यच्छ्रु तं धर्मवक्त्रेण तदुक्तं च यथागमम् । सुदुर्लभमुपाख्यानं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
तुम्ही धर्म सांगणाऱ्याच्या तोंडून, परंपरेनुसार सांगितलेली ती दुर्मिळ कथा ऐकली आहे; आता अजून काय ऐकायचे आहे, ते सांगा.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारदानाo स्यमन्तकमणिः हरणं नाम द्वाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः
या प्रकारे, श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराणाच्या श्रीकृष्ण जन्मखंडात, 'नारदाने स्यमंतक मणी चोरला' या शतबावीसाव्या अध्यायाचा समारोप झाला.
अथ त्रयोविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः नारद उवाच गणेशपूजनाख्यानं पुराणेषु च दुर्लभम् । श्रुतं तद्ब्रह्मणो वक्त्रात्सामान्यं च समासतः
आता शतत्रैवीसावा अध्याय. नारद म्हणाले: गणेशपूजेची ही कथा, जी पुराणांतही क्वचित ऐकायला मिळते, ती मी ब्रह्मदेवाच्या तोंडून थोडक्यात ऐकली आहे.
महिमानं गणपतेः सर्वबूज्येश्वरस्य च । व्यासेन श्रोतुमिच्छामि योगीन्द्राणां गुरोर्गुरोः
गणपती, सर्व जीवांचे स्वामी, यांचा खरा महिमा मला विस्ताराने ऐकायचा आहे, योगींच्या गुरुंचेही जे गुरु आहेत, त्या व्यासमुनींकडून.
सिद्धाश्रमे महापूज त्रैलोक्यस्थैः कृता पुरा । राधामाधवयोस्तत्र पुनः संमीलरं पुरा
सिद्धांच्या आश्रमात, त्रैलोक्यातील वासीयांनी पूर्वी एक मोठी पूजा केली होती; तिथेच पूर्वी राधा आणि माधव यांचा पुन्हा एकदा संगम झाला.
अतीते वर्षशतके श्रीदाम्नः शापमोक्षणे । आदौ चकार पूजां च सा च राधा कथं मुने
श्रीदामाच्या शापमुक्तीच्या वेळी, म्हणजे शंभर वर्षांपूर्वी, राधेने तिथे सर्वप्रथम पूजा केली होती—मुनिवरा, तिने ती पूजा कशी केली, ते मला सांग.
स्थितेषु च सुरेन्द्रेषु ब्रह्मविष्णुशिवादिषु । नागेन्द्रे च स्थिते शेषे नागेषु च महत्सु च
त्या वेळी, देवांचे स्वामी, ब्रह्मा, विष्णु, शिव आणि इतर सर्व तिथे होते; नागांचा राजा शेष आणि मोठे मोठे नागही तिथे उपस्थित होते.
राजेन्द्रेषु च भूमौ च बलिष्ठेष्वसुरेषु च । गन्धर्वेषु च रक्षःसु चान्येषु बलवत्सु च
पृथ्वीवरील राजांचे स्वामी, बलाढ्य असुर, गंधर्व, राक्षस आणि इतर सामर्थ्यवान जीवसुद्धा तिथे उपस्थित होते.
विस्तरेण महाभाग तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
महाभागा, हे सर्व मला विस्ताराने सांगावे, अशी मी तुझी विनंती करतो.
नारायण उवाच त्रेलोक्ये पृथिवी धन्या मान्या पुण्यवती सती । तत्र भारतवर्षं च कर्मणां फलदं शुभम्
नारायण म्हणाले: त्रैलोक्यात पृथ्वी ही धन्य, मान्य, पुण्यवान आणि पतिव्रता आहे; त्यात भारतवर्ष हे शुभ आणि कर्मांना फळ देणारे आहे.
धन्यं यशस्यं पूज्यं च पुण्यक्षेत्रे च भारते । सिद्धाश्रमं महापुण्यक्षेत्रं मोक्षप्रदं शुभम्
भारत हे पुण्याचे क्षेत्र, धन्य, कीर्तीमान आणि पूज्य आहे; तिथे सिद्धाश्रम हे मोठे पुण्यस्थान असून, ते मोक्ष देणारे आणि शुभ आहे.
सनत्कुमारो भगवांस्तत्र सिद्धो बभूव ह । स्वयं विधाता तत्रैव तप्त्वा सिद्धो बभूव ह
तिथेच भगवान सनत्कुमार सिद्ध झाले; तिथेच साक्षात विधाताही तप करून सिद्ध झाले.
योगीन्द्राश्च मुनीन्द्राश्च सिद्धेन्द्राः कपिलादयः । शतक्रन्तून्महेन्द्रश्च तत्र कृत्वा बभूव ह
तिथे योगींचे स्वामी, श्रेष्ठ ऋषी, कपिलासारखे सिद्ध, आणि शतक्रतु इंद्र यांनीही तप करून सिद्धी प्राप्त केली.
तेन सिद्धाश्रमं नाम सर्वेषामपि दुर्लभम् । अधिष्ठानं गणेशस्य तत्रेव सततं मुने
म्हणूनच त्या स्थानाला 'सिद्धाश्रम' असे नाव पडले, जे सर्वांसाठी दुर्मिळ आहे; हेच गणेशाचे नेहमीचे निवासस्थान आहे, मुनिवरा.
अमूल्यरत्ननिर्माणगणेशप्रतिमां शुभाम् । वैशाख्यां पूर्णिमायां च पूजां कुर्वन्ति देवताः
वैशाख पौर्णिमेला, देवता अमूल्य रत्नांनी बनवलेल्या शुभ गणेशमूर्तीची पूजा करतात.
