अग्नीत जाळ, चंद्रात शीतलता, कमळात शोभा, सूर्याला तेज असते,
विना स्वर्णं स्वर्णकारः कुण्डलं कर्तुमक्षमः
सोने नसता सोनार कुंडलं बनवू शकत नाही.
नहि क्षमस्तथा ब्रह्मा सृष्टिं स्रष्टुं तया विना
तसेच तिच्याशिवाय ब्रह्मा सृष्टी निर्माण करू शकत नाही.
ऐश्वर्य्यवचनः शक् च तिः पराक्रमवाचकः 2.2.
ऐश्वर्य म्हणजे प्रभुत्व, तर शक्ति म्हणजे सामर्थ्य.
समृद्धिबुद्धिसम्पत्तियशसां वचनो भगः
समृद्धी, बुद्धी, संपत्ती आणि कीर्ती यांना 'भग' असे म्हणतात.