नागाश्च मानवाश्चैव दैत्या गन्धर्वराक्षसाः । सिद्धेन्द्राश्च मुनीन्द्राश्च योगीन्द्राः सनकादयाः
तिथे नाग, माणसे, दैत्य, गंधर्व, राक्षस, सिद्धांचे स्वामी, श्रेष्ठ मुनी आणि सनकादी योगी पूजा करतात.
तत्राऽऽजगाम शंभुश्च पार्वत्वा सह शंकरः । सगणः कार्तिकेयश्च स्वयं ब्रह्मा प्रजापतिः
तिथे शंभू पार्वतीसह आले, शंकर आपल्या गणांसह, कार्तिकेय आणि साक्षात ब्रह्मा प्रजापतीही आले.
तत्राऽऽजगाम शेषश्च नागेन्द्रैः सह सत्वरम् । तज्ञाऽऽजग्मुः सुराः सर्वे मनवो मृनयस्तथा
तिथे शेष नागराज आपल्या नागगणांसह जलद आले; सर्व देव, मनु आणि पितरही तिथे आले.
आजग्मुस्ते नृपाः सर्वे पूजार्थं हृष्टमानसाः । आययौ भगवान्कृष्णो द्वारकावासिभिः सह
सर्व राजे आनंदाने पूजेसाठी आले. द्वारकावासींसह भगवान कृष्णही तेथे आले.
आजगाम तथा नन्दः सार्धं गोकुलवासिभिः । गोपीत्रिशतकोटीभिर्गोलोकवासिभिः सह
नंदही गोळकुलातील लोकांसह आला, आणि त्याच्यासोबत तीस कोटी गोपी आणि गोलोकवासीही आले.
गचेन्द्रकोटितुल्याभिर्बलिष्ठाभिः सहाऽऽलिभिः । आययौ सुन्दरी राधा कृष्णप्राणाधिदेवता
असंख्य इंद्रांसारख्या तेजस्वी आणि बलवान सखींसह सुंदर राधा, कृष्णाच्या प्राणांची अधिदेवी, तेथे आली.
रासेश्वरी सुरसिका शतवर्षे गते सति । सुस्नाता मुदती शुद्धा धृत्वा धौते च वाससी
रासेश्वरी, देवांना प्रिय, शंभर वर्षे गेल्यावर आनंदाने आणि शुद्ध मनाने स्नान करून, स्वच्छ वस्त्र परिधान करून आली.
संयता सा निराहारा गत्वा च मणिमण्डपम् । सुप्रक्षालितपादाब्जा कान्ता भुवनपावनी
संयमित आणि उपवास करणारी ती, मणीमंडपात गेली. तिचे कमळासारखे पाय नीट धुतलेले होते. ती प्रिय, जगाला पावन करणारी होती.
श्रीकृष्णप्रीतिकामाऽथ सुसंकल्पं विधाय च । गङ्गोदकेन हेरम्बं स्नापयामास भक्तितः
श्रीकृष्णाला आनंद मिळावा म्हणून, दृढ संकल्प करून, भक्तीभावाने गंगाजलाने हिरंबाचे स्नान घातले.
ध्यार्न च सामवेदोक्तं चकार शुक्लपुष्पतः । माता चतुर्णां वेदानां वसोश्च जगतामपि
सामवेदात सांगितलेल्या ध्यानाने, शुभ्र फुलांनी तिने पूजा केली. ती चारही वेदांची, वसुची आणि जगाची जननी आहे.
बुद्धिरूपा भगवती ज्ञानिनां जननी परा । ध्यानात्मकं स्वपुस्रं तं परं ध्यानं चकार सा
बुद्धीस्वरूप भगवती, ज्ञानींची परात्पर माता, तिने आपल्या ध्यानस्वरूप पुत्राचे श्रेष्ठ ध्यान केले.
शर्वं लम्बोदरं स्थूलं ज्वलन्तं ब्रह्मतेजसा । गजवक्त्रं वह्निवर्णमेकदन्तमनन्तकम्
तिने शर्व, लंबोदर, विशाल, ब्रह्मतेजाने उजळणारा, हत्तीमुख, अग्निरंगाचा, एकदंत आणि अनंत याचे ध्यान केले.
सिद्धानां योगिनामेव ज्ञानिनां च गुरोर्गुरुम् । ध्यातं मुनीन्द्रैर्देवेन्द्रैर्ब्रह्मेशशेषसंज्ञकैः
तो सिद्ध, योगी आणि ज्ञानींचा गुरु, गुरूंचा गुरु आहे. मुनिश्रेष्ठ, देवेंद्र, ब्रह्मा, ईश आणि शेष यांनी ज्याचे ध्यान केले आहे.
सिद्धेन्द्रैर्मुनिभिः सद्भिर्भगवन्तं सनातनम् । ब्रह्मस्वरूपं परमं मङ्गलं मङ्गलालयम्
सिद्धश्रेष्ठ, साधू आणि सत्पुरुषांनी, सनातन भगवान, ब्रह्मस्वरूप, परम मंगल आणि मंगलाचे निवासस्थान यांचे ध्यान केले.
सर्वविघ्नहरं शान्तं दातारं सर्वसंपदाम् । भवाब्धिमायापोतेन कर्णधारं च कर्मिणाम्
तो सर्व विघ्न दूर करणारा, शांत, सर्व संपत्ती देणारा आणि कर्म करणाऱ्यांना मायारूपी नौकेने भवसागर पार करून नेणारा आहे.